Dieta bezglutenowa należy do grupy diet eliminacyjnych, a jej głównym celem jest całkowite wykluczenie glutenu z diety. Ma swoje zastosowanie w jednostkach chorobowych, takich jak celiakia, alergia na zboża glutenowe oraz nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCGS). Podstawą do jej stosowania powinna być prawidłowo postawiona diagnoza, ponieważ nie w każdym schorzeniu jest wskazana. Odpowiednio zbilansowana dieta wykluczająca gluten dostosowana do stanu zdrowia może stać się sprzymierzeńcem w leczeniu i usprawnić jego proces.

Celem artykułu było opisanie przeciwzapalne działania oleju rzepakowego jako popularnego oleju roślinnego stosowanego w Polsce. W artykule przede wszystkim opisano właściwości zdrowotne oleju, przedstawiono charakterystykę oleju oraz metody jego produkcji. Olej rzepakowy w Polsce jest często stosowany do smażenia potraw oraz jako dodatek do dań. Oleje rzepakowe tłoczone na zimno charakteryzują się dużą zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT). Oleje roślinne są bardziej wartościowe od tłuszczów zwierzęcych, ponieważ dostarczają do organizmu niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), jednonienasycone kwasy tłuszczowe (JKT) oraz witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Dostępność i popularność oleju rzepakowego w Polsce oraz jego właściwości przemawiają za tym, by do zaleceń żywieniowych w profilaktyce chorób skóry, układu krążenia czy reumatoidalnych włączać rekomendacje spożycia oleju rzepakowego.

Odżywianie zgodne z fazami cyklu menstruacyjnego staje się coraz bardziej popularne. Wzrasta świadomość kobiet dotycząca zdrowia, cyklu menstruacyjnego oraz zaburzeń hormonalnych. Coraz więcej kobiet dostrzega, że ich organizm funkcjonuje inaczej w różnych momentach cyklu, co wpływa na ich samopoczucie, poziom energii i potrzeby żywieniowe. Dzięki zrozumieniu tych naturalnych wahań hormonalnych i dostosowaniu do nich stylu życia można nie tylko poprawić stan zdrowia, ale także skuteczniej zarządzać nastrojem, energią i osiągnięciami treningowymi. Synchronizacja sposobu odżywiania z cyklem menstruacyjnym to podejście, które zyskuje na popularności wśród kobiet, pragnących lepiej zrozumieć swoje ciało i efektywnie nim zarządzać.

Dieta i aktywność fizyczna to ważne aspekty stylu życia. Żywienie korzystnie wpływa zarówno na jakość życia, jak i jakość wysiłku fizycznego. Zbilansowana dieta może zmniejszyć ryzyko chorób i kontuzji, polepszyć efekty treningów u osób aktywnych fizycznie, a także pozwolić na szybką regenerację organizmu po wysiłku fizycznym. Artykuł omawia znaczenie produktów pochodzenia zwierzęcego w żywieniu osób rekreacyjnie aktywnych fizycznie. Jedną z grup produktów pochodzenia zwierzęcego są jaja. To dobrze zbilansowany produkt pod względem makro- oraz mikroelementów i łatwo przyswajalny. Charakteryzuje się różnorodnością w obróbce termicznej. Kolejną grupę produktów stanowi mięso, które jest głównym źródłem pełnowartościowego białka i przyswajalnego żelaza, ważnych w diecie osób aktywnych fizycznie. Następną grupą są przetwory rybne i ryby, cenne źródło wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które umożliwiają prawidłowy rozwój fizyczny i wykazują działanie przeciwzapalne.

Artykuł analizuje globalny problem otyłości jako istotne zagrożenie zdrowia publicznego oraz bada potencjalne zastosowanie resweratrolu, naturalnego związku polifenolowego, w terapii otyłości. Przedstawia jego wielokierunkowe właściwości biologiczne, w tym zdolność do modulacji masy tkanki tłuszczowej oraz poprawy parametrów metabolicznych, a także omawia wyniki badań eksperymentalnych przeprowadzonych na modelach zwierzęcych i klinicznych z udziałem ludzi.

