Artykuł omawia witaminę B12 (kobalaminę), która odgrywa kluczową rolę w syntezie mieliny, produkcji erytrocytów i metabolizmie energetycznym. Witamina B12 występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego i jest uwalniana z białek przez pepsynę w żołądku, a następnie wchłaniana w jelicie cienkim z udziałem czynnika wewnętrznego Castle’a. Niedobory tej witaminy, szczególnie u osób starszych i wegetarian, mogą prowadzić do megaloblastycznej anemii oraz neurologicznych dysfunkcji.

Podstawowa funkcja kolagenu to łączenie komórek tkanki łącznej, dlatego występuje w skórze, ścięgnach, mięśniach, chrząstkach, kościach, zębach, naczyniach krwionośnych oraz rogówce oka. Po 25. r.ż. zmniejsza się synteza endogenna kolagenu. Suplementowanie diety kolagenem przez ok. 12 tygodni poprawia nawilżenie i elastyczność skóry (ok. 5–10 g kolagenu/dobę), zmniejsza nasilenie bólu stawów oraz zwiększa masę i siłę mięśniową (ok. 15 g kolagenu/dobę). Efektywność suplementacji zwiększa odpowiednia podaż witaminy C.

Świadomość dotycząca zdrowia jelit i wpływu jakości mikrobioty na ogólny stan zdrowia jest coraz większa. Uznanie zyskują szczepy probiotyczne pomocne w trawieniu glutenu. Immunoreaktywne peptydy glutenowe, które nie są trawione przez peptydazy wytwarzane przez ludzi, mogą wywoływać celiakię, alergię oraz nadwrażliwość na gluten bez celiakii. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie synergii szczepów Lacticaseibacillus casei LC130, Lacticaseibacillus paracasei LPC100 i Streptococcus thermophilus ST250, które połączone istotnie zmniejszały immunoreaktywność peptydów gliadynowych, w tym 33-merów. Szczepy te, stosowane jako mieszanina, mogą być podawane pacjentom na ograniczonej diecie bezglutenowej dla osiągania lepszych efektów leczenia chorób związanych ze spożyciem glutenu.

Okres wakacji to czas, gdy stan mikrobioty jelitowej może być wystawiony na próbę. Niezdrowa dieta oraz negatywne zmiany stylu życia prowadzić mogą do dysbiozy i zaburzenia funkcji bariery jelitowej. Dlatego konieczne jest odpowiednie przygotowanie się do wakacji oraz dalekich podróży poprzez szczepienia ochronne oraz odpowiednio przygotowaną apteczkę. W trakcie egzotycznych wakacji należy uważać na spożywaną wodę i żywność, a po powrocie zadbać o wsparcie dla drobnoustrojów poprzez odpowiednio skomponowaną dietę, aktywność fizyczną oraz redukcję stresu.

Kora sosny śródziemnomorskiej (Pinus pinaster) jest cennym surowcem z uwagi na zawartość mieszaniny polifenoli o szerokim działaniu biologicznym i klinicznym. Do głównych właściwości pycnogenolu zalicza się jego działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne wykorzystywane w profilaktyce i wspomaganiu leczenia wielu chorób. Efektywność pycnogenolu została udokumentowana w badaniach z udziałem ludzi, m.in. w takich zaburzeniach i jednostkach chorobowych, jak nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba żylna, choroba zwyrodnieniowa stawów czy zaburzenia procesów poznawczych. Ekstrakt z kory sosny śródziemnomorskiej jest również przydatny w łagodzeniu nieprzyjemnych objawów związanych z okresem menopauzy, u osób z alergicznym nieżytem nosa i astmą, a także w zmniejszaniu objawów związanych z zespołem jelita nadwrażliwego. Z ciekawostek warto jeszcze wspomnieć o jego potencjalnym wpływie na zdolności ergogeniczne (wysiłkowe) u osób uprawiających sport.  

