Prehabilitacja ma na celu optymalizację stanu zdrowia pacjenta przed zabiegiem medycznym poprzez wielodyscyplinarne oraz spersonalizowane podejście. Można ją zdefiniować jako proces opieki, w ramach którego poprawia się zarówno stan fizyczny, jak i stan psychiczny pacjentów, w celu obniżenia ryzyka powikłań pooperacyjnych i ułatwienia powrotu do stanu sprzed operacji. Jako że niedożywienie jest istotnym czynnikiem ryzyka związanym z pogorszeniem się wyników pacjenta, kluczowym elementem prehabilitacji jest zadbanie o odpowiednie odżywienie.

Artykuł omawia zaparcia jako powszechne zaburzenie przewodu pokarmowego, które wpływa na jakość życia pacjentów. Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi charakteryzują się one rzadkimi wypróżnieniami, trudnościami w defekacji oraz twardym stolcem. Przyczyny mogą obejmować czynniki dietetyczne, brak aktywności fizycznej, stres oraz efekty uboczne leków. Artykuł porusza także aspekt leczenia zaparć, podkreślając rolę diety bogatej w błonnik, aktywności fizycznej i terapii behawioralnej.

OPIS PRZYPADKU PACJENTA Powód wizyty u dietetyka Pacjentka boryka się z nadwagą i otyłością. Wielokrotnie podejmowała próby odchudzania, które kończyły się zwiększeniem masy ciała. Chciałaby podjąć kolejną próbę, choć bardzo obawia się efektu jojo. Nie pamięta takiego etapu w życiu, kiedy czuła się dobrze ze swoim ciałem. Ulega napadom objadania się, zwłaszcza słodyczy i kalorycznych przekąsek. Trudno jej określić, kiedy jest, a kiedy nie jest na diecie, bo zaczyna właściwie w każdy poniedziałek. Jest to osoba, która bardzo przejmuje się tym, co inni o niej pomyślą, zwłaszcza w pracy. Ma bardzo wiele negatywnych przekonań dotyczących odchudzania i swojego zachowania. Charakteryzuje ją sztywne myślenie o diecie, tworzy listy zakazanych produktów, wyklucza z diety słodycze podczas odchudzania. Wyraża ubolewanie nad swoją słabą siłą woli. Objada się w reakcji na stres i nieprzyjemne emocje. Dane i pomiary Płeć Wiek Masa ciała Wysokość BMI Kobieta 35 lat 95 kg 170 cm 32,87 kg/m2 ↑↑ Aktywność fizyczna Częstotliwość treningu Rodzaj treningu Czas trwania jednostki treningowej Nieregularnie wykonywany trening, głównie w okresach restrykcji żywieniowych. W okresie odchudzania trening intensywny, nawet codziennie. W okresach rezygnacji z odchudzania ograniczenie aktywności do minimum     Rower oraz treningi publikowane w internecie     1–2 h Stan kliniczny Choroby: nie stwierdzono.   Dolegliwości: okresowo występujące zaparcia.   Alergie i nietolerancje: nie stwierdzono.   Stosowane leki: nie stosowano.   Suplementacja: witamina D w okresie jesienno-zimowym.   Wyniki ostatnich badań laboratoryjnych: podwyższony poziom trójglicerydów w surowicy krwi, podwyższony poziom glukozy w surowicy krwi.   Przebyte ciąże: 1 ciąża, dziecko w wieku 5 lat.   Karmienie piersią: nie.   Menstruacje: regularne.   WYWIAD ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNY Dzienniczek żywieniowy 24 h – dzień powszedni Godziny pobudki i snu Wstaje ok. godziny 06:00; chodzi spać nieregularnie, ok. godziny 00:00–01:00 Godziny posiłków Regularne do godzin popołudniowych i w dni powszednie. W momencie kiedy czas przestaje być ustrukturyzowany, zaczynają się problemy. Napady objadania się zdarzają się popołudniami i wieczorem oraz w weekendy Rodzaje posiłków Śniadanie w domu, drugie śniadanie w pracy, lunch, obiad i kolacja Składniki posiłków W zależności od ilości czasu. Śniadanie to najczęściej kanapki, jajka w różnych postaciach. Na drugie śniadanie owsianki lub jogurty z owocami. Lunch to sałatki albo zamawiane gotowe zestawy. Obiady są jednodaniowe, raczej tradycyjne. Na kolacje pacjentka wybiera kanapki, sałatki albo placuszki Komentarze Pacjentka określa swoje porcje jako duże. Trudno jej odczuwać sytość po niektórych posiłkach. Uważa, że nie odżywia się źle, jednak porcje posiłków są zbyt duże. Pacjentka uważa, że jej sposób odżywiania jest prawidłowy do momentu, w którym nie występuje atak przejadania się. Obawia się odczucia głodu, dlatego ma problem z określeniem porcji posiłków. Kiedy jest na diecie, odrzuca część produktów, którymi później objada się w momentach kryzysu, obciążenia, chaosu. Bardzo często odczuwa chęć sięgania po słodycze, które traktuje jako najlepszy sposób na