W niniejszym artykule omówiono dwukierunkową oś mózgowo-trzewną, która łączy ośrodkowy układ nerwowy z układem pokarmowym za pośrednictwem mechanizmów nerwowych, hormonalnych i immunologicznych. Szczególną uwagę poświęcono roli mikrobioty jelitowej w funkcjonowaniu tej osi oraz jej wpływowi na schorzenia, takie jak zespół jelita nadwrażliwego (ZJN) i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Podkreślono skuteczność probiotyków, zwłaszcza Formuły Claudio De Simone, w łagodzeniu objawów tych chorób oraz wspieraniu integralności bariery jelitowej i regulacji procesów zapalnych, co czyni ją jedną z najlepiej przebadanych klinicznie formuł probiotycznych.

OPIS PRZYPADKU  Powód wizyty u psychodietetyka Pacjentka od ponad trzech lat boryka się z nawracającymi schorzeniami jelit, ostatecznie została u niej zdiagnozowana choroba Leśniowskiego-Crohna. Kobieta korzysta z leczenia farmakologicznego i jest pod stałą opieką gastrologa. Po otrzymaniu diagnozy korzystała okresowo z usług dietetyka. Zdecydowała się na powtórną konsultację psychodietetyczną, ponieważ w ostatnim czasie nastąpił nawrót choroby, a okresy nasilenia objawów przeplatają się z okresami remisji. Dodatkowo nastąpił spadek masy ciała o 4 kg i występują problemy z apetytem. Pacjentka wiąże przebieg choroby ze swoją aktualną, trudną sytuacją życiową, dlatego zdecydowała się na poszukanie pomocy.  Płeć Wiek Masa ciała Wysokość BMI Kobieta 38 lat 56 kg 173 cm 18,71 kg/m2 Aktywność fizyczna Częstotliwość treningu Rodzaj treningu Czas trwania jedn. treningowej Regularnie 5–6 razy w tygodniu (o ile nie występuje nawrót choroby). Przy nasileniu objawów, rezygnacja z treningu z powodu występujących biegunek oraz osłabienia organizmu Intensywny trening biegowy Trening na siłowni Około 60–90 min   Stan kliniczny Choroby choroba Leśniowskiego–Crohna zaburzenia lękowe – pacjentka pod opieką psychiatry   Dolegliwości bolesne, z wystąpieniem krwi i śluzu biegunki (do 3–4 razy dziennie) przelewanie w brzuchu ból brzucha spadek apetytu utrata masy ciała nudności osłabienie   Alergie i nietolerancje brak   Leki leczenie preparatami kwasu 5-aminosalicylowego (5-ASA) oraz mesalazyną w postaci czopków, a także glikokortykosteroidami lek z grupy SSRI (przepisany przez psychiatrę)   Suplementacja witamina D3 (2 000 IU/dzień) kwasy tłuszczowe omega-3 witaminy z grupy B żelazo w tabletkach przepisane przez lekarza   Wyniki ostatnich badań laboratoryjnych podwyższony poziom OB (24 mm/h) oraz CRP (9 mg/l) żelazo na poziomie 7,5 umol/l (norma: 12,5–26 umol/l)   Przebyte ciąże brak   Karmienie piersią nie   Menstruacje regularne   WYWIAD ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNY Dzienniczek żywieniowy 24 h Dzień powszedni Dzień wolny Godziny pobudki: ok. 6:00 rano. Godziny pójścia spać: ok. 1:00 w nocy. Godziny posiłków: nieregularne, zdarza się podjadanie pomiędzy, żeby zjeść cokolwiek, z powodu braku apetytu. Lunch, kolacja i przekąski pomiędzy. Pacjentka ma duży problem ze zjedzeniem śniadania, nie odczuwa głodu. Obiad najczęściej jednodaniowy, makaron z dodatkami, czasem sałatka. Często zamawiane w pracy. Kolacja wygląda podobnie jak obiad. Pacjentka stara się jeść wieczorem więcej, ponieważ wtedy najczęściej trenuje. Pacjentka je nieregularnie, w zależności od apetytu. Trudno jest jej oszacować spożywaną liczbę kalorii, ale czuje, że je mniej niż powinna, bo ma mniej energii W dni wolne pacjentka zjada większe śniadanie, bo wtedy trenuje dłużej i w godzinach okołopołudniowych. Pozostałe posiłki bez zmian   Styl odżywiania Liczba posiłków Najczęściej ok. 3 głównych posiłków i przekąski. Dużo wody i mocnej herbaty Stres a jedzenie Pacjentka jest osobą ambitną i kontrolującą. Z powodu wykonywania kierowniczego stanowiska ma dużo presji w pracy, którą potęguje jej nastawienie na sukces. Podczas natłoku pracy zdarza jej się nie myśleć o jedzeniu, później je szybko i nieuważnie. To często skutkuje wystąpieniem biegunek. Zdarza się jej sięgać w ostatnim czasie po alkohol, wieczorami, dla odstresowania, chociaż wie, że nie powinna tego robić. Zazwyczaj to 1 lampka wina, 3–4 razy w tygodniu Podjadanie między posiłkami Występuje, ale jest raczej sposobem na dostarczenie energii z powodu problemu z apetytem, chociaż pacjentka przyznaje, że lubi coś chrupać od kiedy rzuciła palenie. Najczęściej to paluszki lub wafle ryżowe, rzadziej orzechy Wcześniejsze dietoterapie Odbyła kilka konsultacji po zdiagnozowaniu choroby Leśniowskiego-Crohna. Wprowadziła kilka zmian w stylu życia, ale w ostatnim czasie pacjentka ma poczucie, że się zgubiła i nie wie jak się tym zająć, ale biegunki i osłabienie bardzo jej dokuczają Preferencje żywieniowe Pacjentka nie ma specjalnych preferencji, traktuje jedzenie jako źródło energii   Styl życia Charakter pracy Umysłowa, siedząca Godziny pracy 8:00–16:00, ale zdarza się dłużej lub zdalnie wieczorem Praca zmianowa Nie dotyczy Czas snu w dni powszednie Pobudka: godz. 6:00 Sen: godz. 24:00–1:00 Czas snu w dni wolne Pobudka: godz. 8:00 Sen: godz. 22:00–23:00 Dodatkowe informacje o pacjentce  Pacjentka jest osobą bardzo zorganizowaną i potrzebującą poczucia kontroli, dlatego wyraża dużo złości w związku ze swoją sytuacją zdrowotną, której nie jest w stanie w pełni kontrolować. Dodatkowym czynnikiem, który wpłynął na silny nawrót jest prawdopodobnie sytuacja osobista pacjentki. Rozstała się z mężem i jest w trakcie rozwodu. Przyznała, że w ostatnim czasie miała kilka epizodów łagodnych ataków paniki, kiedy odczuwała duży ścisk w brzuchu i miała problem z uspokojeniem oddechu. Rozważa odejście z pracy i przeprowadzkę. Jest otwarta na współpracę ze specjalistą i chciałaby zrozumieć, dlaczego jej stan zdrowia ulega takim wahaniom.  