Łuszczyca to choroba skóry o podłożu zapalnym, która dotyka ok. 2% światowej populacji ludzi. Chorzy często borykają się również z chorobami współwystępującymi, takimi jak celiakia, choroby metaboliczne czy choroby nerek. U pacjentów z łuszczycą obserwuje się ponadto zwiększone ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Dietoterapia nakierowana na modulowanie poziomu stanu zapalnego oraz celowana probiotykoterapia ma potencjał, aby zmniejszać nasilenie zmian skórnych w łuszczycy, a także poprawiać jakość życia chorych i ich odpowiedź na leczenie konwencjonalne.

Artykuł, który niedawno ukazał się w „International Journal of Obesity” przedstawił nowy model próbujący wyjaśnić globalny wzrost otyłości, integrujący wcześniej istniejące hipotezy. Autorzy wyróżnili cztery główne modele patogenezy otyłości: model równowagi energetycznej, węglowodanowo-insulinowy, REDOX i obesogenów. Obesogeny powszechnie pojawiły się w żywności w latach 60. ubiegłego wieku, co zbiegło się ze statystycznym wzrostem częstości występowania otyłości. Obesogeny mogą być punktem wyjścia integrującym pozostałe teorie. Leczenie otyłości powinno być kompleksowe i obejmować zarówno farmakoterapię, jak i edukację żywieniową pacjentów w zakresie unikania obesogenów.

Otyłość to choroba przewlekła prowadząca do niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych, psychologicznych, społecznych, a także ekonomicznych. WHO definiuje otyłość jako nadmierne lub nieprawidłowe gromadzenie się tkanki tłuszczowej. Na rozwój otyłości wpływ mają liczne i różnorodne czynniki. Zaproponowano zintegrowany model otyłości, który łączy model bilansu energetycznego (EBM), model węglowodanowo-insulinowy (CIM), model redukcyjno-utleniający (REDOX) oraz model obesogenu (OBS). Ponadto czynniki psychologiczne odgrywają istotnie ważną rolę w rozwoju nadmiernej masy ciała.  

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas eikozapentaenowy (EPA) są nieobecne w dietach wegańskich, a w dietach wegetariańskich występują w ograniczonych ilościach. Diety roślinne kojarzą się z wieloma korzyściami zdrowotnymi, ale jeśli są nieodpowiednio zaplanowane, niosą ze sobą ryzyko niedoboru mikroelementów. Można je skutecznie zmniejszyć poprzez suplementację, ale wymaga to świadomości i kompetencji specjalisty. Produkty roślinne dostarczające kwas α-linolenowy (ALA) charakteryzują się niską biodostępnością i konwersją do EPA i DHA. Ponieważ oleje z alg mogą bezpośrednio dostarczać EPA i DHA (podobnie jak olej rybny), są one najcenniejsze w poprawie stanu EPA i DHA w organizmie.  Spożywanie kwasów tłuszczowych omega-3 (n-3) w postaci EPA i DHA, występujących głównie w tłustych rybach, zapewnia liczne korzyści zdrowotne, jednak nadal brakuje jasnych zaleceń dotyczących konkretnych alternatyw pochodzenia roślinnego, odpowiednich dla wegetarian i wegan. Osoby na dietach roślinnych powinny dążyć do zmniejszenia poziomu kwasów tłuszczowych omega-6 (n-6) w diecie, szczególnie jeśli ALA jest głównym źródłem n-3 w diecie. Regularne spożywanie gotowych suplementów EPA i DHA ma kluczowe znaczenie dla utrzymania optymalnego indeksu omega-3.