poradzenie sobie z obciążeniem emocjonalnym i zmęczeniem, jednocześnie obwiniając je za porażki dietetyczne Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia W okresie odchudzania to ok. 1400–1500 kcal. W okresie przejadania się – ok. 2500 kcal Dzienniczek żywieniowy 24 h – dzień wolny Godziny pobudki i snu Nieregularne – pobudka ok. 08:00, a pójście spać ok. 00:00–01:00 w nocy Godziny posiłków Godziny posiłków regularne do godzin popołudniowych. W momencie kiedy czas przestaje być ustrukturyzowany zaczynają się problemy. Napady objadania się zdarzają się popołudniami i wieczorem Rodzaje posiłków Liczba i skład posiłków wyglądają podobnie jak w dni powszednie Składniki posiłków Weekendy dla pacjentki często są traktowane jako przerwa w odchudzaniu, dlatego pozwala sobie wtedy na dużo większe ilości jedzenia, którego zabrania sobie w inne dni. Jedzeniu nierzadko towarzyszą nieduże ilości alkoholu Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia jest wyższa niż w dni powszednie. W weekendy zdarzają się posiłki w restauracji i oglądanie telewizji, któremu towarzyszy jedzenie i alkohol   Styl odżywiania Liczba posiłków Najczęściej jest to 4–5 posiłków w okresach odchudzania i w czasie, kiedy nie pojawia się w życiu pacjentki życiowy chaos. Niestety, w okresach przejadania się występuje dużo przekąsek i dodatkowych produktów zjadanych mimo posiłków Stres a jedzenie Pacjentka stwierdza, że ma tendencje do zajadania stresu i napięcia. Trudno jej jednak określić, co tak naprawdę wywołuje u niej stres i nieprzyjemne emocje w tym okresie życia Podjadanie między posiłkami Zdarza się, zwłaszcza popołudniami oraz w weekendy Wcześniejsze dietoterapie Wielokrotnie podejmowane próby odchudzania. Chudnięcie w zakresie 8–12 kg i następnie przybieranie na wadze. Regularnym próbom odchudzania towarzyszy spadek masy ciała o ok. 3–4 kg i następuje powrót do wagi poprzedniej Preferencje żywieniowe Pacjentka nie ma specjalnych preferencji. Lubi wiele różnych produktów. Nie ma problemu z jedzeniem warzyw i owoców. Trudno jest jej zrezygnować ze słodyczy   Styl życia Charakter pracy Siedząca, własna działalność Godziny pracy 8:00–16:00 Praca zmianowa – Czas snu w dni powszednie Pobudka: godz. 06:00 Sen: godz. 00:00–01:00 Czas snu w dni wolne Pobudka: godz. 08:00 Sen: godz. 00:00–01:00 Dodatkowe informacje o pacjencie Pacjentka jest osobą zapracowaną, prowadzi własną działalność, opiekuje się dzieckiem i wypełnia obowiązki domowe. Rzadko korzysta ze wsparcia innych osób. Ma przekonanie, że jej potrzeby są na końcu listy. Często brakuje jej czasu na przygotowanie posiłku dla siebie albo trening, ponieważ zaopiekowania wymagają inne osoby – dziecko, rodzina. W okresach intensywnego odchudzania i treningów znajduje czas na dodatkowe zajęcia kosztem snu. WNIOSKI Z WYWIADU Interwencja psychodietetyczna wymaga opracowania pełnego i szczegółowego portretu osoby otyłej. Na tej podstawie dużo łatwiej jest dostosować skuteczne interwencje. W tym celu ważne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu, który powinien brać pod uwagę: aspekt biologiczny – dieta, geny, choroby, zażywane leki; aspekt środowiskowy – praca, relacje, stres, nawyki; aspekt psychologiczny, który łączy dwa powyższe i bada ich wzajemne wpływy.   Portret psychologiczny osoby otyłej to wynik szczegółowej analizy wpływów poszczególnych aspektów i historii życia pacjenta. Na tej podstawie można wyróżnić składowe portretu pacjentki. Restrykcje dietetyczne skutkujące przejadaniem się, prowadzące do wystąpienia poczucia winy. Organizm każde ograniczenia jedzenia traktuje jak doprowadzanie do głodu, co tym bardziej wzmaga potrzebę sięgania po jedzenie i kieruje naszą uwagę w stronę produktów spożywczych. Trzy najczęściej stosowane rodzaje diet to opóźnianie jedzenia, ograniczanie liczby spożywanych kalorii i unikanie pewnych rodzajów produktów ze swojej listy „zakazanych”. Skutkują one zaabsorbowaniem myślenia o jedzeniu, pojawieniem się efektu „wszystko albo nic”, np. po opóźnianiu posiłków i uleganiu napadom przejadania się zmuszanie się do stosowania innych metod kontroli wagi (ćwiczenia, wymioty). To dlatego wprowadzanie dużych restrykcji prowadzi do powstania zaburzeń odżywiania lub nadwagi i otyłości [1]. Największy efekt odbicia zaobserwowano u