WNIOSKI Z WYWIADU W ostatnim czasie dieta pacjentki była uboga w składniki odżywcze, a pacjentka jadała nieregularnie. Problemy z apetytem sprawiały, że pacjentka często rezygnowała z posiłku lub stawiała na przekąski. Posiłki były jedzone szybko i nieuważnie, często zimne, co może potęgować wystąpienie biegunek i niestrawności.  Uwagę zwraca liczba i intensywność treningów, które mogą wzmacniać stany zapalne w organizmie, zwłaszcza, jeśli są wykonywane nawet w stanach osłabienia i niedostatecznej ilości dostarczonej energii.  Należy przyjrzeć się spożyciu alkoholu i czarnej herbaty, które mogą działać drażniąco na układ pokarmowy. Regeneracja jest bardzo ważnym elementem zdrowia fizycznego i psychicznego, szczególnie w kontekście ilości i jakości snu. Pacjentka w ciągu tygodnia śpi mało, a wieczorny alkohol dodatkowo wpływa na jakość snu, podobnie jak intensywny, wieczorny trening. Ważnym obszarem bezpośrednio wpływającym na przebieg choroby i okresowych nawrotów jest zarządzanie stresem. W ostatnim czasie życie pacjentki obfituje w stres, niepokój oraz lęk przed przyszłością. Jest osobą o silnej potrzebie kontroli, która ma problem z akceptacją zmian i sytuacji, które pozostają poza jej wpływem. To skutkuje atakami paniki i dużym napięciem w ciele. Pacjentka reaguje próbą jeszcze większej kontroli i nakładania na siebie większych wyzwań.   STRATEGIA DIETOTERAPII Wprowadzenie regularnych i odżywczych posiłków. Problemy z apetytem i jedzeniem śniadań mogą wynikać z tego, że pacjentka je dużo więcej wieczorem niż w godzinach porannych. Jeżeli wprowadzi regularność, może jej być łatwiej zjadać śniadania. Zalecanym postępowaniem dietetycznym w przypadku zaostrzenia choroby jest wdrożenie diety łatwostrawnej z wyeliminowaniem dużej zawartości błonnika pokarmowego, cukrów prostych, laktozy oraz podażą większych ilości białka.  Zachęcamy do planowania posiłków i próby ich urozmaicenia, co może wpłynąć na odczuwanie apetytu. Warto pacjentce zwrócić uwagę na ograniczenie produktów przetworzonych oraz na jakość posiłków restauracyjnych, z których czasem korzysta.  Zachęcamy do ograniczenia ilości spożywanego alkoholu oraz mocnej herbaty. Wprowadzamy interwencje mające na celu zmniejszenie tempa jedzenia i większą uważność podczas posiłków np. poprzez jedzenie w biurowej kuchni, a nie w biurze przy komputerze.  Zalecenia powinny również brać pod uwagę ograniczenie intensywności aktywności fizycznej lub zmianę jej charakteru na mniej intensywną, jak np. joga czy pilates. Istotne będzie również zwiększenie ilości snu. Problemy z apetytem może nasilać stres, dlatego zalecenia obejmują wprowadzenie technik relaksacyjnych opartych na pracy z ciałem i oddechem, w celu zmniejszenia napięć w ciele i poziomu stresu. Warto wykorzystać również probiotyki i/lub prebiotyki w celu poprawy funkcjonowania mikrobioty jelitowej. Coraz więcej badań wskazuje również na rolę niektórych szczepów bakterii we wsparciu organizm w radzeniu sobie ze stresem, zaburzeniami lękowymi poprzez działanie na oś jelito-mózg [1].   ASPEKTY PSYCHODIETETYCZNE Jako specjaliści ukierunkowani na poprawę zdrowia pacjentki, nie możemy nie zwrócić uwagi na nawrót i zaostrzenie choroby przypadające na okres wzmożonej ekspozycji na stres i wystąpienia objawów przeciążenia psychologicznego w postaci odczuwanego lęku, niepokoju, rozdrażnienia. Naszą rolą jest nie tylko zaopiekowanie pacjentki mające na celu doraźne zmniejszenie intensywności objawów ze strony układu pokarmowego, ale próba wprowadzenia zmian w stylu życia nastawionych na zarządzanie stresem. Wsparcie psychologiczne ma znaczenie również prewencyjne. Chorobom przewlekłym jelit towarzyszy zwiększone ryzyko wystąpienia depresji i zaburzeń lękowych, wzajemnie powiązane zjawiska, takie jak nadmiar czynników prozapalnych, dysfunkcja osi mózgowo-jelitowej, zaburzenia równowagi mikrobiomu jelitowego oraz stres oksydacyjny spowodowany wolnymi rodnikami tlenowymi i azotowymi, czynią pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit szczególnie podatnymi na rozwinięcie się tych zaburzeń psychicznych [1, 2]. Przewlekłe choroby jelit od dawna są kojarzone z określonymi typami osobowości, w szczególności neurotyzmem, a także problemami, takimi jak uzależnienia, zaburzenia lękowe i perfekcjonizm. Ponadto stresory psychospołeczne należą do najczęściej zgłaszanych przez pacjentów wyzwalaczy. Badania opierające się na przypominaniu pacjentowi głównych wydarzeń życiowych w różnym stopniu, wykazały związek między głównymi stresorami życiowymi, lękiem lub depresją a ryzykiem wystąpienia tego typu chorób oraz ich nawrotów [3–5]. WSKAZÓWKI PSYCHODIETETYCZNE Wsparcie pacjentki podczas wprowadzania zmian w sposobie odżywiania, pomoc w planowaniu posiłków, wprowadzenie uważności i wolnego jedzenia, ale przede wszystkim dokładna edukacja na temat choroby i powodów wyboru konkretnych strategii wsparcia. Doświadczenia kliniczne pokazują, że brak wiarygodnych informacji o chorobie lub informacje fałszywe, oparte na mitach i stereotypach budują nieprzystosowawcze postawy emocjonalne wobec choroby i leczenia. Dodatkowo zachęcamy pacjentkę do prowadzenia dziennika objawów, co pomoże zwiększyć świadomość pacjentki w zakresie reagowania organizmu na wprowadzane zmiany. Tego rodzaju notatki mogą zawierać codzienne obserwacje pacjentki w różnych sytuacjach, po wprowadzaniu poszczególnych zmian w zakresie stylu życia w odniesieniu