OPIS PRZYPADKU Powód wizyty u dietetyka Młoda kobieta zgłosiła się na konsultację dietetyczną z pole- cenia lekarza gastroenterologa. Ma stwierdzony IBS-C (ang. Irritable Bowel Syndrom with Constipation), czyli zespół jelita nadwrażliwego z rozpoznaniem postaci bólowo-zaparciowej. Wypróżnia się mniej niż 3 razy w ciągu tygodnia i dodatkowo skarży się na wzdęcia i rozpieranie powłok brzusznych po większości posiłków. W trakcie wywiadu zdrowotno-żywieniowego stwierdzono zmianę konsystencji stolca, która trwa od około 3 miesięcy. Przed spotkaniem z dietetykiem na konsultacji gastrologicz- nej zlecono pacjentce wykonanie badania pełnej morfologii krwi. Zlecono dodatkowo oznaczenie m.in. OB, CRP, TSH, witaminy D3 oraz wykonanie USG jamy brzusznej.   PŁEĆ WIEK MASA CIAŁA WZROST BMI   Kobieta 24 lata   64 kg 176 cm 20,6 kg/m2 ZAWARTOŚĆ TKANKI TŁUSZCZOWEJ ZAWARTOŚĆ TKANKI MIĘŚNIOWEJ MASA TKANKI KOSTNEJ ZAWARTOŚĆ WODY WIEK METABOLICZNY OBWÓD TALII OBWÓD BIODER 23% 40,5 kg 2,4 kg 48,2% (zalecane: 45–60%) 27 lat 67 cm 89 cm Zapotrzebowanie energetyczne PPM = (10 x W) + (6,25 x H) − (5 x A) − 161 PPM = (10 x 64) + (6,25 x 176) − (5 x 24) − 161 PPM = 1459 kcal/dzień (dla obecnej masy ciała) PPM dla należnej masy ciała (68 kg) = 1499 kcal/dzień   CPM = PPM x PAL CPM = 2043 kcal/dzień (dla obecnej masy ciała) CPM dla należnej masy ciała (68 kg) = 2099 kcal/dzień Aktywność fizyczna PAL Częstotliwość treningu Rodzaj treningu Czas trwania jednostki treningowej 1,4 (niska aktywność fizyczna) Sporadyczny ruch, brak planowa- nej aktywności fizycznej Spacer 0,5–1h Stan kliniczny Choroby: IBS-C Dolegliwości: Zaparcia Bóle brzucha Wzdęcia Zaburzenia profilu lipidowego (podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego) Rozdrażnienie i problemy ze skupieniem uwagi Migrena Obniżony nastrój Alergie i nietolerancje: Brak Stosowane leki (przepisane przez lekarza POZ): Debretin Metoklapramid Suplementacja: Brak Przebyta ciąża: Nie Karmienie piersią: Nie Menstruacje: Regularne WYNIKI OSTATNICH BADAŃ LABORATORYJNYCH PARAMETR WYNIK ZAKRES REFERENCYJNY Witamina D3 – 1,25(OH)2D w postaci metabolitu 1,25-dihydroksycholekalcyferolu (1,25(OH)2D3, kalcytriolu) 30 ng/ml 31–50 Cholesterol całkowity 287 mg/dl < 200 mg/dl Pozostałe wyniki krwi w zakresach normy     Wykluczono chorobę trzewną     Nie stwierdzono krwi w stolcu     WYWIAD ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNY Dzienniczek żywieniowy 24 h – dzień powszedni Godziny pobudki i snu Pacjentka wstaje ok. godz. 7:00, pracuje w godz. 8:30–17:30 w formule hybrydowej (2 x w tygodniu w domu, 3 x w tygodniu z biura), chodzi spać ok. północy Godziny posiłków Śniadanie spożywa około 7:45, choć nie zawsze, pozostałe posiłki są jedzone nieregularnie o różnych porach Rodzaje posiłków Śniadanie, przekąska, obiad, kolacja, przekąski       Składniki posiłków Płatki kukurydziane; słodka granola; pełnotłuste mleko; śmietanka do kawy; mięso z kurczaka, wieprzowina, indyk; jajka; warzywa: każdy rodzaj (często cebula, czosnek); owoce świeże – każdy rodzaj (najczęściej jabłka, arbuz); makaron pszenny, mąka pszenna; biały ryż; ziemniaki (ugotowane, jak i w formie frytek); kasza jęczmienna; naleśniki, kluski, pierogi; słodycze