Ptaki były obecne w mitach, legendach, sztuce i literaturze, symbolizując wolność, duchowe przewodnictwo, mądrość i boską interwencję. Ich obserwacja dostarcza estetycznych i duchowych doświadczeń, działa relaksująco i pozytywnie wpływa na zdrowie psychiczne. W niniejszym artykule przedstawiono ekosystemowe korzyści wynikające z obecności ptaków, które podkreśla współczesna nauka.

Niepłodność męska stanowi 30% przypadków niepłodności, a jej rozpowszechnienie w populacji ogólnej waha się w przybliżeniu między 9% a 15%, zgodnie z dostępnymi badaniami [1]. Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) definiowana jest ona jako trudność lub niemożność poczęcia dziecka pomimo regularnych, niezabezpieczonych stosunków płciowych przez okres co najmniej 12 miesięcy. W kontekście medycznym niepłodność męska może być spowodowana różnymi czynnikami, które wpływają na produkcję, dojrzewanie, transport i jakość plemników [2]. Jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności u mężczyzn jest niska jakość nasienia – obniżona liczba plemników (poniżej 20 mln w ml nasienia) lub też ich zmniejszona ruchliwość czy zmiany w budowie. Na taki stan rzeczy wpływ mają m.in. choroby przenoszone drogą płciową czy długotrwałe przegrzewanie jąder (obcisła, nieprzewiewana garderoba, częste korzystanie z sauny, spędzanie wielu godzin za kierownicą), jak również nadmiar poziomu żelaza i czynniki środowiskowe [3].

Siniaki powstają na skutek uszkodzenia naczyń krwionośnych, najczęściej po uderzeniu, gdy krew nie może wydostać się na zewnątrz i pozostaje pod skórą. Zmiany te zmieniają kolor i mogą ustępować nawet kilka miesięcy. W niniejszym artykule opisano szczegółowe przyczyny ich powstawania, a także metody ich leczenia.

Wątroba to jeden z najważniejszych i największych narządów wewnętrznych, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dieta bogata w cukry, nasycone kwasy tłuszczowe i uboga w błonnik pokarmowy może przyczynić się do zaburzenia homeostazy organizmu, co negatywnie wpływa na funkcjonowanie wątroby. Inne czynniki, które mogą pogorszyć stan wątroby, to zanieczyszczenia środowiska metalami ciężkimi, pestycydami i herbicydami. Badania naukowe potwierdzają, że dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, orzechy, nasiona, oliwę z oliwek oraz ryby, sprzyja zdrowiu wątroby. W celu wspierania funkcji wątroby zaleca się ograniczenie spożycia produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe, eliminację alkoholu i napojów słodzonych. Zaleca się także zastąpienie tłustego mięsa chudszymi wariantami oraz rybami. Ponadto korzystne jest wprowadzenie do diety produktów o wysokiej zawartości antyoksydantów, takich jak witaminy C, E oraz β-karotenu. Szczególnie zalecane dla zdrowia wątroby są orzechy włoskie. Dobre efekty przynosi również włączenie do diety roślin o potwierdzonym działaniu prozdrowotnym, takich jak ostropest plamisty, mniszek lekarski, karczoch czy pokrzywa.

Spadek odporności pojawia się niepostrzeżenie, trudno jednoznacznie ustalić jego początek. Odczuwamy dopiero jego skutki, a jednym z pierwszych objawów może być ostra infekcja górnych dróg oddechowych. Jesienią w szczególny sposób powinniśmy wzmacniać system odpornościowy, stosując profilaktycznie lub pomocniczo zioła bądź surowce roślinne, które łagodnie modulują układ odpornościowy i wzmacniają jego wydolność.