do poziomu stresu i jego wpływu na objawy chorobowe i samopoczucie. Dzięki temu przygotujemy pacjentkę do samodzielnego dostosowywania strategii w różnych sytuacjach w przyszłości. Ważnym obszarem zainteresowania i analizy jest radzenie sobie ze stresem. Warto zachęcić pacjentkę do monitorowania stresu w dłuższym okresie czasu. Zwłaszcza ze zwróceniem uwagi na reakcje i napięcie ciała, nazywanie i określanie poziomu emocji, a także obserwowanie towarzyszących trudnym sytuacjom myśli. Pomocne będą dziennik emocji, arkusze do obserwowania i analizowania myśli automatycznych czy trening skanowania ciała. Dzięki temu pacjentka będzie mogła lepiej zarządzać swoim zdrowiem psychicznym i fizycznym. Nie jesteśmy w stanie pozbyć się stresu z naszego życia, natomiast musimy nauczyć się nim zarządzać, żeby wspierał nas w adekwatnym reagowaniu na obciążenie.  Wydłużenie czasu snu i odpoczynku. Zaplanowanie wyciszającej rutyny przygotowującej do snu. Zrezygnowanie z intensywnych treningów późnym wieczorem, na rzecz wyciszających i relaksujących ćwiczeń, treningów oddechu lub jogi. W przypadku przewlekłych chorób jelit zarówno skrócony, jak i wydłużony sen wiąże się z gorszymi wynikami zdrowotnymi. Obniżona jakość snu podczas remisji wiązała się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu po 6 miesiącach w przypadku choroby Crohna. W innym badaniu zarówno skrócony, jak i wydłużony czas snu (≤ 6 godzin, ≥ 9 godzin) wiązał się ze zwiększonym ryzykiem WZJG. W tym miejscu można wziąć pod uwagę również zaburzenia snu związane z występowaniem depresji jako element zbieżny [6]. Analiza z pacjentką roli alkoholu w jej diecie. Edukacja na temat wpływu alkoholu na zwiększenie stanów zapalnych. Spożywanie alkoholu zakłóca równowagę mikrobioty jelitowej, co może prowadzić do zaburzeń trawienia, biegunek i wzdęć. Alkohol zmienia skład flory bakteryjnej, co może osłabiać barierę ochronną jelit i zwiększać ryzyko stanów zapalnych [7]. U pacjentki alkohol pełni funkcję regulatora emocji i napięć. Warto porozmawiać o tym, jak pacjentka nazwałaby te emocje? Jakie jest ich natężenie? Czy dotyczą sytuacji, na które ma wpływ? Jeżeli ma wpływ, zaplanowanie strategii rozwiązania problemu, np. szczera rozmowa z byłym mężem. Jeżeli nie ma na nie wpływu, bo dotyczą np. poczucia rozczarowania i osamotnienia, zastanowienie się nad innymi sposobami na obniżenie napięcia. To mogą być: poszukanie wsparcia w formie rozmowy z przyjaciółką, odwracanie uwagi poprzez działania kreatywne, np. malowanie po numerach lub różne formy relaksacji, np. progresywna relaksacja mięśni w treningu Jacobsona. Analiza wpływu aktywności fizycznej na stan pacjentki. Aktywność fizyczna ma potwierdzony w badaniach, pozytywny wpływ na poprawę nastroju i wsparcie w leczeniu depresji, chociażby poprzez zwiększenie poziomu białka BDNF – czynnika neurotroficznego. Dzięki niemu możliwe jest prawidłowe działanie synaps, odbieranie sygnałów nerwowych, tworzenie pamięci, regulacja emocjonalna, a także zmniejszenie atrofii hipokampa, a to bardzo ważne w kontekście depresji, gdzie obserwujemy jego zmniejszenie i obumieranie komórek nerwowych [8]. Natomiast pacjentka angażuje się w aktywność fizyczną bardzo rywalizacyjnie i intensywnie, nie zwraca uwagi na potrzebę regeneracji, uprawiając biegi długodystansowe. Zmianie musi ulec czas trwania i intensywność, a znaczną ilość czasu warto przeznaczyć na aktywność regulującą, a nie wzmacniającą napięcie. Przedefiniowaniu powinny ulec przekonania pacjentki na temat aktywności – z podejścia rywalizacji i potrzeby ekstremalnego zmęczenia do funkcji regulującej napięcia i poprawiającej nastrój. Wprowadzone techniki i narzędzia do zarządzania stresem są ważnym elementem współpracy, ale pamiętajmy, że indywidualne podejście do pacjenta wymaga poznania i oceny skuteczności naszych działań. W kontekście całościowego podejścia do problemu naszej pacjentki, może okazać się konieczne zaproponowanie skorzystania z usług psychoterapeuty. Bibliografia Messaoudi M., et al. Assessment of psychotropic-like properties of a probiotic formulation (Lactobacillus helveticus R0052 and Bifidobacterium longum R0175) in rats and human subjects. British Journal of Nutrition 2011; 105(5): 755–764. Yaribeygi H., Panahi Y., Sahraei H., Johnston T.P., Sahebkar A. The impact of stress on body function: A review. EXCLI J. 2017; 16: 1057–1072. Doi: 10.17179/excli 2017-480. Martin-Subero M., Anderson G., Kanchanatawan B., Berk M., Maes M. Comorbidity between depression and inflammatory bowel disease explained by immune-inflammatory, oxidative, and nitrosative stress; tryptophan catabolite; and gut-brain pathways. CNS Spectr. 2016; 21(2): 184–198.  Nowakowski J., Chrobak A., Dudek D. Zaburzenia psychiczne w nieswoistych zapaleniach jelit – współistniejące zaburzenia psychiczne i mechanizmy biologiczne. Psychiatria Polska 2016; 50(6): 1157–1166. Kurina L.M., Goldacre M.J., Yeates D., Gill L.E. Depression and anxiety in people with inflammatory bowel disease. J. Epidemiol. Community Health 2001; 55(10): 716–720.  Ananthakrishnan A.N. Environmental Risk Factors for Inflammatory Bowel Diseases: A Review. Dig Dis Sci. 2015; 60(2): 290–298. Kłopocka M., Budzynski J., Świątkowski M. Wpływ przewlekłego nadużywania alkoholu na morfologiczne i czynnościowe zmiany w przewodzie pokarmowym. Wiadomosci Lekarskie 2004; 57: 11–12. Murawska-Ciałowicz E. i wsp. BDNF Impact on Biological Markers of Depression – Role of Physical Exercise and Training. Int J Environ Res Public Health 2021; 18(14): 7553. Doi: 10.3390 / ijerph18147553.