i słone przekąski (podjadane zwłaszcza w czasie sytuacji stresujących); produkty spożywcze z dodatkiem miodu i syropu glukozowo-fruktozowego; słodzone napoje gazowane (głównie cola); kawa, herbata, soki owocowe Komentarz eksperta Stwierdzono wysoki udział produktów ciężkostrawnych, o niskiej zawartości błonnika pokarmowego, a także szybko fermentujących węglowodanów w diecie Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia +/− 2000 kcal/dzień     Dzienniczek żywieniowy 24 h – dzień wolny   Godziny pobudki i snu Pacjentka wstaje ok. godz. 9:30–10:00, chodzi spać ok. godz. 1:00 w nocy Godziny posiłków Śniadanie około godz. 10:30; obiad 15:00; czasami kolacja ok. 20:00; pomiędzy spożywa przekąski Rodzaje posiłków Śniadanie, obiad, kolacja, przekąski Składniki posiłków j.w. Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia j.w. Styl odżywiania   Liczba posiłków 2 główne Stres a jedzenie Zajadanie stresu słodkimi i słonymi przekąskami (częste spożywanie delicji i chipsów) zamiast spożywania pełnowartościowych posiłków Podjadanie między posiłkami j.w. Wcześniejsze dietoterapie – Preferencje żywieniowe Produkty słone > słodkie Styl życia   Charakter pracy Praca umysłowa, praca za biurkiem przez 8 h/tydzień Godziny pracy 8:30–17:30 Praca zmianowa Praca jednozmianowa   Dodatkowe informacje o pacjencie Pacjentka pracuje w dużej firmie korporacyjnej, gdzie wy- stępuje wysokie narażenie na Czuje się coraz bardziej przemęczona, od około trzech miesięcy skarży się na mi- grenowy ból głowy. Wykazuje mniejszą ochotę do wyko- nywania zadań. Pacjentka na pytanie jakie jest jej hobby (jak spędza wolny czas/jak odpoczywa), odpowiedziała, że jest osobą, która nie lubi przebywać wśród ludzi i najczęściej czas wolny spędza sama ze sobą – czyta książki lub ogląda filmy. Lubi przebywać wśród ciszy i natury. Podczas konsultacji pacjentka mówiła bardzo cicho, cza- sami niezrozumiale. Wspomniała, że jest osobą, która ma trudności w nawiązywaniu bliskich relacji z innymi ludźmi. Niska STRATEGIA DIETOTERAPII Kompozycja diety Wartość energetyczna diety ~ 2000 kcal/dzień   Zapotrzebowanie na białko Normy żywienia na białko dla dorosłych kobiet: 10–20% energii (41–72 g/dziennie) Zalecono 0,9 g białka/kg masy ciała – 58 g białka/dziennie Zapotrzebowanie na tłuszcze Normy żywienia na tłuszcze dla dorosłych kobiet: > 30% energii z diety Zalecono 67 g tłuszczu/dziennie Zapotrzebowanie na węglowodany Normy żywienia na węglowodany dla dorosłych kobiet: 45–65% energii z diety Zalecono 292 g węglowodanów/dzień Zapotrzebowanie na błonnik 25–40 g/dziennie – ze względu na postać zaparciową IBS zalecono zwiększenie ilości frakcji błonnika rozpuszczalnego w codziennym jadłospisie Dzienna liczba posiłków 4 5 Rozkład wartości energetycznej w posiłkach I śniadanie – ok. 25–30% II śniadanie – ok.10% Obiad – ok. 40% Kolacja – ok. 20–25% I śniadanie – ok. 25% II śniadanie – ok. 15% Obiad – ok. 30% Podwieczorek/przekąska – ok. 10% Kolacja – ok. 20% Zwiększenie podaży witamin i składników mineralnych Osobom chorym na IBS bardzo często towarzyszą niedobory witaminy D3, co zostało potwierdzone w ba- daniach podstawowych pacjentki. Zarekomendowano wprowadzenie suplementacji diety witaminą D3 