Artykuł podkreśla znaczenie suplementacji witaminy D3 i kwasów tłuszczowych omega-3, które są kluczowe dla zdrowia każdej osoby. Omega-3, obecne w tłustych rybach, nasionach i algach, wspierają zdrowie psychiczne, rozwój dzieci oraz redukują stany zapalne. Z uwagi na ich niską obecność w diecie, suplementacja jest często niezbędna. Kluczowe jest wybieranie odpowiednich suplementów, zwracając uwagę na zawartość EPA i DHA, formę kwasów oraz ich czystość, aby maksymalizować korzyści zdrowotne.

Artykuł omawia znaczenie ferrytyny jako kluczowego wskaźnika zasobów żelaza w organizmie oraz jej rolę w diagnostyce niedoboru żelaza. Przedstawiono również mechanizmy wchłaniania żelaza w jelitach oraz różnice w biodostępności żelaza hemowego i niehemowego. Artykuł podkreśla także znaczenie zbilansowanej diety w zapewnieniu odpowiednich poziomów żelaza oraz zaleca monitorowanie stężenia ferrytyny w surowicy krwi jako kluczowego elementu oceny stanu odżywienia żelazem.

Najbardziej aktualne badania potwierdzają znaczenie cynku i selenu w modulacji odpowiedzi immunologicznej. Spożywanie różnorodnych produktów, takich jak owoce morza, mięso, orzechy oraz produkty roślinne, może skutecznie zapewnić odpowiednią podaż cynku i selenu w codziennej diecie. Dodatkowa suplementacja tych składników może być wskazana, szczególnie w grupach ludności narażonych na niedobory. Może ona przynosić korzyści zdrowotne w kontekście prewencji i leczenia infekcji, szczególnie wirusowych, a także w chorobach auto- immunologicznych. Ważne jest jednak indywidualne dostosowanie dawek suplementów w oparciu na potrzebach organizmu oraz kontroli przez specjalistę.

Prebiotyki to niezdolne do życia składniki pokarmowe, które wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. To korzystne działanie dotyczy m.in. zwiększania odporności na patogeny jelitowe, zwiększenia biodostępności składników mineralnych czy obniżenia stężenia cholesterolu. Bardzo ciekawym przykładem wielofunkcyjnego prebiotyku wydaje się arabinogalaktan, który zwiększa produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz liczebności bakterii z rodzaju Bacteroidetes.

Insulinooporność to stan zmniejszonej wrażliwości tkanek docelowych na działanie insuliny mimo prawidłowego lub podwyższonego stężenia tego hormonu w surowicy krwi. Podstawę leczenia insulinooporności stanowi leczenie niefarmakologiczne. W terapii probiotycznej stosuje się najczęściej bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium (w formie monoszczepu bądź probiotyku wieloszczepowego zawierającego oba rodzaje bakterii) oraz pasteryzowaną bakterię Akkermansia muciniphila (postbiotyk). W większości badań klinicznych odnotowano istotne statystycznie zmniejszenie stężenia insuliny na czczo oraz obniżenie wskaźnika HOMA-IR.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – łac. colitis ulcerosa (CU) – to przewlekła choroba zapalna o podłożu autoimmunologicznym zaliczana do nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ). W 2020 ro- ku częstotliwość występowania WZJG w Polsce wynosiła 191,4 na 100 000 osób i była znacznie wyższa u mężczyzn [1]. W niniejszym artykule skupiono się na roli żywieniowej oraz probiotykoterapii osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit oraz zespołem jelita nadwrażliwego.

Biegunki infekcyjne spowodowane są przez zakażenia bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze. Probiotykoterapia z wykorzystaniem konkretnych szczepów bakterii i grzybów może przynieść korzyści terapeutyczne i profilaktyczne, dzięki zdolności mikroorganizmów probiotycznych do syntezy bakteriobójczych bakteriocyn, związków o charakterze ochronnym czy enzymów proteolitycznych, ale również dzięki zdolności do wiązania patogenów i wspomaganiu ich wydalania wraz z kałem oraz konkurencję z patogenami o zasoby środowiskowe. Mechanizmy te podsumowano na ryc. 1. Dzięki tym mechanizmom probiotykoterapia może spowodować skrócenie czasu trwania biegunki, spadek częstotliwości wypróżnień, poprawę ich konsystencji oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych, więc może przynieść realne korzyści pacjentom zmagającym się z biegunkami infekcyjnymi.