OPIS PRZYPADKU Powód wizyty u dietetyka  Dopasowanie dietoterapii po zabiegu endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW) z powodu kamicy żółciowej przewodowej (ok. 10 lat wstecz resekcja pęcherzyka żółciowego – cholecystektomia). Zapobieganie ponownemu odkładaniu złogów żółciowych. Regulacja wypróżnień (u pacjenta okresowo występują zaparcia).  Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, określana skrótem ECPW lub ERCP (ang. endoscopic retrograde cholangiopancreatography) to metoda diagnostyczna oceniająca drogi żółciowe i przewody trzustkowe. ECPW wykonuje się głównie w celu przeprowadzenia zabiegów terapeutycznych, takich jak usuwanie złogów (kamieni) z dróg żółciowych i trzustkowych oraz zakładanie protez i poszerzanie dróg żółciowych. Dane i pomiary Płeć Wiek Masa ciała Wysokość BMI mężczyzna 68 lat 72 kg 174 cm 23,8 kg/m2 (zakres wartości prawidłowych: 18,5–24,9 kg/m2) Zapotrzebowanie energetyczne PPM*= PPM (mężczyźni) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – – (5 x [wiek]) + 5 = (10 x 72) + (6,25 x 174) – (5 x 68) + 5 = 720 + 1087,5 – 340 + 5 = 1472,5 ~ 1500 kcal * Wzór Mifflina CPM: 1500 kcal x 1,4 = 2100 kcal Aktywność fizyczna PAL Częstotliwość treningu Rodzaj treningu Czas trwania jednostki treningowej 1,4 7 x tydzień spacer o średniej intensywności 30 min Stan kliniczny Jednostki chorobowe: kamica żółciowa przewodowa, nadciśnienie tętnicze Alergie i nietolerancje pokarmowe: nie stwierdzono  Leki: kwas ursodeoksycholowy: 250 mg/2 x dziennie (1 tabletka rano, 2 tabletki wieczorem) jony potasu: 391 mg/1 x dziennie nebiwolol: 2,5 mg/1 x dziennie   Suplementacja (ze wskazań lekarza prowadzącego):  suplementacja kwasów omega-3: 1000 mg/1 x dziennie  suplementacja witaminy D: 2000 IU/1 x dziennie ostropest plamisty mielony: 5 g/1 x dziennie   Wyniki ostatnich badań laboratoryjnych:  CRP 1,2 mg/l (wartość referencyjna < 5 mg/l) ALT 28 U/l (zakres wartości referencyjnych 10–41 U/l) AST 35 U/l (zakres wartości referencyjnych 10–37 U/l) Bilirubina całkowita 1,15 mg/dl (wartość referencyjna < 1,20 mg/dl) Fosfataza alkaliczna 78 U/l (zakres wartości referencyjnych 40–129 U/l) GGTP 32 U/l (zakres wartości referencyjnych 8–61 U/l) LDH 170 U/l (zakres wartości referencyjnych 135–225 U/l) Amylaza 82 U/l (zakres wartości referenycjnych 18–100 U/l) Cholesterol całkowity 205 mg/dl (wartość referencyjna < 190 mg/dl) HDL-cholesterol 50 mg/dl (wartość referencyjna 35 mg/dl) LDL-cholesterol 116 mg/dl (wartość referencyjna < 115 mg/dl) Triglicerydy 135 mg/dl (zakres wartości referencyjnych 65–150 mg/dl)   Wyniki ostatnich badań obrazowych USG JAMY BRZUSZNEJ: Wątroba prawidłowej echogenności, niepowiększona, bez uchwytnych zmian ogniskowych. Drogi żółciowe wewnątrzwątrobowe poszerzone, PWL 10 mm, PWP 8 mm, obwodowe drogi żółciowe 2–3 mm. PŻW widoczny we wnęce wątroby i początkowym odcinku trzustkowym, poszerzony do 11 mm, złogów w świetle nie uwidoczniono. Dystalny odcinek PŻW i ujście niedostępne badaniu USG. Stan po cholecystektomii. Trzustka widoczna w zakresie trzonu oraz fragmentów głowy i ogona – niepowiększona o prawidłowej echogenności miąższu, przewód trzustkowy nieposzerzony. Wolnego płynu w jamie brzusznej nie stwierdzono.  Zabieg ECPW: ECPW. Rewizja dróg żółciowych. Papilotomia brodawki Vatera. Stent do przewodu Virsunga.  WYWIAD ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNY Dziennik żywieniowy 24 h – dzień powszedni (poniedziałek–piątek) Godziny pobudki i snu Pacjent wstaje ok. godziny 8:00, a zasypia ok. godziny 23:00 Godziny posiłków Śniadanie ok. godziny 9:00, przekąska ok. 12:00, obiad ok. 15:00, przekąska ok. 17:00, kolacja ok. 20:00 Nazwy posiłków Śniadanie, przekąska, obiad, przekąska, kolacja Dziennik żywieniowy 24 h – dzień wolny (sobota–niedziela) Godziny pobudki i snu Pacjent wstaje ok. godziny 9:00, a zasypia ok. godziny 23:00–24:00 Godziny posiłków Śniadanie ok. godziny 10:00, przekąska ok. godziny 12:00, obiad ok. godziny 15:00, przekąska ok: 17:00, kolacja ok. 20:00 Nazwy posiłków Śniadanie, przekąska, obiad, przekąska, kolacja Składniki posiłków Szacunkowa wartość energetyczna spożywanych zwyczajowo posiłków Pieczywo pszenne jasne, czasami pieczywo razowe (ze względu na okresowe zaparcia), makarony pszenne, mięso drobiowe, wieprzowe, jajka, sery żółte, twarogowe, masło, warzywa, owoce, dżemy owocowe, miód naturalny, różnego rodzaju słodycze, herbata czarna 2200 kcal Styl odżywiania Liczba posiłków Ok. 5 Stres a jedzenie W sytuacjach stresowych pacjent odczuwa ochotę na słodycze Podjadanie między posiłkami Nie Wcześniejsze dietoterapie Tak Preferencje żywieniowe Pacjent preferuje tradycyjną kuchnię polską Styl życia Charakter pracy Pacjent na emeryturze Czas snu w dni powszednie Długość snu – ok. 9 godz Czas snu w dni weekendowe Długość snu – ok. 9–10 godz. Dodatkowe informacje o pacjencie Poza czarną herbatą i (czasami) słodkimi napojami gazowanymi pacjent nie spożywa innych napojów (także wody niegazowanej czy gazowanej). WNIOSKI Z WYWIADU ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNEGO W zwyczajowej diecie pacjenta znajduje się wiele produktów żywnościowych o znacznej wartości odżywczej: mięso drobiowe, ryby chude, jajka, jogurty naturalne i warzywa. Jednakże w codziennej diecie pojawiają się także różnego rodzaju gotowe słodycze, które, jak wiadomo, obfitują w cukry proste, mogące przekształcać się w wolne frakcje lipidowe. W zwyczajowej diecie pacjent niewystarczająco dba o nawodnienie (w ciągu dnia wypija ok. 1 l herbaty czarnej). Dodatkowo, kilka razy w tygodniu pojawiają się słodkie napoje. Warto tutaj dodać, że pacjent skarży się na okresowe zaparcia, które mogą częściowo wynikać z błędów żywieniowych, takich jak spożywanie głównie czarnej herbaty i niespożywanie wody niegazowanej.    