Biegunka podróżnych to częsty problem zdrowotny u osób podróżujących do regionów o niskim standardzie higienicznym. Choć bakterie odpowiadają za ponad 80% zakażeń, stosowanie antybiotyków w profilaktyce jest niewskazane. Stąd też coraz większą popularność zyskuje stosowanie probiotyków, które wspomagają równowagę mikrobioty jelitowej, wspierają odporność i ograniczają kolonizację patogenów. Badania wskazują na skuteczność szczepów, takich jak Saccharomyces boulardii, Lacticaseibacillus rhamnosus GG oraz Lactiplantibacillus plantarum 299v. Probiotykoterapia rozpoczęta tydzień przed wyjazdem, stosowana w jego trakcie i kontynuowana po powrocie może istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych.

Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (ang. Small intestinal bacterial overgrowth – SIBO) coraz częściej jest łączony z chorobami ginekologicznymi, takimi jak endometrioza i zespół policystycznych jajników (PCOS). Badania sugerują, że dysbioza jelitowa może wpływać na te schorzenia poprzez mechanizmy związane z metabolizmem estrogenów, stanem zapalnym oraz osią jelitowo-mózgową. 

Sezon grillowy w pełni, a więc jeśli jeszcze nie wybrałeś grilla – teraz jest na to odpowiedni moment! Do wyboru masz dziś naprawdę różnorodne opcje – od klasycznego grilla węglowego, przez urządzenia elektryczne, aż po nowoczesny grill gazowy. W poniższym artykule przyjrzymy się bliżej tym ostatnim. Odpowiemy na pytanie: czy grill gazowy jest zdrowy? Podpowiemy również, jak wybrać odpowiedni model – by jeszcze tego lata cieszyć się pysznymi daniami, przygotowanymi bez wysiłku!

Menopauza to fizjologiczny okres w życiu kobiety, związany z wieloma zmianami hormonalnymi wynikającymi z całkowitego zahamowania czynności jajników, co ostatecznie prowadzi do ustania miesiączki i utraty zdolności rozrodczych. Związany z menopauzą spadek stężenia estrogenów prowadzi również do niekorzystnych zmian w składzie ciała, wzrostu masy ciała i ryzyka kardiometabolicznego. Zmianom tym można częściowo zapobiegać stosując menopauzalną terapię hormonalną, jednak w przypadku rozpoznania nadwagi i otyłości konieczne jest wdrożenie działań terapeutycznych, których podstawę stanowi prozdrowotna modyfikacja stylu życia wsparta farmakoterapią, a w wybranych przypadkach również chirurgią metaboliczną.

Dostępne są różne opcje terapii farmakologicznej cukrzycy typu 2, ale skutki uboczne (takie jak powikłania żołądkowo-jelitowe) oraz dożywotnie uzależnienie od farmakoterapii stanowią znaczne obciążenie dla pacjentów i systemu opieki zdrowotnej na całym świecie. Dlatego też opracowywane są nowe terapie skoncentrowane na bezpieczeństwie i spersonalizowanym wsparciu leczenia cukrzycy typu 2. Potencjalne zastosowanie może znaleźć tutaj maślan sodu, szczególnie w przypadku współwystępujących zaburzeń przewodu pokarmowego.

