Choroba afektywna dwubiegunowa (BD) charakteryzuje się epizodami podwyższonego i obniżonego nastroju. Selen (Se) zaangażowany jest w szereg procesów biologicznych, których znaczenie podkreśla się w BD. Osoby z BD mają niższe stężenia Se we krwi w porównaniu z osobami zdrowymi. Brakuje badań klinicznych oceniających suplementa- cję Se w BD, jednak w badaniach modelowych Se odwracał niekorzystne zmiany spowodowane przyjmowaniem stabilizatorów nastroju. Selen wydaje się obiecującym elementem wspomagającym terapię BD.

Lipoedema to przewlekła choroba charakteryzująca się nieprawidłowym, nadmiernym rozrostem tkanki tłuszczowej o cechach oporności metabolicznej i tendencji do przewlekłego zapalenia w obrębie kończyn dolnych (bez zajęcia stóp) oraz u części pacjentek także ramion, bez zajęcia dłoni. Tkanki te zdają się być oporne na tradycyjne strategie odchudzające, polegające na utrzymywaniu deficytu kalorycznego. Kobiety cierpiące na tą chorobę mierzą się nie tylko z problemem estetycznym, ale również przewlekłą bolesnością i dodatkową skłonnością do powstawania obrzęków limfatycznych. Od 2020 r. na całym świecie trwają intensywne badania nad skutecznością diety ketogenicznej w lipoedemie. W artykule omówiono rolę tej strategii żywieniowej w redukcji lipoedemy, wspomaganiu procesów lipolizy opornych tkanek oraz zmniejszaniu przewlekłego stanu zapalnego, który jest często powiązany z nasiloną symptomatologią.

U kobiet hiperandrogenizm objawia się m.in. nadmiernym owłosieniem (hirsutyzmem), trądzikiem, wzmożonym wydzielaniem sebum oraz łysieniem androgenowym. Może także prowadzić do problemów z płodnością. Pod względem parametrów laboratoryjnych cechuje się podwyższonym stężeniem testosteronu, zwiększonym indeksem wolnych androgenów (FAI), a także wyższym poziomem androgenów produkowanych przez nadnercza. Dietoterapia nakierowana na zwiększenie wrażliwości na insulinę, redukcję nadmiernej masy ciała oraz dbanie o regularną aktywność fizyczną mogą realnie wpłynąć na poprawę parametrów związanych z hipernadrogenizmem u kobiet. Kolejnym skutecznym narzędziem jest suplementacja dobrana pod kątem wsparcia insulinowrażliwości, działania antyoksydacyjnego i dostarczenia witamin, takich jak kwas foliowy, witamina D czy biotyna.

Endometrioza i choroba Hashimoto to schorzenia o wysokiej częstości występowania u kobiet, których wspólnym mianownikiem są zaburzenia hormonalne i immunologiczne. Patogeneza obu chorób obejmuje m.in. wpływ estrogenów, aktywację limfocytów Th17 oraz podwyższone stężenia cytokin prozapalnych, takich jak IL-6 czy TNF-α. Narastające dowody naukowe wskazują na ich częste współwystępowanie, co podkreśla konieczność zintegrowanego podejścia terapeutycznego, uwzględniającego zarówno aspekty endokrynologiczne, ginekologiczne, jak i immunologiczne.

Starzenie się organizmu to proces wieloczynnikowy, który obejmuje zarówno uwarunkowania genetyczne, jak i wpływ czynników środowiskowych. Wydłużenie średniej długości życia zwiększa ryzyko chorób przewlekłych, dlatego rośnie zainteresowanie strategiami anti-aging, w tym dietą, probiotykami, postbiotykami i suplementacją. Probiotyki mogą wspierać zdrowe starzenie poprzez odbudowę mikrobioty jelitowej, regulację układu odpornościowego oraz redukcję stanów zapalnych. Postbiotyki, czyli metabolity bakterii probiotycznych, wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, a także wspierają funkcje metaboliczne i barierę jelitową. Szczególne znaczenie mają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) oraz bakteria Akkermansia muciniphila, które wpływają na zdrowie metaboliczne i długowieczność. Suplementy diety, takie jak kwasy tłuszczowe omega-3, koenzym Q10, resweratrol czy spermidyna, mogą opóźniać procesy starzenia poprzez ochronę mitochondriów, redukcję stresu oksydacyjnego i regulację ekspresji genów związanych z długowiecznością. Holistyczne podejście do terapii anti-aging, łączące zdrową dietę, suplementację i modulację mikrobioty jelitowej, może przyczynić się do poprawy jakości życia i ograniczenia ryzyka chorób związanych z wiekiem.