Otyłość stała się jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych XXI w. zarówno w Polsce, jak i na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), niemal 60% dorosłych Europejczyków ma nadwagę, a ponad 20% jest otyłych. Polska również zmaga się z narastającą falą otyłości, a ostatnie dane wskazują, że na otyłość cierpi aż 23,1% dorosłych Polaków. Problem ten dotyka zarówno młodsze, jak i starsze grupy wiekowe, a głównymi przyczynami tego zjawiska są nadmierna konsumpcja wysokokalorycznych przetworzonych produktów spożywczych, brak regularnej aktywności fizycznej, a także stres i zaburzenia metaboliczne.  Otyłość nie tylko zwiększa ryzyko wielu chorób przewlekłych, ale także obciąża systemy opieki zdrowotnej i gospodarki krajów rozwiniętych. Z uwagi na powagę sytuacji Polskie Towarzystwo Dietetyczne (PTD) w 2024 r. wprowadziło najnowsze wytyczne dotyczące leczenia otyłości, mające na celu wspieranie dietetyków, lekarzy i innych specjalistów w prowadzeniu terapii pacjentów z nadwagą i otyłością. Wytyczne te kładą nacisk na zindywidualizowane podejście do pacjenta, opiekę interdyscyplinarną i wsparcie długoterminowe. Rycina 1 przedstawia algorytm leczenia dietetycznego nadwagi i otyłości zaproponowany przez PTD, a w poniższym artykule omówiono wybrane zalecenia. Podejście interdyscyplinarne  Leczenie otyłości wymaga podejścia interdyscyplinarnego, w którym kluczową rolę odgrywa zespół specjalistów – dietetyków, lekarzy, psychologów oraz fizjoterapeutów, a w niektórych przypadkach – chirurgów bariatrycznych. Ważnym elementem leczenia jest wprowadzenie modyfikacji stylu życia, w tym trwała zmiana nawyków żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Kompleksowa opieka nad pacjentem powinna więc obejmować: dietoterapię – indywidualnie dostosowaną do potrzeb pacjenta, z uwzględnieniem jego stanu zdrowia, nawyków żywieniowych oraz preferencji smakowych; aktywność fizyczną – dostosowaną do możliwości pacjenta, z naciskiem na regularne, umiarkowane ćwiczenia, które wspomagają proces redukcji masy ciała i poprawiają funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego; terapie behawioralne – skupiające się na zmianie nawyków żywieniowych, nauce radzenia sobie ze stresem oraz na kontroli impulsów żywieniowych; wsparcie psychologiczne – szczególnie istotne dla pacjentów z zaburzeniami odżywiania, depresją, lękami oraz problemami emocjonalnymi, które mogą wpływać na nawyki żywieniowe.   Każda osoba z nadwagą i otyłością powinna otrzymać indywidualnie dostosowaną poradę dietetyczną, uwzględniającą jej potrzeby zdrowotne. Pacjenci z BMI w przedziale 25−30 kg/m2 mogą być skutecznie leczeni za pomocą terapii behawioralnej. Osoby z wyższym BMI oraz dodatkowymi czynnikami ryzyka powinny być objęte kompleksowym leczeniem w ramach zespołu specjalistycznego. Diagnostyka otyłości i ocena stanu zdrowia Podstawą oceny pacjentów z nadwagą i otyłością jest pomiar wskaźnika masy ciała (BMI), obwodu talii oraz analiza składu ciała z wykorzystaniem analizy bioelektrycznej impedancji (BIA). W diagnostyce ważne jest także uwzględnienie wyników badań laboratoryjnych, w tym stężenia lipidów, glukozy, insuliny, enzymów wątrobowych oraz kreatyniny w surowicy krwi. Te wskaźniki pomagają w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań związanych z otyłością, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze. Nadmierna masa ciała klasyfikowana jest według poniższych kategorii: BMI 25−29,9 kg/m2 – nadwaga, BMI 30−34,9 kg/m2 – otyłość I stopnia, BMI 35−39,9 kg/m2 – otyłość II stopnia, BMI ≥ 40 kg/m2 – otyłość III stopnia (otyłość olbrzymia).   