WNIOSKI Z WYWIADU  Pacjentka zgłosiła się do psychodietetyka po wielu nieudanych próbach redukcji masy ciała, które negatywnie wpłynęły na jej samoocenę i poczucie sprawczości. Wraz z każdą kolejną próbą jej wiara w możliwość osiągnięcia oczekiwanych efektów malała. Obecnie pacjentka wyraża przekonanie, że „nigdy nie schudnie”, co argumentuje tym, że „nie nadaje się do tego”. Spotkanie z psychodietetykiem postrzega jako swoją „ostatnią deskę ratunku”. W dotychczasowych próbach odchudzania pacjentka stosowała różnorodne diety, przy czym najczęstszym wyborem były diety o bardzo niskiej wartości energetycznej, sięgające zaledwie 1000 kcal dziennie. Takie diety charakteryzują się znacznymi restrykcjami, które z jednej strony mogą prowadzić do szybkiej utraty wagi, z drugiej jednak strony powodują wyczerpanie fizyczne i psychiczne, a także mogą prowadzić do niedożywienia. W efekcie pacjentka doświadczała braku energii do realizacji wyznaczonych celów oraz nieosiągania zamierzonych rezultatów, co prowadziło do frustracji, powrotu do wcześniejszych nawyków żywieniowych oraz występowania efektu jo-jo. Taki sposób działania wzmacniał przekonanie pacjentki o braku kontroli nad własnym procesem odchudzania oraz prowadził do pogorszenia jej samopoczucia i niskiego poczucia własnej wartości. Aby wspierać pacjentkę w odbudowie poczucia sprawczości, kluczowe jest wyznaczenie realistycznych, osiągalnych celów oraz opracowanie elastycznego planu działania, który nie opiera się na restrykcyjnych założeniach. Współpraca z psychodietetykiem powinna skupiać się na wspieraniu pacjentki w analizowaniu dotychczasowych doświadczeń, wyciąganiu konstruktywnych wniosków oraz akceptacji możliwości popełniania błędów jako naturalnej części procesu zmiany. Kluczowe jest również aktywne angażowanie pacjentki w tworzenie rozwiązań oraz zachęcanie jej do odkrywania własnych motywacji i powodów, dla których chce wprowadzić zmiany. Wzmocnienie poczucia sprawczości zwiększa prawdopodobieństwo wdrożenia trwałych, długoterminowych zmian w zachowaniach żywieniowych. Aktualnie pacjentka znajduje się na etapie kontemplacji w transteoretycznym modelu zmiany zachowania (ryc. 1).  Jest to kluczowy moment, w którym występuje silna ambiwalencja – pacjentka analizuje swoją obecną sytuację, dostrzega problem oraz jego konsekwencje, ale jednocześnie dostrzega pewne korzyści płynące z utrzymania obecnych nawyków. Etap ten jest niezwykle istotny, ponieważ to właśnie w tym momencie pacjentka zaczyna świadomie postrzegać swoją sytuację, co może prowadzić do podjęcia decyzji o zmianie.   Rycina 1. Transteoretyczny model zmiany Źródło: Prochaska J.O., Norcross J.C., Systemy psychoterapeutyczne. Analiza transteoretyczna. Wyd. Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa 2006. Współpraca z psychodietetykiem na tym etapie powinna koncentrować się na wspieraniu pacjentki w rozwijaniu świadomości jej zasobów oraz możliwości. Kluczowe jest wzmacnianie motywacji wewnętrznej, umiejętności radzenia sobie z trudnościami oraz budowanie poczucia skuteczności. Współpraca powinna również uwzględniać elementy pracy z przekonaniami pacjentki na temat jej zdolności do zmiany, aby stopniowo zmniejszać ambiwalencję i wzmocnić zaangażowanie w proces zmiany. Pacjentka pracuje w dużej firmie korporacyjnej, gdzie dodatkowo na co dzień doświadcza wysokiego poziomu stresu. W odpowiedzi na stres często angażuje się w niewspierające proces odchudzania strategie radzenia sobie, takie jak spożywanie nadmiernych ilości słonych i słodkich przekąsek. Zjawisko to, określane jako „zajadanie stresu”, stanowi formę emocjonalnego jedzenia, gdzie pokarm jest wykorzystywany jako sposób na regulację emocji, a nie jako odpowiedź na fizjologiczne potrzeby organizmu.   