w postaci leku OTC. Polecono, aby dawkę dobrał lekarz prowadzący Eliminacja produktów Zalecono ograniczenie produktów spożywczych o wysokim stopniu przetworzenia, oczyszczonych z włókna pokarmowego, bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe i tłuszcze trans Wskazówki żywieniowe dotyczące produktów rekomendowanych w diecie pacjentki •    Stopniowe zwiększanie produktów zbożowych bogatobłonnikowych (tj. zamiana np. pieczywa pszennego na orkiszowe na okres 3 tygodni i ocena tolerancji organizmu; następnie kolejne próby modyfikacji jadłospisu, np. zamiana kaszy kuskus na gryczaną i ponowna ocena tolerancji). •    Zwrócenie uwagi na orzechy, pestki i nasiona, będące źródłem nie tylko cennych kwasów tłuszczów (jedno- i wielonienasyconych), jak również włókna pokarmowego. •    Zwiększenie spożycia warzyw i owoców, najlepiej świeżych, surowych, o niskim potencjale fermenta- cyjnym do liczby min. 400 g/dziennie (np. sałata, pomidor, marchew, cukinia). •    Zwiększenie ilości wypijanych płynów (min. 2–2,5 l wody dziennie). •    Polecono zróżnicowanie diety po względem produktów białkowych, z uwagi na nadmiar w diecie biał- ka zwierzęcego (źródło cholesterolu i NKT w diecie). Za obopólną zgodą zaproponowano stopniowe wprowadzenie nasion roślin strączkowych w ich najbardziej strawnej formie (np. tofu). •    Zarekomendowano urozmaicenie jadłospisu w posiłki z udziałem ryb, najlepiej pieczonych, duszo- nych, gotowanych na parze, z uwagi na cenne nienasycone kwasy tłuszczowe wykazujące działanie przeciwzapalne. Aby zapewnić ich odpowiednią podaż w diecie, zaleca się spożycie ryb co najmniej dwa razy w tygodniu, najlepiej ryb morskich (łosoś, halibut, śledź, makrela) Wskazówki żywieniowe dotyczące produktów, które warto ograniczyć w diecie pacjentki •    Zmniejszenie spożycia produktów zawierających cholesterol i nasycone kwasy tłuszczowe. Zamiast pełnotłustych produktów mlecznych, warto wybierać ich niskotłuszczowe odpowiedniki zawierające do 2% tłuszczu. Masło dobrze zastąpić margaryną miękką, najlepiej z dodatkiem fitosteroli i stanoli roślinnych. •    Ograniczenie do minimum spożywania szkodliwych tłuszczów o konfiguracji trans (utwardzone oleje ro- ślinne). Znajdują się one głównie w margarynach twardych, gotowych wyrobach cukierniczych, zupach i sosach w proszku, słonych i słodkich przekąskach, żywności typu fast food. •    Samodzielnie przygotowywanie potraw, nauczenie się planowania posiłków i zabierania ich do pracy Suplementacja •    Witamina D3 w postaci leku OTC spożywana do posiłku (dawka do ustalenia z lekarzem). •    Babka płesznik (2–4 łyżeczki w ciągu całego dnia do wybranych posiłków) WSKAZÓWKI DLA DIETETYKA Samodzielnie przygotowywanie potraw będzie korzyst- niejsze dla pacjentki pod względem zdrowotnym niż czę- ste zamawianie i/lub kupowanie jedzenia o niskiej jakości i wartości odżywczej. Ostatni posiłek powinien być spożywany 2–3 h przed pój- ściem spać ze względu na spowolniony proces trawienia w godzinach wieczornych. W dietoterapii zaburzeń lipidowych zastosowanie mają modele żywienia oparte na diecie śródziemnomorskiej, diecie o niskim indeksie glikemicznym oraz dietach ro- ślinnych. Warto z pacjentką omówić w jaki sposób