osób na diecie, a więc tych, które tę strategię wykorzystują najczęściej, jak widać – najbardziej nieskutecznie. Osoby na diecie, które tłumią myśli o jedzeniu, wykazują najmniejszą kontrolę w sferze odżywiania, doświadczają największego łaknienia, częściej się objadają (restrykcje prowadzą do kompulsji) [2]. Czarno-białe myślenie o diecie i odchudzaniu. Pacjentka ma bardzo fałszywe i utrwalone przekonania na temat diety. Obawia się uczucia głodu i wychodzi z założenia, że podczas stosowania diety trzeba zrezygnować z pewnych produktów i potraw: słodycze, ziemniaki, pizza. W momencie, w którym decyduje się zjeść „zakazany produkt”, przerywa dietę i ulega napadowi objadania się. Jedzenie pod wpływem nieprzyjemnych emocji. Stres oraz nieumiejętność radzenia sobie z emocjami również prowadzą do utraty kontroli nad jedzeniem, a już sama dieta jest dla organizmu poważnym stresorem. Sięganie po jedzenie, zwłaszcza produktów słodkich, słonych i tłustych, stanowi odwrócenie uwagi od nieprzyjemnych emocji. Dlatego nie jest dobrym pomysłem zupełne rezygnowanie ze słodkich produktów podczas stosowania diety odchudzającej. Jednak najważniejsze jest poradzenie sobie ze stresem i nieprzyjemnymi emocjami w inny sposób, niż przez jedzenie. Na początku warto zastanowić się nad tym, co w życiu pacjentki wywołuje chronicznie występujące napięcie. Problem z samokontrolą w jedzeniu. U pacjentki są to sytuacje sprzyjające utracie kontroli, a więc z dostępem do dużej lub stałej ilości jedzenia. Jedzenie w takich warunkach staje się czynnością automatyczną, np. podczas oglądania telewizji z przekąskami na stole, sytuacje spotkań w grupie osób, które sprzyjają utracie samoświadomości i zahamowaniu zachowań związanych z monitorowaniem i kontrolowaniem jedzenia. Występują również sytuacje angażujące uwagę, które sprzyjają utracie kontroli nad ilością i jakością spożywanego jedzenia. Czynniki, takie jak zmęczenie czy znudzenie, również ograniczają samoświadomość, sprzyjając przejadaniu się, stąd prawdopodobnie wynika problem z sięganiem po przekąski zwłaszcza po południu (spadek energii) czy wieczorem (znudzenie, zmęczenie). Smak, zapach, widok jedzenia to czynniki, które nie pozostają bez znaczenia w kontekście kontrolowania ilości spożywanego jedzenia. Wiele osób otyłych wykazuje brak wrażliwości na wewnętrzne bodźce związane z odczuwaniem głodu, co wskazuje, że kontrolują one jedzenie, kierując się bodźcami zewnętrznymi, takimi jak: pora dnia, ilość jedzenia czy bodźce społeczne. W świetle takich wyników badań widać, jak ważne jest zorientowanie się pacjenta w czynnikach zewnętrznych, które u niego wywołują sięganie po jedzenie i odpowiednia ich modyfikacja [3]. Obniżone poczucie własnej skuteczności i samoocena. Dla pacjentki jedzenie stanowi dobrze znaną strefę komfortu, która staje się buforem bezpieczeństwa w sytuacji porażek i kryzysów. To sposób na zwrócenie uwagi na problemy i złą kondycję psychiczną, manifestujące się w przybieraniu na wadze. Niestety, odbywa się to kosztem zdrowia. Każda kolejna nieskuteczna dieta powodowała stopniowe obniżanie samooceny i poczucia własnej skuteczności u pacjentki. Obniżona motywacja do podejmowania działania. U pacjentki przez długi czas odchudzanie miało na celu przede wszystkim ładny wygląd. Diety były stosowane okresowo, np. na początku roku lub na wiosnę przed sezonem letnim. Motywacja zewnętrzna dotycząca wyglądu, wszechobecna kultura diet wyparła prawdziwe potrzeby pacjentki związane ze zmianą stylu życia. Podejmowane kolejne próby odchudzania nie brały pod uwagę sposobu życia pacjentki, nie były odpowiednio zaplanowane, co skutkowało rezygnacją, kiedy pojawiały się sprawy ważniejsze niż odchudzanie. W związku z brakiem czasu, praca i inne zobowiązania wypierały wyzwania związane z wprowadzaniem zmian w sposobie odżywiania i aktywności. Utarte przekonanie o diecie: „Dieta to wyrzeczenia. Dieta oznacza głodowanie. Dieta to jedzenie tego, co w jadłospisie, a nie tego, na co mam ochotę” – to komunikaty, które słyszymy od pacjentki, utarte, błędne przekonania na temat odchudzania. Dieta przez wiele osób postrzegana jest stereotypowo, dlatego ich nastawienie od początku jest negatywne. Rolą specjalisty jest edukacja żywieniowa w celu rozprawienia się z wieloma żywieniowymi mitami