STRATEGIA WSPÓŁPRACY PACJENTA Z PSYCHODIETETYKIEM Na etapie kontemplacji w transteoretycznym modelu zmiany, psychodietetyk odgrywa kluczową rolę we wspieraniu pacjenta poprzez samoobserwację i analizę dotychczasowych wzorców zachowań. Głównym celem jest pomoc w identyfikacji przyczyn nawyków, które uniemożliwiały skuteczne wprowadzenie trwałych zmian. Psychodietetyk wspiera pacjenta w poszukiwaniu indywidualnych rozwiązań, które są realistyczne i dostosowane do jego stylu życia, co sprzyja budowaniu zdrowszych nawyków żywieniowych. Istotnym elementem współpracy jest wydobycie i wzmocnienie wewnętrznej motywacji pacjenta, która stanowi fundament długoterminowych zmian. Psychodietetyk pomaga pacjentowi odkryć jego osobiste powody do zmiany, co wzmacnia zaangażowanie w proces i przeciwdziałania powrotowi do wcześniejszych, niezdrowych schematów. Równocześnie kluczowe jest wzmacnianie poczucia sprawczości pacjenta, czyli jego przekonania o własnej zdolności do podejmowania skutecznych działań i osiągania zamierzonych celów. Psychodietetyk wspiera pacjenta w pracy nad ambiwalencją, która charakteryzuje etap kontemplacji. Pacjent z jednej strony dostrzega potrzebę zmiany oraz negatywne konsekwencje obecnych zachowań, z drugiej jednak nadal widzi korzyści płynące z utrzymywania status quo. Praca z ambiwalencją polega na pomocy pacjentowi w zrozumieniu, które przekonania i nawyki są dla niego niekorzystne, oraz wspieraniu go w przełamywaniu oporu wobec zmian. Wzmocnienie świadomości tych procesów pozwala pacjentowi podejmować bardziej świadome i przemyślane decyzje, co zbliża go do fazy przygotowania i działania w procesie zmiany. W przypadku pacjentki kluczowym elementem współpracy jest nauka rozróżniania głodu fizjologicznego od głodu emocjonalnego. Głód fizjologiczny jest naturalną odpowiedzią organizmu na potrzebę dostarczenia energii i składników odżywczych, a jego sygnały są stopniowe i pojawiają się w określonym rytmie, zazwyczaj kilka godzin po spożyciu posiłku. Z kolei głód emocjonalny charakteryzuje się nagłym, intensywnym pragnieniem jedzenia, najczęściej związanym z potrzebą komfortu, ulgi od negatywnych emocji lub rozproszenia uwagi. W tym kontekście istotne jest wdrożenie strategii zarządzania stresem oraz technik uważności, które pozwolą pacjentce na lepsze zrozumienie swoich emocji i potrzeb. Rekomenduje się pracę nad rozwijaniem świadomości sygnałów ciała oraz emocji, co pozwoli pacjentce na bardziej świadome podejmowanie decyzji dotyczących jedzenia. Ważne jest również wprowadzenie alternatywnych metod radzenia sobie ze stresem, takich jak techniki relaksacyjne, aktywność fizyczna lub inne formy aktywności, które pomogą pacjentce w regulacji emocji w sposób zdrowszy i bardziej zrównoważony. Dodatkowo, praca z psychodietetykiem powinna obejmować analizę sytuacji wyzwalających emocjonalne jedzenie oraz rozwój strategii prewencyjnych. Niezbędne jest opracowanie planu działań, który uwzględnia zmniejszenie dostępu do niezdrowych przekąsek oraz wprowadzenie zdrowszych zamienników, a także wzmocnienie umiejętności rozpoznawania emocji, co pomoże pacjentce lepiej radzić sobie z trudnymi momentami bez konieczności sięgania po jedzenie.   PYTANIA Wspieranie pacjenta Co sprawiło, że podjęła Pani decyzję o rozpoczęciu współpracy z psychodietetykiem? Jak czuje się Pani z obecnymi nawykami żywieniowymi? Co chciałaby Pani osiągnąć współpracując ze mną? Co dotychczas było dla Pani najtrudniejsze w procesie odchudzania? Jakiego wsparcia oczekuje Pani, aby czuć się pewniej w procesie zmiany? Jakie małe sukcesy pojawiły się w poprzednich próbach odchudzania? Jak radzi sobie Pani w chwilach zwątpienia? Czy jest coś, co pomogłoby Pani w takich momentach? Jakie ma Pani obawy związane z procesem odchudzania? Jakie cechy/zasoby, które Pani posiada, mogą pomóc w realizacji celów? Jaki krok może Pani podjąć już teraz, aby poczuć większą kontrolę nad procesem zmiany? Wydobycie i wzmocnienie wewnętrznej motywacji Dlaczego zmiana nawyków jest dla Pani ważna?  