Oprócz BMI wytyczne PTD zalecają pomiar obwodu talii jako dodatkowego wskaźnika ryzyka metabolicznego. U mężczyzn wartość powyżej 94 cm, a u kobiet powyżej 80 cm wskazuje na zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań, takich jak insulinooporność czy choroby sercowo-naczyniowe. Redukcja masy ciała Głównym celem leczenia otyłości jest stopniowa redukcja masy ciała, tj. dążenie do utraty 5-10% wyjściowej masy ciała w ciągu 6 miesięcy oraz utrzymanie uzyskanej masy ciała w dłuższej perspektywie, przy uwzględnieniu faktu, że większość pacjentów, którzy nie otrzymują długoterminowego wsparcia, odzyskuje utraconą masę ciała w ciągu 3−5 lat. Innymi równie ważnymi aspektami są poprawa jakości życia pacjenta oraz obniżenie ryzyka chorób współistniejących.  W ostatnich latach rośnie zainteresowanie personalizacją leczenia otyłości, co obejmuje zarówno aspekty dietetyczne, jak i farmakologiczne oraz behawioralne. Dzięki nowym technologiom, takim jak analiza genetyczna czy metabolomiczna, możliwe jest dostosowanie terapii do unikalnych cech pacjenta, w tym jego genotypu, tempa metabolizmu, a nawet profilu mikrobiomu jelitowego. Tego typu podejście pozwala na lepsze dostosowanie diety i leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta, co może zwiększać skuteczność terapii. Istotnym elementem długoterminowego leczenia jest również regularne monitorowanie postępów oraz wsparcie ze strony dietetyka lub psychologa. Zalecane są regularne wizyty kontrolne – co najmniej raz na 3−6 miesięcy w celu oceny postępów, składu ciała i adaptacji planu żywieniowego, a także grupowe wsparcie pacjentów (terapia grupowa lub udział w programach wsparcia), co może pomóc w utrzymaniu motywacji i dzieleniu się doświadczeniami z innymi osobami, które przechodzą przez podobny proces. Postęp technologiczny umożliwia pacjentom monitorowanie swojej diety, aktywności fizycznej oraz postępów w redukcji masy ciała za pomocą aplikacji mobilnych i urządzeń wearables. Dzięki temu pacjenci mogą samodzielnie śledzić swoje postępy, a także komunikować się z dietetykami i lekarzami na bieżąco. Wytyczne PTD podkreślają korzyści płynące z takich narzędzi, ponieważ pomagają one zwiększyć świadomość pacjenta na temat własnych nawyków oraz umożliwiają bieżącą korektę planu leczenia. Skład diety i aktywność fizyczna Dieta pacjenta z otyłością powinna być indywidualnie dostosowana i uwzględniać jego zapotrzebowanie energetyczne, preferencje żywieniowe oraz ewentualne choroby współistniejące. Najczęściej zaleca się dietę o umiarkowanym deficycie kalorycznym wynoszącym 500−800 kcal dziennie, co pozwala na stopniową utratę 0,5−1 kg masy ciała tygodniowo. Wytyczne PTD zalecają następujące proporcje makroskładników: białko: 15−35% dziennej energii, co wspomaga utrzymanie masy mięśniowej podczas redukcji wagi; węglowodany: 40−65%, preferowane są węglowodany złożone o niskim indeksie glikemicznym; tłuszcze: 10−35%, z naciskiem na tłuszcze nienasycone (np. z ryb morskich, orzechów, oliwy z oliwek).   Modele dietetyczne, takie jak dieta śródziemnomorska czy dieta DASH, są uważane za korzystne dla zdrowia pacjentów z otyłością i nadwagą. Zawierają dużo warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, a także zdrowych tłuszczów, które wspomagają kontrolę wagi oraz poprawiają parametry lipidowe i glikemiczne. Niezależnie od wybranego modelu żywienia kluczowe jest utrzymanie deficytu kalorycznego oraz ograniczenie spożycia produktów wysokoenergetycznych o niskiej wartości odżywczej. Substancje słodzące o niskiej wartości energetycznej mogą być stosowane jako