oraz wprowadzanie zasad, które jak najmniej odbiegają od tradycyjnego żywienia. Myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”. Charakteryzuje się okresowym trzymaniem się diety, natomiast po wystąpieniu pierwszej porażki – porzuceniem odchudzania. Pacjentka po takim epizodzie obwinia się, co obniża jej samoocenę. Naszym zadaniem jest utwierdzenie jej w przekonaniu, że liczy się każdy wykonany krok w stronę zdrowia. Warto wprowadzić zasadę małych kroków [4]. Pomocne jest opracowanie racjonalnego planu B na gorsze dni. Analiza sytuacji, kiedy następuje odstępstwo od zaleceń, jest kluczowa, by wprowadzić odpowiednie modyfikacje, np. słodkie podwieczorki, by zapobiec sięganiu po słodycze.   STRATEGIA INTERWENCJI PSYCHODIETETYCZNEJ Wybrane interwencje psychodietetyczne zastosowane u pacjentki: Dokładny automonitoring relacji z jedzeniem, a na podstawie zapisów – analiza funkcjonalna. Określenie wyzwalaczy (np. stres, zmęczenie), które prowadzą do przejadania się, w konsekwencji pomagając w uspokojeniu się czy podniesieniu poziomu energii. Analiza źródła nieprzyjemnych emocji i poszukanie sposobów na poradzenie sobie z tym problemem inaczej, niż przez jedzenie. Stworzenie listy alternatywnych działań pomagających w regulowaniu emocji, np. rozmowa telefoniczna z przyjaciółką, kąpiel, spacer, taniec do ulubionych piosenek. Praca nad konfrontowaniem się z trudnymi sytuacjami wywołującymi nieprzyjemne emocje, szukanie rozwiązania problemu. Reedukacja żywieniowa wypierająca sztywne i fałszywe przekonania na temat odchudzania, związane z restrykcjami. Rezygnacja z nadmiernych ograniczeń i eliminowania produktów. Wprowadzenie do diety wszystkich produktów tylko w ograniczonych ilościach. Nauczenie się komponowania sycących potraw dzięki odpowiednim wyborom produktów (dodawanie białka). Obserwowanie, jak organizm reaguje na różne potrawy, kiedy czuje sytość. Planowanie posiłków albo korzystanie z elastycznego jadłospisu. Zmiana przekonań na temat pełnionych ról społecznych. Chroniczne napięcie występujące u pacjentki dotyczy poczucia obciążenia wieloma obowiązkami w pracy zawodowej i domowymi. U pacjentki wytworzyło się przekonanie, że bez wsparcia powinna podołać wszystkim zobowiązaniom, które zajmują jej dużo czasu. W tak wypełnionym kalendarzu brakuje jej czasu na zadbanie o swoje potrzeby, jak chociażby aktywność fizyczną. Pacjentka musi nauczyć się rezygnować z pewnych zobowiązań, delegować zadania i korzystać z oferowanego wsparcia. Znalezienie czasu na dodatkową regularną aktywność wymaga zrezygnowania z części obowiązków z innych sfer życia. Wzmocnienie samokontroli. Zwrócenie uwagi na czynniki wyczerpujące zasoby samokontroli i regenerujące jej zasoby. Mózg reaguje na niedobór snu podobnie jak na głód, nawet jeśli głodni nie jesteśmy [5]. Im więcej możliwości, tym bardziej wyczerpuje się siła woli, dlatego planowanie i organizacja nie tylko w zakresie odchudzania, ale także innych sfer życia, jest ważną wskazówką wspomagającą proces zmiany. Planowanie ogranicza liczbę podejmowanych decyzji [6]. Dystansowanie się od pokus to jedna z podstawowych strategii samokontroli. Badania pokazują, że odsunięcie kuszącego jedzenia chociażby o 50 cm sprawia, że jego spożycie spada ponad pięciokrotnie. Wykorzystanie tej wiedzy w praktyce polega m.in. na rezygnowaniu ze szwedzkiego stołu podczas jedzenia, chowaniu produktu po nałożeniu sobie porcji, niezostawianiu przekąsek na stole. Zaangażowanie pacjenta w zmianę nawyków żywieniowych w sposób, który jak najmniej ingeruje w jego dotychczasowe życie, tak by dieta nie była potraktowana jako przykry etap. Skupienie uwagi pacjentki na bezpośrednim celu, którym jest każdego dnia zrobienie wszystkiego, co potrafi, by zrobić krok w stronę zmiany. Zrezygnowanie z analizowania przeszłych porażek i podejścia „jutro spróbuję”. Praca nad zmianą przekonania, że redukcja masy ciała wymaga tylko ingerencji w sposób odżywiania. Zwrócenie pacjentce uwagi na inne aspekty życia, które pośrednio wpływają na problemy w odchudzaniu, takie jak radzenie sobie ze stresem, organizacja i planowanie, wyznaczanie granic, by znaleźć czas na zadbanie o siebie, akceptacja dla popełnianych błędów [7]. Określenie najważniejszych dla pacjentki wartości w życiu i zastanowienie się, w jaki