Dlaczego redukcja masy ciała jest dla Pani ważna?  Jakie korzyści uzyska Pani dzięki redukcji masy ciała? Co jest dla Pani najważniejsze w tych korzyściach? Co motywuje Panią do kontynuowania działań, pomimo wcześniejszych niepowodzeń? Co chciałaby Pani osiągnąć w perspektywie długoterminowej? Jak będzie wyglądać Pani życie za 2 lata, jeśli wprowadzi Pani zmiany? Jak będzie wyglądać Pani życie za 2 lata, jeśli nie wprowadzi Pani zmian? Jakie pozytywne zmiany zauważyła Pani już teraz, po podjęciu próby zmiany? Praca nad ambiwalencją Co sprawia, że zastanawia się Pani nad wprowadzeniem zmian? Co może zmienić się na niekorzyść, gdyby osiągnęła Pani swoje cele? Jakie czynniki zewnętrzne powstrzymują Panią przed podjęciem decyzji o wprowadzeniu zmian? Jakie czynniki wewnętrzne powstrzymują Panią przed podjęciem decyzji o wprowadzeniu zmian? Jak wyglądałoby Pani życie za 2 lata, gdyby podjęła Pani decyzję o zmianie? Co mogłoby Pani pomóc, aby zrobić pierwszy krok w kierunku zmiany? Jakie kroki może Pani podjąć, aby rozpocząć proces zmiany? Co pomogłoby Pani poczuć większą pewność i zdecydowanie w procesie odchudzania? Rozróżnianie głodu fizjologicznego od emocjonalnego Jakie emocje towarzyszyły Pani przed jedzeniem? Jakie myśli towarzyszyły Pani przed jedzeniem? Czy tego dnia wydarzyło się coś trudnego? Jakie emocje czuła Pani w trakcie jedzenia? Jakie myśli miała Pani podczas jedzenia? Po jakie produkty Pani sięgnęła? Jak czuła się Pani po jedzeniu? Jakie myśli Pani towarzyszyły podczas jedzenia? W jaki inny sposób mogłaby Pani poradzić sobie z trudnymi emocjami, bez korzystania z jedzenia? Jakie kroki mogłaby Pani podjąć, aby lepiej rozróżniać głód emocjonalny od fizjologicznego? Jakie są Pani fizyczne objawy głodu fizjologicznego? Co Pani robi, aby poradzić sobie z trudnymi emocjami, gdy nie ma Pani dostępu do przekąsek? NARZĘDZIA PSYCHODIETETYCZNE Skale są narzędziem terapeutycznym, które znajdują szerokie zastosowanie w pracy z pacjentem. Stanowią efektywną strategię wspierającą pacjenta w procesie zmiany. Skale nie tylko pomagają ocenić aktualny stan klienta, ale również wydobywają i wzmacniają poczucie sprawczości oraz subiektywną ważność procesu zmiany. Najczęściej używane skale to skala ważności i skala gotowości. Skale najczęściej przyjmują formę liczbową, gdzie pacjent proszony jest o umiejscowienie swojego stanu na określonej osi, na przykład od 1 do 10. Metoda „5 x dlaczego” to technika stosowana w psychodietetyce, która pomaga pacjentowi dotrzeć do głębszych przyczyn swoich zachowań, nawyków lub problemów związanych z odżywianiem. Celem tej metody jest zrozumienie, co faktycznie stoi za określonymi wyborami żywieniowymi, emocjami czy trudnościami w procesie zmiany, poprzez zadawanie serii pytań „dlaczego”. Metoda polega na tym, że psychodietetyk pyta pacjenta, dlaczego coś się dzieje, a po każdej odpowiedzi zadaje kolejne pytanie „dlaczego”, aż do piątego poziomu.  Dzienniczek samoobserwacji to kolejne narzędzie wykorzystywane w psychodietetyce, które umożliwia pacjentowi monitorowanie i analizowanie swoich nawyków żywieniowych, związanych z nimi emocji, a także innych czynników mających wpływ na wybory żywieniowe. Jego głównym celem jest zwiększenie świadomości pacjenta na temat swoich zachowań w kontekście jedzenia oraz identyfikacja wzorców, które mogą wpływać na jego relację z jedzeniem. Pacjent regularnie zapisuje w dzienniczku rodzaj i liczbę spożywanych posiłków oraz przekąsek, kiedy je, dlaczego je, w jakich okolicznościach, a także zapisuje emocje jakie odczuwa przed, w trakcie i po jedzeniu. 