Utrzymanie homeostazy hormonalnej i metabolicznej u kobiet jest ściśle związane z odpowiednią podażą kluczowych mikroskładników odżywczych. Wśród nich szczególną funkcję pełnią witaminy z grupy B będące niezbędnymi kofaktorami w licznych szlakach metabolicznych i procesach regulacji hormonalnej. Ich niedobór może negatywnie wpływać na produkcję energii, zdrowie reprodukcyjne oraz funkcjonowanie układu hormonalnego. Niniejszy artykuł omawia znaczenie witamin z grupy B oraz inozytoli w kontekście metabolizmu i równowagi hormonalnej, ze szczególnym uwzględnieniem takich problemów zdrowotnych, jak zaburzenia funkcjonowania tarczycy czy zespół policystycznych jajników (PCOS).

Wraz z wiekiem rośnie ryzyko niedoborów składników odżywczych, co może negatywnie wpływać na stan zdrowia osób starszych. W populacji osób starszych najczęściej obserwuje się niedobory witaminy D, witaminy B12, wapnia, żelaza i magnezu. Gorsze wchłanianie, zmniejszony apetyt i choroby przewlekłe dodatkowo utrudniają pokrycie zapotrzebowania na niezbędne mikroskładniki z diety. Suplementy diety mogą wspierać odporność, układ kostny i nerwowy, a także poprawiać jakość życia osób starszych. Kluczowe jest jednak indywi- dualne podejście i zachowanie ostrożności w stosowaniu suplementów diety, zwłaszcza w kontekście możliwych interakcji z farmakoterapią. Wdrażanie suplementacji powinno opierać się na wynikach badań diagnostycznych i odbywać pod kontrolą specjalisty, co pozwala na jej optymalizację i minimalizację ryzyka działań niepożądanych.

Poziom ferrytyny jest ważnym wskaźnikiem klinicznym odzwierciedlającym stan żelaza w organizmie. Ferrytyna odgrywa istotną rolę w utrzymaniu jego równowagi. Komórki mieszków mają wysoką aktywność biosyntetyczną, potrzebują więc odpowiedniej podaży białek, witamin i mikroelementów, w tym żelaza, a także ferrytyny. Niewystarczające dostarczenie organizmowi składników odżywczych może prowadzić do pogorszenia kondycji włosów i skóry.

Stłuszczeniowa choroba wątroby rozpoznawana jest, gdy w badaniu histologicznym cechy stłuszczenia wykazuje ponad 5% hepatocytów lub gdy w badaniu obrazowym zawartość tłuszczu w wątrobie szacowana jest powyżej 5,6%. Stłuszczeniowa choroba wątroby zwiększa ryzyko marskości i raka wątroby oraz przyczynia się do rozwoju cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłej choroby nerek. Mimo że wśród głównych czynników jej ryzyka nie wymienia się dysbiozy, to jednak coraz częściej podkreśla się jej rolę w patogenezie chorób układu pokarmowego, w tym i wątroby. Tym bardziej, że wątroba zaopatrywana jest w krew bogatą w produkty trawienne i składniki mikrobiologiczne, stąd bezpośrednio narażona jest na kontakt z produktami metabolizmu i rozkładu mikrobioty (szczególnie przy uszkodzonej barierze jelitowej). Produkty te mogą np. wywołać reakcję zapalną, nasilić stres oksydacyjny, wpłynąć na hemodynamikę układu wrotnego lub zintensyfikować akumulację lipidów. Stąd wydaje się, że probiotykoterapia może stanowić cenną alternatywę dotychczasowego leczenia. Tym bardziej, że przeprowadzone badania wykazują, że suplementacja preparatami wieloszczepowymi prowadzi do normalizacji aktywności aminotransferaz oraz poprawy obrazu histopatologicznego wątroby. Wydaje się więc, że właściwa modulacja składu miktrobioty może okazać się kluczowa do zapobiegania występowania i/lub leczenia stłuszczenia wątroby.