chcia- łaby się odżywiać, jakie produkty chciałaby mieć w jadło- spisie i wspólnie dobrać właściwy model żywienia do jej preferencji i możliwości. Zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego wraz z die- tą powoduje wzrost objętości stolca i przyspiesza pasaż Zalecana dzienna podaż błonnika według WHO powinna wynosić 25 g, natomiast ADA (ang. American Dietetic Association; Amerykańskie Stowarzyszenie Diete- tyczne) różnicuje ją pod względem płci oraz wieku i zaleca dzienne spożycie błonnika dla kobiet na poziomie 25 g dziennie, a dla mężczyzn 38 g. Według panelu eksper- tów EFSA w niektórych przypadkach u ludzi dorosłych spożycie błonnika wyższe od 25 g dziennie może wspo- magać utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz zmniej- szać ryzyko rozwoju chorób dietozależnych (np. zaparć). Zwiększenie ilości błonnika należy przeprowadzić stop- niowo, ponieważ nagła zmiana może być przyczyną wzdęć i innych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Warto monitorować z pacjentką jego tolerancję. W leczeniu zaparć zwiększenie podaży błonnika jest sku- teczne tylko wtedy, kiedy towarzyszy mu odpowiednia ilość wypijanych płynów. Zalecane jest spożywanie 2–2,5 litrów płynów dziennie. Docelowe rekomendowane wartości wypijanych płynów powinny pochodzić głównie ze spożywania wody (np. z kranu, butelkowanej, mineral- nej), a następnie z pozostałych źródeł, takich jak napoje i żywność. Największą zawartością wody wśród warzyw cechuje się cukinia (95,0 g wody/100 g), pomidory (94,2 g wody/100 g), szpinak (92,4 g wody/100 g). Spośród owo- ców wymienia się arbuza (90,6 g wody/100 g), truskawki (90,5 g wody/100 g) i jabłka (86,8 g wody/100 g). Źródłem płynów będą też napary z herbaty, kawy i ziół, zupy, koktajle, fermentowane produkty mleczne. Dodatkowo można rozważyć regularne spożywanie wody wysoko- zmineralizowanej bogatej w magnez, która poprawia konsystencję stolca i przyspiesza perystaltykę jelit. W wyniku zwiększenia podaży błonnika ogółem w die- cie, wspólnie z pacjentką ustalono pobranie aplikacji na jej telefon komórkowy, która będzie jej przypominała o wypijaniu szklanek wody. Ma to pomóc w naucze- niu się regularnego nawyku spożywania płynów pod postacią wody. Z uwagi na występowanie postaci zaparciowej, warto zwrócić uwagę na babkę płesznik (łac. Plantago psyllium). Badania naukowe dowodzą, że babka płesznik korzystnie wpływa i zmienia mikroflorę jelitową. Plantago psyllium zawiera arabinoksylan, który jest prebiotykiem. Wzmac- nia mikrobiom jelitowy, a w szczególności zwiększa liczbę bakterii wytwarzających maślan, należący do SCFA, czyli krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Maślan jest podstawowym składnikiem odżywczym dostarczającym energię do kolonocytów. Korzystnie wpływa na układ odpornościowy, który ściśle powiązany jest z błoną ślu- zową jelit - odpowiada za utrzymanie integralności ba- riery jelitowej. Dodatkowo suplementacja babką płesznik zmniejsza poziom CRP, interleukiny-1 czy interleukiny-6 u pacjentów z IBS. Rodzaj frakcji włókna pokarmowego wpływa na regulo- wanie problemów żołądkowo-jelitowych. Nierozpusz- czalne błonniki nie zatrzymują dużo płynów, przez co nie pomagają w zmiękczaniu