sposób może je realizować w kontekście dbania o zdrowie. Często nie dostrzegamy, jak bardzo oddalenie się od naszych wartości wpływa na naszą relację z jedzeniem, przejadanie się. Jeśli dla kogoś ważni są inni ludzie i otwartość na doświadczenia, okres pandemii i lockdownu mógł być naprawdę trudny i powodować zajadanie emocji. Dla osoby, która lubi gwar miasta, a zdecydowała się dla dobra rodziny na przeprowadzkę na wieś, może być to trudna sytuacja sprzyjająca przejadaniu. Możemy mieć różne wartości – nie ma dobrych i złych. Ważne natomiast jest ich określenie, by lepiej zrozumieć, co takiego w otaczającym świecie wpływa na naszą relację z jedzeniem. Wartości nie oszukamy. Podążając ich tropem, wiele jesteśmy w stanie zrozumieć i lepiej dostosować techniki, które pomogą nam opanować to, co prowadzi do problemów z odchudzaniem czy utrzymaniem masy ciała [8]. Rozważenie, dlaczego tak naprawdę pacjentce zależy na zmianie stylu życia – czy wartością nadrzędną jest zdrowie i dbanie o siebie, czy piękno i estetyka, a więc dążenie do określonego wyglądu. W zależności od wybranej wartości warto dostosować cele: dietę redukcyjną albo zadbanie o zdrowy sposób odżywiania i wprowadzenie regularnej i łagodnej aktywności fizycznej. Uelastycznienie. Elastyczność to kolejny kluczowy element dokonania trwałej zmiany w nawykach zdrowotnych. To nasze codzienne wybory świadczą o naszym zdrowiu i samopoczuciu. Restrykcje wykluczają elastyczność, dlatego są nieskuteczne. Elastyczne podejmowanie decyzji wymaga świadomości procesów, które mają miejsce. Pacjentka ma za zadanie zauważyć i nazwać swoje uczucia, zauważyć, co jej umysł chce, aby zrobiła. Pojawiają się myśli: „Należy Ci się” albo „Nie możesz się powstrzymać?”. Nasz sprytny umysł może to argumentować treningiem albo każe to potraktować jak nagrodę, tylko czy ten ruch jest zgodny z naszymi wartościami? Nazwijmy to intencją. Warto zadać sobie pytanie o to, co chcę zrobić w tej sytuacji, jak chcę potraktować swoje ciało. Możesz zdecydować, że chcesz uważnie delektować się deserem, możesz też wybrać w tej chwili zdrową opcję. Zauważanie i nazywanie pomagają dokonać elastycznego wyboru. Elastyczność oznacza, że jest się w stanie wytrwać w swoich celach prozdrowotnych lub zmieniać je, gdy sytuacja tego wymaga. Elastyczna osoba na diecie nie ignoruje potrzeb własnego ciała.   LISTA ZALECEŃ I PRZECIWWSKAZAŃ Prowadzenie dokładnego automonitoringu jedzenia. Wiele osób pragnących się odchudzać ma zaburzoną relację z jedzeniem. Tylko dzięki monitoringowi jesteśmy w stanie znaleźć pewne wzorce w naszym sposobie odżywiania się. Co dokładnie jem i w jakich ilościach? Czy jedne posiłki różnią się od innych składem i ilościami? Jakie produkty jem o różnych porach, w różnych okolicznościach, z różnym natężeniem głodu i odczuwanymi emocjami? Kiedy jem? Czy jem regularnie, czy chaotycznie? Czy napady przejadania się występują zgodnie z jakimś wzorcem, np. wieczorami? Czy poszczególne dni różnią się od siebie? Jak wygląda mój sposób odżywiania się w weekendy, dni wolne? Czy jem szybko, bez planu i bez świadomości? Czy zdarza mi się nie pamiętać o tym, ile i czego zjadłem(-am)? Jakie emocje towarzyszą jedzeniu? Czy specyficzne sytuacje i wywołane nimi emocje kierują mnie w stronę jedzenia? Czy coś innego niż głód wywołuje chęć jedzenia? Czy jem w sytuacji nudy, zmęczenia lub kiedy czuję smutek, przygnębienie, samotność? Dlaczego jem? Co chcę osiągnąć dzięki jedzeniu? Czy zawsze chodzi o pozbycie się głodu i uczucie sytości? Czy jedzenie wiąże się z regulowaniem emocji i napięcia?   Korzystanie z zamienników produktów wysokokalorycznych, np. słodyczy, ale też pozwalanie sobie na zjedzenie tradycyjnie przyrządzanych potraw w mniejszej ilości bez poczucia winy. Podejmowanie codziennie wyborów związanych z nowym stylem życia zgodnie z wartościami pacjentki i ilością zasobów. Podjęcie decyzji, która nie przybliża w stronę zdrowia, nie będzie traktowane jako porażka. Zadbanie o zasoby psychiczne – odpowiednio długi sen, regeneracja, spacery. Zdecydowanie o rezygnacji z części obowiązków, delegowanie zadań na innych domowników, poszukanie sposobu na zaspokojenie tych potrzeb, np. zakup robota sprzątającego. Zaplanowanie regularnej, ale łagodnej aktywności fizycznej, która przede wszystkim daje satysfakcję. Testowanie różnych aktywności dla znalezienia formy najmniej obciążającej psychicznie. Skupienie się na każdym pojedynczym dniu, zamiast na całym etapie, jakim jest odchudzanie. Zaprzestanie traktowania porażki jako powodu do zaniechania nowego sposobu odżywiania. Opracowanie własnej strategii radzenia sobie z jedzeniem emocjonalnym poprzez zrozumienie tego, co doprowadza do powstania nieprzyjemnych emocji. Zastosowanie strategii związanych ze wzmocnieniem samokontroli. Zwrócenie uwagi na napięcie i nieprzyjemne emocje wywołane presją związaną z innymi sferami życia i dotyczącą szybkich efektów odchudzania.   