Mikrobiota jelitowa, składająca się z miliardów mikroorganizmów, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu, wpływając na procesy trawienne, metabolizm oraz funkcjonowanie układu odpornościowego. Zaburzenia równowagi mikrobioty, określane jako dysbioza, są powiązane z licznymi schorzeniami, w tym metabolicznymi, immunologicznymi i neurodegeneracyjnymi. Nowoczesne techniki badawcze, które obejmują analizę materiału genetycznego mikrobiomu, umożliwiają dokładniejszą analizę i identyfikację potencjalnych nieprawidłowości niż tradycyjne metody hodowlane. W celu modulacji składu mikrobioty stosuje się probiotyki, prebiotyki, antybiotyki o miejscowym działaniu oraz przeszczepianie mikrobioty jelitowej, co może przywrócić stan eubiozy. Wciąż trwają badania nad optymalnymi strategiami diagnostyki i terapii mikrobioty, co otwiera nowe perspektywy w medycynie, dietoterapii i profilaktyce.

U ok. ⅓ pacjentów z WZJG w remisji klinicznej występują objawy zespołu jelita nadwrażliwego (ang. irritable bowel disease, IBS). W takiej sytuacji klinicznej można wprowadzić leczenie dietetyczne – dietę low FODMAP (warto zaznaczyć, że nie jest to terapia pierwszego rzutu) i probiotykoterapię. Zastosowanie może znaleźć tutaj mieszanka probiotyczna CDS22-formula, którą stosuje się w terapii WZJG, a także w terapii IBS. Leczenie dietetyczne oraz probiotykoterapię u pacjentów w remisji klinicznej WZJG z objawami IBS należy prowadzić pod kontrolą lekarza prowadzącego oraz dietetyka klinicznego.

Powód wizyty u psychodietetyka Pacjentka zgłasza, że od dłuższego czasu zmaga się z powtarzającymi się epizodami niekontrolowanego jedzenia, zwłaszcza w sytuacjach stresu, zmęczenia i rozregulowanego dnia. Towarzyszy temu subiektywne poczucie braku kontroli nad ilością i rodzajem spożywanego jedzenia, a także emocje wstydu, winy i frustracji po zakończeniu epizodu. Sytuacje te zdarzają się nawet kilka razy w tygodniu i pacjentka określa je jako trudne do zatrzymania. Pacjentka wskazuje, że pomimo prób samodzielnej zmiany nawyków żywieniowych i stylu życia nie udaje się jej trwale dotrzymać postanowień. Odnotowuje również nieregularny rytm dobowy (snu i posiłków), niski poziom energii w ciągu dnia, a także narastające niezadowolenie z własnego wyglądu i strach przed dalszym wzrostem masy ciała. Dane i pomiary Płeć Wiek Masa ciała Wzrost BMI Kobieta 32 lata 75 kg 167 cm 26,89 kg/m2 nadwaga   Aktywność fizyczna Rodzaj treningu Częstotliwość treningu Czas trwania jednostki treningowej Trening siłowy pod opieką trenera, cardio Trening siłowy wykonywany 2 razy w tygodniu, po każdym treningu cardio na rowerze stacjonarnym lub bieżni 1-1,5 godz. Stan kliniczny Choroby: Nie stwierdzono   Dolegliwości: Brak energii Obniżone samopoczucie   Alergie i nietolerancje: Nie stwierdzono   Stosowane leki: Brak   Suplementacja: Witamina D: 2 tys. jednostek - nieregularnie Kwasy tłuszczowe: omega-3 - nieregularnie   Wywiad żywieniowo-zdrowotny Godziny pobudki i snu Rytm dobowy bardzo nieregularny, pacjentka wstaje raz wcześnie rano - ok. 5:00-6:00, raz 10:00-11:00; w zależności od pory wstawania, chodzi spać 22:00-3:00, przesypia nieregularną liczbę godzin: 4-8 Godziny posiłków Nieregularne godziny posiłków, uzależnione od pory wstawania i pójścia spać Rodzaje posiłków Pacjentka wszystkie posiłki spożywa w domu. Określa, że średnio są to 3-4 posiłki dziennie: śniadanie, lunch, obiad oraz kolacja Składniki posiłków Na śniadanie pacjentka spożywa zazwyczaj kanapki z szynką lub owsiankę; na lunch - sałatkę, koktajl lub pudding chia; obiad - makaron na szybko lub coś