Babka płesznik ma wy- soką zdolność do zatrzymywania wody, dzięki czemu stolec staje się bardziej miękki i większy. Większa ilość zatrzymywanej wody wiąże się z pozytywnymi zmianami w składzie mikroflory jelit – zwiększeniu ulega liczba bakterii z rodzajów Lachnospira, Faecalibacterium, Veillo- nella, Phascolarctobacterium oraz Sutterella, zaś obniżeniu ulega liczba bakterii Coriobacteria i Christensenella. Błonnik w babce płesznik wykazuje cechy żelowania, dzięki czemu przemieszcza się on płynnie przez żołądek i Jeśli ruch jelit jest zbyt wolny (jak w zaparciach), lepkie włókno przyspiesza ruchy perystaltyczne, a jeśli ruch jest zbyt szybki (jak w biegunce), lepkość zmniejsza ruch i wydłuża czas pasażu. Dodatkowo znajdujący się w łupinie babki Psyllium błonnik jest łagodnie fermentują- cy, dlatego też babka płesznik jest niezwykle korzystna we wszystkich typach IBS, ponieważ ma działanie regulujące pracę jelit (korzystne działanie zarówno w zaparciach, jak i w biegunce). Babkę płesznik należy przyjmować z odpowiednią ilością wody (25 ml/g błonnika). Zalecana bezpieczna ilość babki płesznik to 2–4 łyżeczki dziennie do wybranych posiłków. Ze względu na ścisłą interakcję jelitowo-mózgową w pa- togenezie IBS i występujące objawy nie tylko ze strony przewodu pokarmowego, ale i natury psychicznej (ob- niżona jakość życia, niska samoocena, uczucie lęku ) warto wskazać pacjentce pozytywny wpływ psychoterapii na zmniejszenie dolegliwości psychosomatycznych ze strony przewodu pokarmowego oraz radzenia sobie z na- rażeniem na stres, który wpływa na jej relacje. Zastosowanie technik relaksacyjnych i/lub zajęć, np. jogi, pilatesu, strechingu, medytacji, które zwiększają pojem- ność płuc, uelastyczniają klatkę piersiową, a także wy- równają oddech, mogą być pomocne w zmniejszaniu na- silenia napięcia i lęku, na który narażona jest pacjentka. Warto po około 3–4 miesiącach od wprowadzenia modyfi- kacji żywieniowych wykonać ponowne badania morfologii krwi w celu oceny parametrów lipidowych oraz stężenia poziomu witaminy D3.   Bibliografia dostępna u autorki.

Hipokaliemia — brzmi dość obco i niejasno? To medyczne określenie na niedobór potasu. Potas to składnik, o którym większość z nas na pewno słyszała. Mimo tego w równie wielu przypadkach wiedza o tym składniku zwyczajnie się kończy na kojarzeniu jego nazwy.

Mikrobiota to populacja złożona z trylionów mikroorganizmów (bakterii, wirusów, grzybów itp.) bytujących w naszych jelitach, a także na skórze, w jamie ustnej, nosie, a nawet płucach. Organizmy te są bardzo ważne dla naszego samopoczucia – ułatwiają trawienie, pobudzają układ odpornościowy i chronią nas przed chorobami zakaźnymi. Oprócz pełnienia tych funkcji mikrobiota wpływa również na nasz nastrój, przemianę materii, a nawet długowieczność. Zaburzenie tej delikatnej równowagi – często wynikające z czynników takich jak dieta, tryb życia lub leki – może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, od chorób układu pokarmowego aż po zaburzenia sercowo-krążeniowe i depresję. Oznacza to, że zachowanie zdrowej mikrobioty we wszystkich tych obszarach naszego organizmu ma podstawowe znaczenie dla ogólnego stanu naszego zdrowia i dla naszego samopoczucia.