STRATEGIA DIETOTERAPII [1, 2] Hospitalizacja pacjenta po zabiegu ECPW zazwyczaj trwa jedną dobę (ze względu na możliwe wystąpienie powikłania ECPW w postaci ostrego zapalenia trzustki). Podczas hospitalizacji u pacjentów stosuje się dietę lekkostrawną (zazwyczaj o zmienionej konsystencji – papkowatą). Po hospitalizacji zaleca się stosowanie diety lekkostrawnej przez ok. 7 dni, a następnie stopniowe rozszerzanie diety lekkostrawnej z jednoczesną obserwacją tolerancji poszczególnych produktów żywnościowych czy posiłków. Czasami, ze względu na utrzymujące się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, rozszerzanie diety lekkostrawnej przesuwa się w czasie.  Stosowanie diety z ograniczeniem podaży energii z tłuszczu do 30% dziennej wartości energetycznej. Ograniczenie tłuszczu w diecie nie obciąża narządów wewnętrznych odpowiedzialnych za trawienie tego makroskładnika. W diecie pacjenta z kamicą żółciową ogranicza się też podaż tłuszczu zwierzęcego, zawierającego cholesterol. U pacjentów z kamicą żółciową występuje niedobór soli kwasów żółciowych i/lub lecytyny, co prowadzi do tworzenia żółci litogennej i wytrącania mikrokryształów cholesterolu (cholesterol nie zostaje rozpuszczony w żółci), a z czasem do tworzenia złogów żółciowych. Nadmierna podaż cholesterolu w diecie pacjenta z kamicą żółciową może sprzyjać tworzeniu złogów żółciowych (powszechnie określanych jako kamienie żółciowe).  W diecie pacjenta z kamicą żółciową warto zadbać o jakość tłuszczu – codziennie należy zapewnić podaż produktów żywnościowych zasobnych w jednonienasycone kwasy tłuszczowe (oliwa z oliwek, awokado, nasiona sezamu) oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe (olej lniany, olej rzepakowy, orzechy włoskie). Nienasycone kwasy tłuszczowe mają korzystny wpływ na gospodarkę lipidową oraz wykazują działanie przeciwzapalne.  Uzupełnianie posiłku zawierającego tłuszcz o produkty żywnościowe beztłuszczowe i zawierające białko. W kamicy żółciowej posiłek nie może składać się głównie z tłuszczu. Niemniej unikać należy połączenia dużej ilości tłuszczu z węglowodanami prostymi w jednej porcji (np. porcja klasycznych frytek z restauracji fast food).  W leczeniu dietetycznym kamicy żółciowej dobrze sprawdzi się dieta śródziemnomorska, która bazuje na produktach zbożowych pełnoziarnistych, różnego rodzaju warzywach i owocach, nasionach roślin strączkowych, oliwie z oliwek oraz różnego rodzaju nasionach i orzechach [3]. Znaczenie ma także zbilansowanie dietoterapii pod względem zawartości błonnika pokarmowego, który korzystnie wpływa na metabolizm kwasów żółciowych. Zwiększona podaż błonnika pokarmowego wraz ze zwiększoną podażą wody niegazowanej korzystnie wpływa na perystaltykę jelit (u pacjenta występują zaparcia).  W początkowym okresie (po zabiegu ECPW) stosuje się dietę lekkostrawną z elementami diety śródziemnomorskiej, następnie po okresie rekonwalescencji stopniowo rozszerza się dietę lekkostrawną i wchodzi w pełen obszar diety śródziemnomorskiej.  Warto zaznaczyć, że po okresie stosowania diety lekkostrawnej należy unikać spożycia większych ilości produktów żywnościowych obciążających przewód pokarmowy, a szczególnie wzdymających, czyli warzyw kapustnych, cebulowych czy nasion roślin strączkowych. W kamicy żółciowej (szczególnie po cholecystektomii) należy unikać łączenia kilku wymienionych wyżej produktów żywnościowych w jednym posiłku. Ponadto należy również unikać posiłków zawierających produkty żywnościowe wzdymające w połączeniu ze sporą ilością tłuszczu (np. kapusta kiszona zasmażana z białą fasolą).  Kompozycja diety Wartość energetyczna diety ok. 2100 kcal W zaproponowanej dietoterapii 2069 kcal Zapotrzebowanie na białko 15%, tj. 315 kcal ~ 79,7 g (ok. 1 g/kg m.c./d) W zaproponowanej dietoterapii ~ 80,2 g Zapotrzebowanie na tłuszcze 30%, tj. – 630 kcal ~ 70 g W zaproponowanej dietoterapii ~ 68,7 g Cholesterol w zaproponowanej dietoterapii 172 mg Wielonienasycone kwasy tłuszczowe 11,6 g, tj. 5% Zapotrzebowanie na węglowodany 55%, tj. – 1155 kcal ~ 288,7 g W zaproponowanej dietoterapii ~ 288,5 g Dzienna liczba posiłków 5 Rozkład wartości energetycznej w posiłkach (dopuszczalne różnice w wartości energetycznej posiłku +/– 10%) śniadanie: 25% – 525 kcal, przekąska: 15% – 315 kcal, obiad: 30% – 630 kcal, przekąska: 10% – 210 kcal, kolacja: 20% – 420 kcal Zwiększenie podaży witamin i składników mineralnych W dietoterapii pacjenta z kamicą żółciową szczególną uwagę zwraca się na witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K).  Eliminacja produktów spożywczych W kamicy żółciowej ze zwyczajowej diety wyklucza się produkty spożywcze zawierające duże ilości cukrów prostych (np. różnego rodzaju gotowe słodycze, wyroby cukiernicze, słodkie napoje) oraz napoje alkoholowe. Zarówno produkty spożywcze zawierające cukry proste, jak i napoje alkoholowe zwiększają ryzyko wystąpienia powikłań kamicy żółciowej – ostre zapalenie dróg żółciowych, ostre zapalenie trzustki, perforacja dróg żółciowych lub zapalenie otrzewnej. Ograniczenie produktów żywnościowych W diecie pacjenta z kamicą żółciową ogranicza się spożycie produktów żywnościowych zawierających duże ilości tłuszczu, szczególnie tłuszczu zwierzęcego. Wprowadzenie i utrzymanie dietoterapii z ograniczeniem tłuszczu ma zapobiegać wystąpieniu powikłań  kamicy żółciowej.  