zamawia, najczęściej jest to kebab, pizza lub dania azjatyckie; kolacja to posiłek na słodko, np. placuszki, budyń jaglany, słodycze Komentarze Pacjentka określa, że jej największym problemem jest nieregularne spożywanie posiłków, a także przerwy między nimi. Gdy wpadnie w wir pracy, zapomina przygotować sobie posiłku i wtedy zamawia coś gotowego lub je wcześniej zakupione słodycze. Gdy zorientuje się, że ponownie nie wywiązała się z obietnicy złożonej samej sobie, związanej z regularnością posiłków i zadbaniem o odżywcze odżywianie, jest sobą rozczarowana i je więcej niż powinna. Zgłasza, że taka sytuacja ma miejsce kilka razy w tygodniu Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia W dniu, kiedy wystąpi napad, pacjentka potrafi spożyć ok. 3000 kcal; w dniu, kiedy ma zorganizowane posiłki, spożywa ok. 2200-2300 kcal   Praca i czas wolny Charakter pracy  Praca siedząca, własna działalność Godziny pracy Nieregularne godziny pracy, przez większość dni pacjentka pracuje „cały dzień”, ale zdarzają się dni pracy w godzinach 8:00-12:00 Czas wolny W czasie wolnym nie ma ochoty na nic, najczęściej ogląda seriale i je przy tym wysokoprzetworzone przekąski. Opisuje, że wtedy zmęczenie dopada ją najsilniej Dodatkowe informacje o pacjentce Pacjentka zgłasza, że aktualny tryb życia bardzo ją stresuje. Czuje, że traci siebie i zachowuje się „jak robot”. Nie zwraca uwagi na swoje potrzeby. Zauważa, że masa ciała jest coraz większa i obawia się, że jeśli nie wprowadzi zmian, zachoruje na otyłość. Gdy dochodzi do kompulsywnego objadania się, czuje, że traci nad tym kontrolę, nie może przestać jeść i nie ma wpływu na to, co i w jakich ilościach zje. Po takim epizodzie doznaje uczucia przygnębienia i poczucia winy, z którym ciężko jest jej sobie poradzić. Postanawia, że od jutra będzie inaczej, ale czuje, że ma już w sobie coraz mniej siły, bo traci do siebie zaufanie. Wnioski z wywiadu Pacjentka zmaga się z wieloczynnikowym problemem napadowego objadania się, którego podłożem są zarówno zaburzenia rytmu dobowego, jak i trudności emocjonalne oraz dezorganizacja stylu życia. Pacjentka funkcjonuje w chaosie życiowym i ma tendencje szukania oparcia w jedzeniu, wynikające z braku innych strategii radzenia sobie ze stresem i napięciem. Nieregularne godziny snu i pobudki mogą znacząco zaburzać gospodarkę hormonalną, w tym poziomy leptyny i greliny, czyli hormonów odpowiedzialnych za uczucie sytości i głodu. Wyniki badań wykazują, że zaburzony rytm dobowy koreluje z wyższym BMI i zwiększonym ryzykiem kompulsywnego objadania się [1]. Wpływ rytmu dobowego na grelinę i leptynę jest indywidualny i zależy także od czynników genetycznych czy środowiskowych. Zbyt długie przerwy między posiłkami, zwłaszcza przy intensywnym trybie pracy, prowadzą do wzmożonego głodu, co często kończy się objadaniem. Pacjentka potwierdza, że kiedy nie je regularnie, to sięga po gotowe, wysokokaloryczne produkty. Przerwy między posiłkami przekraczające 4–5 godzin sprzyjają hipoglikemii prowadzącej do impulsywnego sięgania po szybkie źródła energii (cukry proste, tłuszcze trans). Rytm jedzenia, w tym m.in. regularność i czas posiłków, ma znaczenie dla zdrowia metabolicznego [2]. Pacjentka spożywa wysokoprzetworzone produkty w chwilach zmęczenia, nudy, braku motywacji, co sugeruje występowanie jedzenia emocjonalnego. Według badań jedzenie jako strategia radzenia sobie z emocjami (a nie głód fizjologiczny) jest jednym z najczęstszych czynników prowadzących do kompulsji [3]. Podwyższony poziom kortyzolu w wyniku chronicznego stresu może wpływać na zwiększoną ochotę na wysokokaloryczne