WSKAZÓWKI DLA DIETETYKA Przeanalizuj całą wcześniejszą historię odchudzania pacjenta. Zwróć uwagę na zasady, które się sprawdzały, oraz zalecenia, które w przypadku konkretnego pacjenta nie dawały dobrych efektów. Pozwól pacjentowi dokładnie opowiedzieć o sobie. Zwróć uwagę na wyznawane wartości, pełnione role i przekonania z nimi związane. Bardzo często przejadanie się jest efektem poczucia obciążenia zobowiązaniami, które pacjent na siebie nakłada, nierzadko nieświadomie. Wspieraj i stosuj zasadę partnerstwa w dokonywaniu zmian. Pozwól pacjentowi brać czynny udział w wyznaczaniu celów i opracowywaniu planu działania. Rozmawiaj o wątpliwościach. Pracuj z emocjami i przekonaniami. Przeanalizuj sytuację życiową pacjenta, pomóż mu zorientować się w odczuwanych emocjach. Emocje i napięcie są reakcją na sytuację lub kryzys – spróbuj z pacjentem poszukać tych zależności, a następnie rozważyć inne, niż poprzez jedzenie, spróbowanie poradzenia sobie z kryzysem. Naucz pacjenta rozwiązywać problemy, przekonaj, że warto stawić czoła wyzwaniom, zamiast uciekać w jedzenie. Kiedy czujesz, że problemy emocjonalne i życiowe pacjenta są zbyt dużym obciążeniem, by poradzić sobie z nimi bez odpowiedniego wsparcia, zachęć do skorzystania z usług terapeuty. Osoby otyłe często borykają się z obniżonym nastrojem, obciążeniem psychicznym, które mogą prowadzić np. do depresji.   W świetle wiedzy psychologicznej praca z pacjentem otyłym wymaga naprawy relacji z jedzeniem. Konieczna jest do tego szczegółowa analiza przeszłych doświadczeń z odchudzaniem, przekonań i oczekiwań pacjenta w kontekście odchudzania. Kultura diet i obsesja piękna wymuszają na wielu osobach presję i wywołują poczucie winy, doprowadzając do powstania błędnego koła zaburzeń odżywiania. Specjalista ma za zadanie otoczyć pacjenta troską i zachęcić do zmiany stylu życia na zdrowszy z miłości do siebie i swojego ciała.   Bibliografia  Herman C.P., Polivy J. Restrained eating. [w:] Stunked A.J. (red.). Obesity. Saunders, Philadelphia 1980, s. 208–225. Terelak J. Psychologia stresu. Wydawnictwo Branta, Warszawa 1995. Niewiadomska I., Kulik A., Hajduk A. Jedzenie. Wyd. KUL, Lublin 2005. Ogińska-Bulik N. Wiem, co jem. Psychologia nadmiernego jedzenia i odchudzania się. WUŁ, Łódź 2016. Fairburn G.C. Jak pokonać objadanie się. WUJ, Kraków 2014. Miller W., Rollnick S. Dialog motywujący. WUJ, Kraków 2014. McGonigal K. Siła woli. Wykorzystaj samokontrolę i osiągaj więcej. Helion, Gliwice 2015. Ciarrochi J., Bailey A., Harris R. Pożegnaj wagę. GWP, Gdańsk 2019.

Zakażenie Helicobacter pylori (H. pylori) jest powszechne i zwiększa ryzyko zapalenia żołądka, wrzodów oraz raka żołądka. Choć leczenie opiera się na antybiotykach, dieta odgrywa ważną rolę wspierającą. Składniki jak probiotyki, polifenole, witaminy C i E oraz błonnik wykazują działanie przeciwzapalne i antybakteryjne, wspomagając odporność i regenerację błony śluzowej żołądka. Odpowiednia dieta oraz zdrowy styl życia mogą poprawić rokowanie u zakażonych H. pylori.

H. pylori to gram-ujemna, mikroaerofilna bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka, występująca u 70–90% osób w krajach rozwijających się i u 20–50% w krajach rozwiniętych. W Polsce zakażenie dotyczy 60–70% populacji. Rozprzestrzenia się drogą gastro-oralną lub fekalno-oralną. Zakażenie może powodować powikłania, takie jak przewlekłe zapalenie żołądka, wrzody żołądka czy raka gruczołowego żołądka. Diagnostyka obejmuje metody inwazyjne i nieinwazyjne. Leczenie, czyli eradykacja bakterii, polega na antybiotykoterapii w połączeniu z inhibitorem pompy protonowej (PPI) i umożliwia zapobieganie powikłaniom.