LISTA ZALECEŃ I PRZECIWWSKAZAŃ Regularne monitorowanie poziomu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Stwierdzenie niedoboru we krwi stanowi wskazanie do suplementacji kierunkowej (wyjątek to witamina D).  Powstrzymywanie się od spożycia napojów alkoholowych. Nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko wystąpienia ostrego zapalenia trzustki. Unikanie produktów żywnościowych zawierających cukry proste. Duże ilości cukrów prostych w diecie przyczyniają się do zmniejszenia zawartości lecytyny – składnika żółci, który ułatwia rozpuszczanie cząsteczki cholesterolu.  Unikanie produktów spożywczych czy posiłków smażonych w różnego rodzaju tłuszczu. Nie można stosować także tłuszczu w sprayu.  Spożywanie 5 posiłków dziennie w równych odstępach czasowych. Regularne podejmowanie wysiłku fizycznego. Zwiększenie tygodniowej aktywności fizycznej o minimum 150 minut zaplanowanego wysiłku fizycznego. Wysiłek fizyczny ma korzystny wpływ na profil lipidowy oraz inne parametry metaboliczne.  Spożywanie odpowiedniej ilości wody niegazowanej (35 ml/kg masy ciała).  Uważne czytanie etykiet produktów spożywczych, w których zawartości potencjalnie nie ma tłuszczu czy cukrów prostych, czyli składników pokarmowych, które należy ograniczyć w tej diecie. Prosty przykład to przyprawa gyros, w której znajduje się stosunkowo duża ilość cukru dodanego lub mrożone mieszanki warzyw na patelnię, w których często znajdują się warzywa już wcześniej podsmażane i finalnie taki produkt spożywczy zawiera tłuszcz.    TABELE PRODUKTÓW ŻYWNOŚCIOWYCH Tabela produktów dozwolonych i niedozwolonych w diecie lekkostrawnej u pacjenta z kamicą żółciową Grupa produktów Dozwolone Niedozwolone Napoje woda niegazowana, kawa zbożowa, kompoty owocowe   mocna kawa, herbata, napoje gazowane, gotowe słodkie napoje niegazowane i gazowane, soki warzywne i owocowe, różnego rodzaju alkohole Produkty zbożowe i pieczywo pieczywo jasne, makarony jasne, makarony ryżowe drobne kasze (np. manna, kuskus, jęczmienna perłowa) lub grube przecierane (np. jęczmienna pęczak, bulgur, gryczana) mąka pszenna jasna, ziemniaczana, owsiana, kukurydziana płatki kukurydziane, owsiane, ryżowe, jaglane pieczywo razowe, pełnoziarniste makarony ciemne, grube nieprzecierane kasze (w większych ilościach) mąki razowe, żytnie (w większych ilościach)   Mięso, drób, ryby mięso drobiowe z kurczaka lub indyka, chude ryby białe, wędliny drobiowe dobrej jakości mięso czerwone (w większych ilościach), różnego rodzaju przetwory mięsne i rybne o dużej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych Nabiał i jajka produkty mleczne chude lub półtłuste, jogurt naturalny, ser twarogowy, skyr naturalny, ser mozzarella light, jajka gotowane na miękko lub jajecznica na parze (w ograniczonych ilościach) sery pleśniowe, sery topione, różnego rodzaju sery do smarowania, mleko skondensowane, śmietana 30% i 36%, jajka (w większych ilościach)   Warzywa po obróbce termicznej: marchew, dynia, cukinia, seler korzeń, pietruszka korzeń, ziemniaki, bataty, szpinak, buraki, przeciery pomidorowe; na surowo: natka pietruszki, koper ogrodowy, sałata masłowa, lodowa, rzymska, pomidor bez skórki ogórek świeży, kiszony, konserwowy, rzodkiewka surowa, warzywa kapustne zwykłe i przetworzone (np. kiszona i kwaszona kapusta biała), cebulowe (np. cebula, czosnek, szczypior), brukiew, szparagi, nasiona roślin strączkowych   Owoce po obróbce termicznej: owoce jagodowe np. truskawki, maliny, jagody czarne (rozdrobnione, przecierane), jabłka, morele, brzoskwinie; na surowo: banan, awokado   suszone owoce, owoce kandyzowane, owoce cytrusowe, czereśnie, wiśnie, gruszki, śliwki, winogrona Orzechy i nasiona nasiona sezamu, nasiona słonecznika, różnego rodzaju orzechy w postaci rozdrobnionej różnego rodzaju orzechy i nasiona w postaci naturalnej, orzechy prażone, przetworzone Inne tłuszcze olej rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek, masło olej palmowy, kokosowy Substancje słodzące cukier, miód naturalny (w niewielkich ilościach) miód sztuczny, miód naturalny, cukier          (w większych ilościach) Zioła i przyprawy sól, bazylia, oregano, papryka słodka, tymianek, majeranek, koper suszony, czosnek suszony (w niewielkich ilościach) chili, gałka muszkatołowa, curry, sos sojowy, ocet balsamiczny, ocet jabłkowy, ocet winny, majonez Przykładowy jednodniowy plan żywieniowy diety lekkostrawnej ŚNIADANIE Bułka pszenna z sałatą masłową i polędwicą drobiową Składniki Polędwica z piersi kurczaka – 6 plastrów (60 g) Bułka pszenna zwykła – 1,5 sztuki (120 g) Masło ekstra – 1,5 plastra (15 g) Sałata masłowa – 1/8 sztuki (15 g)   Sposób przygotowania Masłem posmarować pieczywo, położyć sałatę i polędwicę z piersi kurczaka Wartości odżywcze posiłku E: 497 kcal B: 22,27 g T: 14,93 g W: 69,68 g   DRUGIE ŚNIADANIE Kasza manna z duszonymi morelami Składniki Kasza manna – 1/4 szklanki (45 g) Mleko 2% – 1 szklanka (230 ml) Cukier – 1/3 łyżki (5 g) Morele – 2 sztuki (90 g)   Sposób przygotowania Kaszę mannę ugotować na mleku. Morele oczyścić ze skórki, pokroić na kawałki i dusić w odrobinie wody z dodatkiem cukru. Ugotowaną kaszę mannę podawać z morelami. Wartości odżywcze posiłku E: 339 kcal B: 12,55 g T: 5,37 g W: 61,49 g   OBIAD Dorsz z marchewką, cukinią i ryżem basmati Składniki Cukinia – 1/4 sztuki (150 g) Dorsz atlantycki, surowy – 1,5 porcji (150 g) Marchew – 1 sztuka (45 g) Oliwa z oliwek – 1,5 łyżki (15 ml) Bazylia, suszona – 1 łyżeczka (1 g) Pieprz czarny – 1 szczypta (1 g) Ryż basmati – 1/4 szklanki (50 g) Sól biała – 1 szczypta (1 g) Zioła prowansalskie – 1 szczypta (1 g) Kompot jabłkowy – 1 szklanka (230 ml)   Sposób