Stłuszczeniowa choroba wątroby to schorzenie związane z odkładaniem tłuszczu w wątrobie, często spowodowane otyłością i insulinoopornością. Kluczową rolę w leczeniu odgrywa dieta, która powinna opierać się na redukcji kalorii, ograniczeniu tłuszczów nasyconych i cukrów oraz zwiększeniu spożycia błonnika i antyoksydantów.

Stłuszczeniowa choroba wątroby (SLD) to nowy ogólny termin obejmujący najczęstsze przyczyny stłuszczenia: stłuszczeniową chorobę wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), alkoholową chorobę wątroby (ALD) oraz nakładanie się tych dwóch stanów określane jako MetALD (MASLD i zwiększone spożycie alkoholu) [1]. MASLD stanowi niedoceniany problem zdrowotny, dotyczący około jednej trzeciej populacji osób dorosłych [2]. Szacuje się, że równolegle z pandemią otyłości wzrostowi częstości występowania MASLD będzie towarzyszyć rosnąca liczba pacjentów, u których rozwinie się marskość wątroby, schyłkowa niewydolność wątroby oraz rak wątrobowokomórkowy (HCC). Co istotne, w przeciwieństwie do większości innych przewlekłych chorób wątroby, HCC związane z MASLD może powstać bez zaawansowanego włóknienia lub marskości wątroby [3]. W ciągu ostatnich dziesięciu lat odnotowano dziesięciokrotny wzrost liczby chorych z marskością wątroby na podłożu MASLD wymagających transplantacji wątroby [4]. Warto jednocześnie zaznaczyć, że różnica pomiędzy MASLD i NAFLD (niealkoholowa stłuszczeniowa choroby wątroby) jest minimalna, dlatego wyniki dotychczasowych badań nad NAFLD pozostają aktualne również w odniesieniu do MASLD [5].

“Regeneracja w Pracy Managera” to pierwsza w Polsce konferencja naukowa dedykowana osobom pracującym na różnych stanowiskach managerskich oraz każdemu, kto chciałby poszerzyć wiedzę na temat regeneracji swojego organizmu zarówno w kontekście pracy zawodowej, sportu, jak i życia prywatnego.

Fitoterapia od wieków stanowi istotny element medycyny naturalnej. Współcześnie coraz częściej jest wykorzystywana jako uzupełnienie tradycyjnych metod terapii, szczególnie w leczeniu chorób układu krążenia oraz zaburzeń metabolicznych. Badania nad substancjami pochodzenia roślinnego potwierdzają ich korzystny wpływ na zdrowie, a odpowiednie stosowanie ziół może wspierać regulację funkcji układu krążenia oraz poprawiać metabolizm organizmu.