Produkcja żywności wciąż opiera się na energochłonnych procesach i paliwach kopalnych, co stawia przed producentami nowe wyzwania[1]. Rośnie presja na optymalizację zasobów, takich jak surowce do produkcji, energia czy woda, a także proces produkcji opakowań, co jednocześnie wiąże się z rosnącymi kosztami operacyjnymi, obejmującymi ceny surowców, opłaty za emisję CO2 czy marnotrawstwo wody. Taki stan rzeczy sprawia, że producenci z branży coraz częściej zwracają się ku zrównoważonym rozwiązaniom we wszystkich obszarach działalności operacyjnej. Badanie przeprowadzone przez Tetra Pak[2] ujawnia istotne zmiany w podejściu branży spożywczej do usprawnień operacyjnych. Dla połowy ankietowanych firm sektora motorem do wprowadzania zrównoważonych rozwiązań w produkcji i przetwórstwie żywności są rosnące oczekiwania konsumentów. Decyzje zakupowe odbiorców końcowych mają tu kluczowe znaczenie – aż 74% z nich deklaruje gotowość wybierania produktów oferowanych przez firmy świadomie podchodzące do kwestii środowiskowych. To dowód na to, że transformacja w kierunku wdrażania bardziej zrównoważonych procesów i produktów to nie tylko odpowiedź na trendy, ale przede wszystkim reakcja na wyraźny sygnał płynący z rynku. Kluczowym wyzwaniem jednak pozostaje, w jaki sposób nowoczesne rozwiązania produkcyjne mogą być jednocześnie korzystne pod względem ponoszonych przez producentów żywności kosztów, aby dodatkowo zmotywować sektor do wdrażania zmian. Zrównoważony rozwój łączy optymalizację produkcji i obniżanie kosztów Z badania Tetra Pak wynika, że wśród trzech najważniejszych obszarów dotyczących zrównoważonego rozwoju mających wpływ na strategię biznesową firm spożywczych, producenci wskazują konieczność obniżenia emisji CO2, która łączy się ze zmniejszeniem zużycia ograniczonych zasobów: energii pochodzącej z paliw kopalnych, wody, a także detergentów niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa żywności. Jak wyjaśnia Laurentiu Boncica, dyrektor obszaru Processing Solutions East Europe w Tetra Pak: – Obserwujemy, jak wraz z upływem czasu stopniowo zmienia się podejście firm spożywczych. W naszych rozmowach z przetwórcami żywności aktualnie największy nacisk kładziemy na oszczędności operacyjne. Priorytetem dla producentów stają się usprawnienia linii produkcyjnych, bo ukierunkowane zmiany w procesach mogą skutkować istotnymi oszczędnościami kosztów, zapewniając efektywne wykorzystanie surowców, co jest zgodne z założeniami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju. Nieustanny rozwój branży spożywczej Zmiany w kierunku zrównoważonego rozwoju w branży produkcji żywności oznaczają innowacje i modernizacje procesów. Aż 65% liderów sektora deklaruje, że w zmniejszaniu śladu węglowego systemów żywnościowych kluczowe znaczenie ma zastosowanie innowacyjnych rozwiązań[3]. – W Tetra Pak przeznaczamy znaczące środki na badania i rozwój rozwiązań do produkcji żywności, wspierając partnerów w ich działalności. Efektem są między innymi wyspecjalizowane linie produkcyjne Best Practice, które przyczyniają się zmniejszania zużycia wody, emisji CO2 i strat surowców w obrębie linii – wyjaśnia Laurentiu Boncica. Jednocześnie zwraca uwagę, że wymiana lub modernizacja nawet jednego urządzenia może przyczynić się do zmniejszenia zużycia surowców i obniżenia kosztów operacyjnych. – Za przykład weźmy rurowy wymiennik ciepła Tetra Pak® Tubular Heat Exchanger, w którym zastosowano system regeneracji ciepła między dwoma produktami. Jego zastosowanie może obniżyć koszty wykorzystywanej energii w sposób istotny, bo nawet o 55% względem tradycyjnych układów opartych na pętli wodnej. Dzięki tej technologii możliwe jest także zminimalizowanie wykorzystania pary i zimnej wody, co w sposób pozytywny przekłada się na efektywność energetyczną i zrównoważenie procesów operacyjnych. Ekspert Tetra Pak podkreśla, że zrównoważone rozwiązania dotyczą nie tylko poszczególnych komponentów, lecz mogą przyczyniać się do zmian na całych liniach produkcyjnych. Dla producentów poszukujących optymalizacji w szerokim zakresie działań kompleksowe podejście skutkować będzie podnoszeniem wydajności operacyjnej i usprawnień procesu zarządzania surowcami. Boncica podaje przy tym przykład z branży nabiałowej: – Usprawniając proces produkcji i redukując liczbę etapów przetwarzania mleka w technologii UHT, linie OneStep gwarantują realne korzyści: producenci są w stanie obniżyć zużycie wody nawet o 35%, a