przygotowania Warzywa oczyścić ze skórki, pokroić. Poddać duszeniu w odrobinie wody z oliwą z oliwek (ok. 5 min). Warzywa ułożyć w naczyniu żaroodpornym, na to wyłożyć porcję dorsza, przyprawić. Piec ok. 20 min w 180ºC. Podawać z ugotowanym ryżem basmati. Wartości odżywcze posiłku E: 612 kcal B: 33,14 g T: 16,99 g W: 82,74 g   PODWIECZOREK Zupa krem z cukinii i awokado Składniki Awokado – 1/4 sztuki (35 g) Cukinia – 0,5 sztuki (300 g) Krem kokosowy, puszka – 1,5 łyżki (15 g) Pieprz czarny – 1 szczypta (1 g) Słonecznik, nasiona, łuskane – 0,5 łyżki (5 g) Sól biała – 1 szczypta (1 g) Woda kokosowa – 1/8 szklanki (25 ml)   Sposób przygotowania Cukinię obrać i pokroić, a następnie ugotować z niewielką ilością wody (ok. 100 ml). Awokado obrać i zblendować z wodą kokosową i kremem kokosowym. Do blendera dodać następnie cukinię i raz jeszcze zmiksować całość. Zupę podawać ciepłą, posypaną prażonymi, rozdrobnionymi nasionami słonecznika. Doprawić do smaku. Wartości odżywcze posiłku E: 199 kcal B: 5,93 g T: 10,35 g W: 22,65 g   KOLACJA Pieczywo z pastą z pieczonej marchewki Składniki Chleb pszenny – 3 kromki (75 g) Pasta z marchewki: Sezam, nasiona – 3 łyżeczki (15 g) Marchew – 2 sztuki (90 g) Olej lniany – 1 łyżka (10 ml) Bazylia, suszona – 0,5 łyżeczki (0,5 g) Kurkuma, mielona – 0,5 łyżeczki (2 g) Pieprz czarny – 1 szczypta (1 g) Sól biała – 1 szczypta (1 g)   Sposób przygotowania Marchewki obrać, upiec w piekarniku do miękkości. Po ostudzeniu pokroić, dodać olej lniany, przyprawy, nasiona sezamu i zblendować. Wartości odżywcze posiłku E: 422 kcal B: 11,13 g T: 20,33 g W: 51,97 g   WSKAZÓWKI DO DIETETYKA U pacjentów z kamicą żółciową i nadmierną masą ciała należy popracować nad racjonalną redukcją masy ciała. Dlaczego? U pacjentów z nadmierną masą ciała dochodzi do nasilenia syntezy wątrobowej cholesterolu i spowolnienia syntezy kwasów żółciowych, co sprzyja odkładaniu złogów żółciowych. Warto zaznaczyć, że restrykcyjne diety odchudzające (ze znacznym ograniczeniem podaży tłuszczu) mogą spowodować odkładanie złogów żółciowych w pęcherzyku żółciowym. Za skurcz pęcherzyka żółciowego i wydalanie żółci odpowiada cholecystokinina – hormon, którego wydzielanie pobudza posiłek zawierający tłuszcz. Niewystarczająca podaż tłuszczu (np. w restrykcyjnej diecie odchudzającej) powoduje, że organizm wytwarza znacznie mniejsze ilości cholecystokininy – co w dłuższym okresie czasowym może prowadzić do zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym i powstawaniu złogów żółciowych [4]. Istotną rolę u pacjentów z kamicą żółciową odgrywa edukacja dietetyczna. Warto uświadomić pacjentów, że cholecystektomia (czyli usunięcie pęcherzyka żółciowego) czy zabieg ECPW udrażniający drogi żółciowe nie leczą kamicy żółciowej, tylko jej powikłania, które stanowią zagrożenie życie. Wobec tego, po wyżej wspomnianych zabiegach na przewodzie pokarmowym, należy stosować racjonalną dietę zmniejszającą ryzyko ponownego zaostrzenia. Stosowanie diety zachodniej, nadużywanie alkoholu i niepodejmowanie regularnego wysiłku fizycznego, co oznacza, że antyzdrowotny styl życia zwiększa ryzyko ponownego wystąpienia powikłań kamicy żółciowej (w tym ostrego zapalenia trzustki).   Wyniki badań laboratoryjnych (po ok. 3 miesiącach stosowania dietoterapii): CRP – 1,0 mg/l (wartość referencyjna – < 5 mg/l) ALT – 28 U/l (zakres wartości referencyjnych – 10–41 U/l) AST – 33 U/l (zakres wartości referencyjnych – 10–37 U/l) Bilirubina całkowita – 1,09 mg/dl (wartość referencyjna – < 1,20 mg/dl) Fosfataza alkaliczna – 78 U/l (zakres wartości referencyjnych – 40–129 U/l) GGTP – 32 U/l (zakres wartości referencyjnych – 8–61 U/l) LDH – 149 U/l (zakres wartości referencyjnych – 135–225 U/l) Amylaza – 62 U/l (zakres wartości referencyjnych – 18–100 U/l) Cholesterol całkowity – 182 mg/dl (wartość referencyjna – < 190 mg/dl) HDL-cholesterol – 49 mg/dl (wartość referencyjna – 35 mg/dl) LDL-cholesterol – 109 mg/dl (wartość referencyjna – < 115 mg/dl) Triglicerydy – 114 mg/dl (zakres wartości referencyjnych – 65–150 mg/dl)   Po ok. 3 miesiącach od konsultacji dietetycznej ponownie wykonano badania biochemiczne wątroby (celem oceny uszkodzenia wątroby i dróg żółciowych) oraz oznaczono profil lipidowy. Znaczne obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL-cholesterolu oraz triglicerydów wynika z modyfikacji sposobu żywienia po konsultacji dietetycznej – zmniejszenie spożycia cukrów prostych (słodycze, miód naturalny) i nasyconych kwasów tłuszczowych (ser żółty, mięso czerwone), zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego (surowe warzywa, płatki owsiane górskie, pieczywo razowe), wzbogacenie zwyczajowej diety o nienasycone kwasy tłuszczowe (olej lniany, oliwa z oliwek, orzechy włoskie). Nieznaczne zmiany w stężeniu badań biochemicznych wątroby wskazują na jej prawidłowe funkcjonowanie po zabiegu ECPW. Bibliografia EASL Clinical Practice Guidelines on the prevention, diagnosis and treatment of gallstones. J Hepatol. 2016; 65(1): 146–181. Grzymisławski M. Dietetyka kliniczna. PZW. Warszawa 2019. Wirth J., Song M., Fung T.T., Joshi A.D., Tabung F.K., Chan A.T., Weikert C., Leitzmann M., Willett W.C., Giovannucci E., Wu K. Diet-quality scores and the risk of symptomatic gallstone disease: a prospective cohort study of male US health professionals. Int J Epidemiol. 2018; 47(6): 1938– Stokes C.S., Gluud L.L., Casper M., Lammert F. Ursodeoxycholic acid and diets higher in fat prevent gallbladder stones during weight loss: a meta-analysis of randomized controlled trials. Clin Gastroenterol Hepatol. 2014; 12(7): 1090––1100.