pokarmy oraz sprzyjać epizodom kompulsywnego jedzenia. Badania wskazują, że stres wpływa na układ nagrody w mózgu, co może prowadzić do wzmożonego spożycia żywności bogatej w cukry i tłuszcze jako mechanizmu redukcji napięcia [4]. Pacjentka czuje się „jak robot”, działa na autopilocie, nie czuje kontaktu z własnymi potrzebami. Taki stan sprzyja oderwaniu od sygnałów ciała i potrzeb emocjonalnych. Pacjentka nie przygotowuje posiłków na zapas, co skutkuje zamawianiem wysokokalorycznego jedzenia lub jedzeniem przekąsek. Brak przygotowania posiłków wiąże się z wyższym ryzykiem jedzenia impulsywnego i niezaplanowanego. Badania wskazują, że osoby praktykujące planowanie posiłków spożywają mniej kalorii i mają lepszą kontrolę apetytu [5]. Obecny styl życia pacjentki wymaga elastycznych rozwiązań, np. gotowe zestawy awaryjne, lista opcji „na szybko". Pacjentka często deklaruje, że „od jutra zacznie wszystko od nowa”, co wskazuje na schemat odkładania zmiany w czasie i składania sobie obietnic, których późniejsze niedotrzymanie prowadzi do narastającego rozczarowania sobą. Każde takie niepowodzenie w realizacji własnych założeń podważa jej poczucie skuteczności, obniża samoocenę i zwiększa prawdopodobieństwo ponownego sięgnięcia po jedzenie w sposób impulsywny. Tego rodzaju zachowanie wzmacnia poczucie bezsilności i może prowadzić do utrwalenia napadowego objadania się jako formy odreagowania emocjonalnego napięcia [6]. U pacjentki można zaobserwować tendencję do myślenia dychotomicznego („wszystko albo nic”), które jest częstym mechanizmem zauważanym wśród osób z tendencją do kompulsywnego objadania się. Wzorzec ten może prowadzić do błędnego koła restrykcji i przejadania się. Do powikłań o charakterze psychospołecznym zaburzeń z napadami objadania się zalicza się wzmożenie lęku, depresyjności czy obniżonego poczucia własnej wartości. Nieregularna suplementacja witaminy D i kwasów tłuszczowych omega-3 (EPA, DHA) może sprzyjać rozwojowi ich niedoborów w organizmie, a niedostateczny poziom witaminy D skorelowany jest z występowaniem objawów depresyjnych oraz spadkiem energii. U osób chorych zauważa się jej niższy poziom, porównując z osobami zdrowymi [7]. W wytycznych klinicznych, które dotyczą leczenia zaburzeń psychiki wskazano, że suplementacja kwasami tłuszczowymi omega-3 może być skuteczna podczas wsparcia w leczeniu zaburzeń nastroju [8]. Na poziomie psychologicznym u pacjentki widoczny jest obniżony poziom wiary we własne możliwości, trudność w radzeniu sobie ze stresem oraz brak stabilnego poczucia własnej wartości. Objadanie się nie jest więc jedynie problemem związanym z jedzeniem, ale pełni także ważną rolę w regulowaniu napięcia emocjonalnego. Staje się mechanizmem, który chwilowo zastępuje brak innych sposobów na odprężenie, doświadczanie przyjemności czy odzyskanie poczucia wpływu na własne życie.   Rycina 1. Obraz kliniczny pacjenta z zaburzeniem z napadami objadania się Źródło: opracowanie własne na podstawie książki Psychodietetyka, red. nauk. A. Brytek-Matera, Warszawa 2020, s. 521. Strategia współpracy psychodietetycznej Na podstawie wywiadu żywieniowo-psychologicznego oraz analizy stylu życia pacjentki zidentyfikowano szereg czynników ryzyka sprzyjających występowaniu napadów objadania się, m.in. rozregulowany rytm dobowy, nieregularne posiłki, niską świadomość sygnałów z ciała, obecność stresorów zawodowych, a także tendencję do perfekcjonizmu. Współpraca powinna obejmować nie tylko obszar żywieniowy, ale również psychologiczny, emocjonalny oraz behawioralny, z naciskiem na odbudowę relacji z jedzeniem, ciałem