energii nawet o 44% względem tradycyjnych linii UHT. Dzięki temu technologia OneStep jest w stanie w sposób istotny przyczynić się do obniżenia zarówno wpływu środowiskowego produkcji, jak i kosztów operacyjnych, generując jednocześnie oszczędności energii grzewczej nawet do 29%, a emisji CO2 – do 36%. W efekcie branża nabiałowa może wykonać bardzo ważny krok na drodze do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Zmiana dzisiaj z myślą o jutrze Zrównoważona transformacja w sektorze spożywczym to nie tylko odpowiedź na trendy konsumenckie, ale także strategiczna inicjatywa na rzecz długoterminowej stabilności i innowacyjności. W obliczu rosnącej świadomości w tym obszarze, producenci żywności na całym świecie stawiają na innowacje, które mogą przynieść korzyści nie tylko efektywności operacyjnej, ale i planecie. Działania te, zgodne z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym i minimalizacji odpadów, kształtują nowe modele biznesowe, które nie tylko przyczyniają się do ochrony zasobów naturalnych, ale również budują zaufanie konsumentów. Zrównoważona odpowiedzialność coraz częściej zapewnia przewagę rynkową, co zachęca firmy do ciągłego poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych i operacyjnych. W konsekwencji branża spożywcza nie tylko dostosowuje się do zmieniającego się świata, ale również aktywnie kształtuje jego przyszłość, tworząc wartość, która wykracza poza tradycyjne podejście do produkcji i dystrybucji żywności. *** TETRA PAK Tetra Pak to jeden z globalnych liderów w obszarze przetwarzania i pakowania żywności. We współpracy z klientami i dostawcami dzień po dniu zapewniamy dostęp do bezpiecznej i pełnowartościowej żywności milionom ludzi w ponad 160 krajach świata. Wraz z ponad 25 000 pracowników zobowiązujemy się dbać o bezpieczeństwo i dostępność pożywienia na całym świecie oraz obiecujemy chronić to, co dobre: żywność, ludzi i planetę. Więcej informacji na temat Tetra Pak można znaleźć na stronie www.tetrapak.com.   [1] Znaczna część energii zużywanej w produkcji żywności i napojów pochodzi z paliw kopalnych, głównie gazu ziemnego – dane za raportem Food & Drink Federation Achieving Net Zero: A Handbook For The Food And Drink Sector. [2] Badanie B2B Tetra Pak dotyczące wyzwań planetarnych i ich wpływu na producentów żywności i napojów, 2023, n= 346 [3] https://www.tetrapak.com/about-tetra-pak/news-and-events/newsarchive/tetra-pak-unveils-action-oriented-approach-towards-food-systems-transformation

Wybór odpowiedniego stroju na wyjście do restauracji to nie tylko kwestia mody, ale i etykiety. W zależności od miejsca, okazji oraz atmosfery lokalu, warto postawić na różne zestawy – od eleganckiej klasyki po casualowy szyk. W poniższym poradniku dowiesz się, jak ubrać się odpowiednio do wybranego typu restauracji, aby czuć się komfortowo, pewnie i modnie.

Młode mamy stoją przed wieloma wyzwaniami, a jednym z najważniejszych jest zapewnienie sobie i dziecku odpowiedniego odżywiania. Catering dietetyczny dla młodych mam to rozwiązanie, które zyskuje coraz większą popularność, oferując nie tylko wygodę, ale przede wszystkim zbilansowane i dostosowane do potrzeb posiłki.

Składniki (2 porcje) Śliwki – 300 g Skrobia ziemniaczana – 7 g Ksylitol – 10 g Cynamon – 0,5 łyżeczki Kruszonka Zimne masło – 50 g Mąka owsiana (bezglutenowa) – 35 g Skrobia kukurydziana/ziemniaczana – 10 g Mąka kukurydziana – 20 g Ksylitol – 20 g   Przygotowanie Śliwki umyć, wyjąć pestki i pokroić na części, dodać skrobię, ksylitol i cynamon, a następnie wymieszać. Składniki na kruszonkę wymieszać w misce. Śliwki ułożyć na blasze lub w naczyniu żaroodpornym, ciasto porwać na mniejsze kawałki lub zetrzeć na tarce i przykryć nim śliwki. Wstawić do piekarnika rozgrzanego do 180/190°C (grzanie góra-dół) na około 40 minut. Upieczone crumble odstawić do ostygnięcia.

Nutripsychiatria to jedna z najnowszych publikacji wydawnictwa medycznego PZWL, a już kolejna, nad którą mamy przyjemność objąć patronat. Książka łączy wiedzę z zakresu psychiatrii, żywienia i neurobiologii, oferując czytelnikom kompleksowe spojrzenie na wpływ diety i mikrobioty jelitowej na zaburzenia afektywne i lękowe.

W ostatnią wrześniową sobotę odbyło się kolejne święto dietetyki zorganizowane przez naszą redakcję. Jego tegorocznym tematem przewodnim była otyłość oraz choroby jej towarzyszące, a całą uwagę skupiliśmy na aktualnych doniesieniach naukowych oraz trendach w dietoterapii.