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth), czyli przerost bakteryjny w jelicie cienkim, oraz IMO (ang. intestinal methane overgrowth), czyli przerost metanogenów (archeonów) w jelicie, to zaburzenia, w których dochodzi do nadmiernego namnażania się mikroorganiz- mów w przewodzie pokarmowym. Najczęstsze objawy SIBO i IMO to: wzdęcia, biegunki, zaparcia, bóle brzucha, a także objawy niedoborów składników odżywczych, przewlekłe zmęczenie, czy zmiany skórne. Diagnostyka SIBO i IMO polega na wykonaniu testu oddechowego z laktulozą lub glukozą i pomiar wydychanych gazów: wodoru i metanu. Leczenie jest wielodyscyplinarne, a jego głównymi składowymi są: antybiotykoterapia i dieta.

Zespół rozrostu bakteryjnego SIBO to zespół niespecyficznych objawów żołądkowo-jelitowych spowodowany obecnością zwiększonej ilości bakterii w jelicie cienkim. Podstawą diagnostyki SIBO są wodorowe testy oddechowe. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi leczeniem z wyboru SIBO jest eradykacja rozrostu bakterii za pomocą eubiotyku rifaksyminy. W przypadku wzdęcia można zastosować dietę low FOODMAP. Można zapobiegać objawom SIBO, stosując prebiotyczny błonnik rozpuszczalny arabinogalaktan w skojarzeniu z laktoferyną.

Antybiotykoterapia, choć skuteczna w zwalczaniu infekcji bakteryjnych, może prowadzić do zaburzenia równowagi mikrobiologicznej jelit, znanej jako dysbioza. W odpowiedzi na to wyzwanie naukowcy wskazują na korzyści płynące z zastosowania probiotyków – żywych mikroorganizmów, które wspierają zdrowie przewodu pokarmowego i przyczyniają się do jego prawidłowego funkcjonowania.

V-Label GmbH, organizacja stojąca za wiodącym na świecie znakiem towarowym dla produktów i usług wegańskich oraz wegetariańskich, z radością ogłasza wprowadzenie nowej certyfikacji dla produkcji żywności komórkowej, takiej jak mięso hodowane laboratoryjnie: C-Label. Certyfikacja ta stanowi znaczący krok w dążeniu organizacji do zrewolucjonizowania przyszłości przemysłu spożywczego, czyniąc go bardziej zrównoważonym i przyjaznym dla zwierząt oraz planety.

Marka OSHEE rozszerza projekt SPEAK UP o współpracę z młodymi artystami, by wzmacniać świadomość na temat dobrostanu emocjonalnego. W ramach tej inicjatywy na butelkach OSHEE Vitamin Water D+K pojawiły się nowe, inspirujące etykiety, które przedstawiają artystyczne interpretacje zdrowia psychicznego.

Do portfolio Starbucks, w ramach partnerstwa z Arla Foods, dołączy napój proteinowy z kawą. To pierwszy tego typu produkt marki w tej kategorii, dostępny w Polsce. Od stycznia 2025 roku będzie można go znaleźć w sklepach w trzech wariantach smakowych: Caffe Latte, Chocolate Mocha oraz Caramel Hazelnut.

The 11th edition of the International Food & Drink, Food Processing and Packaging Trade Fair for the Food Industry, WorldFood Poland, is fast approaching. From April 8 to 10, 2025, the EXPO XXI halls at Prądzyńskiego Street 12/14 in Warsaw will transform into the hub of events for the food and… gastronomy sectors! This year, WorldFood Poland has joined forces with Gastrotargi SMAKKi to offer an even more comprehensive experience for all participants.

Wielkimi krokami zbliża się XI edycja Międzynarodowych Targów Żywności i Napojów, Technologii i Opakowań dla Branży Spożywczej WorldFood Poland. W dniach 8-10 kwietnia 2025 hale EXPO XXI przy ul. Prądzyńskiego 12/14 w Warszawie zamienią się w centrum wydarzeń z branży spożywczej i… gastronomicznej! WorldFood Poland połączył siły z Gastrotargami SMAKKi, aby stworzyć jeszcze bardziej wszechstronną ofertę dla wszystkich uczestników.

W dzisiejszych czasach, gdy świat tak pędzi, a mobilność i wygoda odgrywają znaczącą rolę, zamawianie jedzenia z dowozem lub kupowanie obiadów na wynos stało się nieodłącznym elementem branży gastronomicznej. Restauracje, bary czy food trucki muszą zadbać o odpowiednie opakowania (by posiłek prezentował się dobrze i zachował ciepło jak najdłużej), ale nie tylko — kluczowe są także sztućce, konieczne do zjedzenia zakupionego jedzenia. Ich zastosowanie zdecydowanie wykracza dzisiaj poza tradycyjne pikniki, grille czy inne spotkania w plenerze… Mimo to w dalszym ciągu ich wadze nie poświęca się należytej uwagi, choć to właśnie one bardzo mocno wpływają na komfort spożywania posiłku.