zamienniki cukru, jednak ich spożycie powinno być ograniczone, a sama dieta opierać się na naturalnych produktach o niskiej zawartości cukrów prostych. Dodatkowo wytyczne PTD zalecają co najmniej 150 min umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo (np. szybki marsz, jazda na rowerze) lub 75 min intensywniejszych ćwiczeń. Regularna aktywność fizyczna nie tylko wspomaga proces utraty wagi, ale także poprawia kondycję sercowo-naczyniową, zwiększa wrażliwość na insulinę oraz redukuje stres. Suplementacja i wspomaganie leczenia Chociaż suplementacja diety nie jest rutynowo zalecana w leczeniu otyłości (chyba, że wymaga tego stan zdrowia pacjenta), istnieją pewne przypadki, w których może być wskazana. Dotyczy to przede wszystkim pacjentów z niedoborem witamin (szczególnie witaminy D) lub minerałów (np. wapnia). Niekiedy stosowanie suplementów z błonnikiem pokarmowym lub probiotykami może wspomagać proces odchudzania, jednak powinno być poprzedzone konsultacją z dietetykiem lub lekarzem. Również suplementy diety wspomagające odchudzanie nie są rutynowo zalecane, a ich stosowanie powinno wiązać się z analizą skuteczności i bezpieczeństwa. Farmakoterapia i leczenie bariatryczne Wytyczne PTD wskazują, że farmakoterapia powinna być rozważana jedynie u pacjentów z BMI powyżej 30 kg/m2 lub powyżej 27 kg/m2, jeśli występują u nich choroby współistniejące, takie jak cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie. Jednoznacznie stwierdzono, że leki wspomagające redukcję masy ciała są najskuteczniejsze w połączeniu z modyfikacjami stylu życia. Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza. W przypadkach ciężkiej otyłości (BMI > 40 kg/m2) lub gdy inne metody leczenia zawiodły, wytyczne PTD zalecają rozważenie operacji bariatrycznej, która może znacząco poprawić jakość życia pacjenta oraz obniżyć ryzyko powikłań zdrowotnych. Rycina 1. Algorytm leczenia dietetycznego nadwagi i otyłości zaproponowany przez PTD Źródło: opracowanie własne na podstawie: [1] Podsumowanie Nowe wytyczne z 2024 r. wprowadziły kilka istotnych zmian w porównaniu z wcześniejszymi zaleceniami. Przede wszystkim nacisk położono na personalizację terapii i indywidualne podejście do pacjenta, z uwzględnieniem jego stanu zdrowia, poziomu aktywności fizycznej oraz gotowości do wprowadzenia zmian w stylu życia. Podkreślono również rolę zespołu interdyscyplinarnego w leczeniu otyłości oraz zastosowania nowoczesnych narzędzi diagnostycznych, takich jak kalorymetria pośrednia czy analiza bioelektrycznej impedancji. Wprowadzono także większą rolę wsparcia psychologicznego i psychodietetycznego oraz bardziej szczegółowe zalecenia dotyczące farmakoterapii i chirurgii bariatrycznej. Efektywna redukcja masy ciała wymaga więc nie tylko odpowiedniej diety, ale także długoterminowego wsparcia w zakresie zmiany nawyków żywieniowych i stylu życia. Otyłość to choroba przewlekła, a skuteczne jej leczenie wymaga długofalowej opieki i monitorowania postępów, aby zapobiec nawrotowi choroby oraz jej negatywnym skutkom. Bibliografia Gajewska D., Lange E., Kęszycka P. i wsp. Recommendations on dietary treatment of obesity in adults: 2024 position of the Polish Society of Dietetics. J Health Inequal 2024, 10(1), s. 22–47.

Cholina, niezbędny składnik odżywczy, odgrywa kluczową rolę w metabolizmie tłuszczów oraz regulacji funkcji wątroby. Badania sugerują, że suplementacja choliny może wspierać proces odchudzania, szczególnie w połączeniu z aktywnością fizyczną. Opisano mechanizmy działania choliny, w tym jej wpływ na metabolizm tłuszczów, regulację genów oraz wrażliwość na insulinę.