i sobą samą. Pierwszym krokiem jest stabilizacja rytmu dobowego. Ze względu na silne powiązania między rozregulowanym snem a deregulacją gospodarki hormonalnej (leptyna, grelina, kortyzol) kluczowe jest ustalenie względnie stałych godzin pobudki i snu, niezależnie od tego, czy dzień jest bardziej, czy mniej intensywny. Powtarzalność, a nie perfekcyjność jest tu najważniejszym czynnikiem regulującym zegar dobowy. Równolegle wprowadza się plan posiłków oparty na 3 głównych daniach oraz jednej przekąsce, w ustalonych orientacyjnych godzinach, niezależnie od chwilowego poczucia głodu. Celem nie jest narzucenie restrykcji, lecz odbudowanie rytmu funkcjonowania organizmu i ograniczenie okazji do impulsywnego jedzenia w chwilach silnego głodu lub wyczerpania. Kolejnym ważnym krokiem jest nauka rozpoznawania i regulowania emocji. U pacjentki obserwuje się wzorzec emocjonalnego jedzenia, czyli sięgania po wysokoprzetworzoną żywność w chwilach stresu, frustracji, zmęczenia lub nudy. Rekomenduje się prowadzenie dziennika emocji i jedzenia, który pozwala identyfikować zależności między stanem emocjonalnym a wyborami żywieniowymi. Dziennik ten staje się także narzędziem do wprowadzenia świadomości i zmiany reakcji. Równolegle pacjentka zapoznawana jest z alternatywnymi formami samoregulacji emocji, takimi jak oddech przeponowy, techniki relaksacyjne, krótki spacer, kontakt z bliskimi, prowadzenie dziennika myśli czy korzystanie z przyjemnych bodźców sensorycznych (np. aromaterapia). Celem jest stworzenie przestrzeni między impulsem a reakcją, by zamiast reagowania jedzeniem pojawiał się wybór. W kolejnym kroku podejmowana jest praca z dialogiem wewnętrznym i przekonaniami dotyczącymi siebie oraz jedzenia. Obserwuje się u pacjentki tendencję do wewnętrznego krytycyzmu i myślenia dychotomicznego („albo idealnie, albo porażka”). Takie przekonania nie tylko nasilają stres, ale także zwiększają ryzyko cyklu: objadanie się → poczucie winy → obietnica zmiany → restrykcja → kolejny napad. Praca w tym obszarze obejmuje identyfikację przekonań destrukcyjnych, weryfikację ich prawdziwości oraz budowanie alternatywnych, bardziej realistycznych i wspierających narracji. Pomocne okazują się pytania sokratejskie, techniki dialogu poznawczego oraz ćwiczenia z zakresu samowspółczucia (ang. self-compassion). Następnie wdrażane są elementy pracy z uważnością (ang. mindfulness), które służą odzyskaniu kontaktu z ciałem, jego sygnałami i potrzebami. Wprowadza się codzienną praktykę uważnego jedzenia, np. jeden posiłek dziennie spożywany bez rozpraszaczy, z pełną obecnością, skupieniem na smaku, strukturze i uczuciach w ciele. Edukacja żywieniowa w tym zakresie obejmuje także odejście od kategoryzacji produktów jako „złe” i „dobre”, budując neutralny, spokojny stosunek do jedzenia. Dla wielu pacjentów praktyka ta stanowi przełom w leczeniu objadania się, gdyż pozwala nie tylko zmniejszyć liczbę epizodów, ale również odbudować relację z jedzeniem jako źródłem troski, a nie walki. Ostatnim etapem współpracy jest utrwalenie zmian i zapobieganie nawrotom. W tym celu stosuje się techniki wzmacniania poczucia sprawczości, takie jak planowanie mikrocelów tygodniowych na zasadzie SMART (konkretne, mierzalne, osiągalne, realistyczne, czasowe). Ważnym elementem jest także przygotowanie tzw. planu na sytuacje awaryjne, czyli listy działań, które można podjąć w chwili osłabienia, presji emocjonalnej lub nawrotu objadania się. Kluczowe tutaj jest odejście od schematu „od jutra zaczynam od nowa” i zastąpienie go myśleniem: „to tylko jedno zdarzenie, kontynuuję troskę o siebie”. Uzupełniająco zaleca się uregulowanie suplementacji - regularne przyjmowanie witaminy D3 (2000 IU) oraz kwasów tłuszczowych omega-3 (1-2 g EPA lub EPA+DHA), po wcześniejszej konsultacji z lekarzem i/lub wykonaniu badań laboratoryjnych (25(OH)D, ferrytyna, wit. B12, TSH). Podczas trwania współpracy uwzględnia się znaczącą rolę aktywności fizycznej jako narzędzia, które wspiera zarówno regulację nastroju, jak i regulację łaknienia. Regularna aktywność fizyczna, w szczególności ćwiczenia aerobowe oraz trening siłowy, pełni funkcję naturalnego regulatora neuroprzekaźników - pobudza wytwarzanie serotoniny i dopaminy, co może znacząco wspierać zdolność do samoregulacji emocjonalnej. Dodatkowo poprawa wrażliwości na insulinę oraz obniżenie poziomu kortyzolu w wyniku regularnych ćwiczeń fizycznych mogą prowadzić do zmniejszenia epizodów kompulsywnego objadania się. Ważnym elementem pracy z pacjentką jest wykształcenie bardziej elastycznego podejścia do treningu i rezygnacja z postawy „wszystko albo nic”. W całym procesie terapeutycznym niezbędne jest zachowanie podejścia empatycznego, bez oceniania, z poszanowaniem indywidualnego tempa pacjentki. Proces ten ma na celu nie tylko eliminację napadów objadania się, ale przede wszystkim odbudowę relacji z własnym ciałem, jedzeniem i emocjami, co prowadzi do trwałej zmiany stylu życia oraz poprawy dobrostanu psychicznego i fizycznego. Podsumowanie Przypadek pacjentki przedstawia, jak złożoną funkcję może pełnić jedzenie, nie tylko jako źródło energii, ale także jako narzędzie regulacji emocji, radzenia sobie ze stresem i chwilowe „koło ratunkowe” w sytuacji przeciążenia psychicznego. Objadanie się sygnalizuje wewnętrzny dyskomfort i utratę kontaktu z własnymi potrzebami. W pracy psychodietetycznej kluczowe będzie nie tylko porządkowanie nawyków żywieniowych, ale przede wszystkim towarzyszenie pacjentce w procesie odzyskiwania wpływu na swoje życie - krok po kroku, z uważnością, bez oceny i z szacunkiem dla jej indywidualnego tempa. To nie dieta ma być punktem wyjścia do zmiany, lecz relacja z jedzeniem, z ciałem, z emocjami i ze sobą samą.   Bibliografia Kandeger A., Eggilmez U., Selvi Y. Feeding and eating disorders in the context of circadian rhythms. Alpha Psychiatry 2021, 22(6), s. 278–284. Magklis E., Howe L.D., Johanson L. Eating style and the frequency, size and timing of eating occasions: a cross-sectional analysis using 7-day weighed dietary records. Sci Rep 2019, 9. H. Konttinen. Emotional eating and obesity in adults: the role of depression, sleep and genes. Proc Nutr Soc, 2020 Aug, 79(3), s. 283–289. doi: 10.1017/S0029665120000166. Chao A.M. i wsp. Stress, cortisol, and other appetite-related hormones: prospective prediction of 6-month changes in food cravings and weight. Obesity (Silver Spring) 2017, 25(4), s. 713–720. Min J. i wsp. The effect of meal replacement on weight loss according to calorie-restriction type and proportion of energy intake: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Acad Natur Diet 2021, 121(8), s. 1551-1564.e3. Dingemans A., Danner U., Parks M. Emotion regulation in binge eating disorder: a review. Nutrients 2017, 9(11), s. 1274. Menon V. i wsp. Vitamin D and depression: a critical appraisal of the evidence and future directions. Indian J Psychol Med 2020, 42(1). Sarris J. i wsp. Clinician guidelines for the treatment of psychiatric disorders with nutraceuticals and phytoceuticals: The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) and Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Taskforce. 2022, 23(6), s. 424–455.