Dieta GAPS (ang. gut and psychology syndrome) to podejście żywieniowe oparte na założeniu, że stan jelit ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie mózgu i psychiki. Koncepcja ta została stworzona w 2004 r.  przez dr Natashę Campbell-McBride, specjalistkę żywienia klinicznego oraz lekarkę neurolog, i oparta na pracy z pacjentami z takimi zaburzeniami, jak autyzm, ADHD, depresja, schizofrenia, czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Z czasem podejście to objęło również schorzenia, które podejrzewa się o związek z zaburzeniami pracy jelit, np. z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak RZS (reumatoidalne zapalenie stawów), celiakia czy choroba Hashimoto, oraz z problemami skórnymi, nietolerancjami pokarmowymi, astmą, przewlekłym zmęczeniem czy fibromialgią. Celem wprowadzenia protokołu GAPS jest odbudowanie oraz uszczelnienie bariery jelitowej, przywrócenie równowagi mikrobioty jelitowej, a także wsparcie prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego [1]. Mechanizm działania GAPS, czyli zespół psychiczno-jelitowy to hipoteza, która zakłada, że wiele zaburzeń funkcjonowania mózgu jest spowodowane tzw. nieszczelnym jelitem (ang. leaky gut) [2]. Jest to stan, w którym dochodzi do rozluźnienia połączeń ścisłych między komórkami nabłonka jelitowego, co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności jelita. W efekcie do krwiobiegu mogą przedostawać się substancje, które w warunkach prawidłowego funkcjonowania bariery jelitowej pozostałyby w świetle jelita, np. endotoksyny, bakterie czy niestrawione resztki pokarmowe. Ich obecność w organizmie może wywoływać odpowiedź zapalną lub wpływać na funkcjonowanie innych narządów [3].  Według koncepcji dr Campbell-McBride obecność tych substancji we krwi może zaburzać funkcjonowanie mózgu, prowadząc do takich objawów jak „mgła mózgowa” czy do rozwoju różnych schorzeń, np. autyzmu [2]. Brakuje jednak wysokiej jakości dowodów naukowych potwierdzających skuteczność diety GAPS w leczeniu zaburzeń psychiatrycznych lub neurorozwojowych. Żadne z wiodących towarzystw naukowych nie rekomenduje jej stosowania. Do tej pory nie przeprowadzono również żadnych randomizowanych badań klinicznych, które potwierdzałyby skuteczność tej diety u ludzi. Warto dodać, że według autorki diety GAPS niektóre objawy mogą mieć związek ze stanem jelit, jednak hipoteza ta nie została jak dotąd potwierdzona w badaniach klinicznych. W literaturze naukowej zależności między mózgiem a układem pokarmowym są dobrze udokumentowane. W tę relację zaangażowane są różne układy fizjologiczne − autonomiczny układ nerwowy, jelitowy układ nerwowy, układ neuroendokrynny oraz układ immunologiczny [4]. Mikrobiota stanowi znaczący element neuroendokrynnej osi jelito−mózg i bierze udział w regulacji wielu procesów metabolicznych, a zaburzenie tej równowagi może prowadzić do stanu zapalnego [5]. Stan zapalny ma istotny wpływ na funkcjonowanie bariery krew−mózg, która w fizjologicznych warunkach pełni funkcję ochronną, m.in. ogranicza przepuszczalność naczyń mózgowych, chroniąc mózg przed dostępem szkodliwych substancji, w tym bakterii. Jednak w sytuacjach stresu fizjologicznego i przewlekłego zapalenia dochodzi do osłabienia tej bariery, co zwiększa jej przepuszczalność. Jednym z potencjalnych czynników wpływających na ten proces może być zespół nieszczelnego jelita [6]. Komunikacja pomiędzy mikrobiotą jelitową a mózgiem odbywa się wieloma drogami, m.in. dzięki produkcji określonych substancji, takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), tryptofan (prekursor serotoniny i dopaminy), GABA oraz innych aminokwasów [7]. Z kolei substancje takie jak lipoproteiny i lipopolisacharydy mogą wywoływać odpowiedź immunologiczną, prowadząc do uwalniania cytokin. Cytokiny mają zdolność przenikania przez barierę krew-mózg, gdzie mogą wpływać na neurony i modyfikować funkcje układu nerwowego, co może przekładać się na zmiany nastroju i zachowania [8]. Choć rośnie liczba badań wskazujących na związek między zespołem nieszczelnego jelita a rozwojem różnych chorób, wciąż brakuje pełnego zrozumienia mechanizmów leżących u podstaw tego zjawiska [9]. Przypadek kliniczny − pacjentka chorująca na depresję ze współistniejącym zespołem jelita nadwrażliwego Pacjentka, 35-letnia kobieta, zgłasza się do dietetyka z przewlekłymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, zdiagnozowanymi jako zespół jelita nadwrażliwego (IBS). Objawy obejmują wzdęcia, bóle brzucha, naprzemienne zaparcia i biegunki, a także uczucie niepełnego wypróżnienia. Dolegliwości mają charakter zmienny, nasilają się pod wpływem stresu i zaburzeń rytmu dobowego. Równolegle pacjentka znajduje się w procesie psychoterapeutycznym z powodu umiarkowanej depresji. W wywiadzie podkreśla, że zaburzenia nastroju współistnieją z nasileniem objawów jelitowych, co może wskazywać na aktywację osi jelito−mózg. W przeszłości pacjentka podejmowała liczne interwencje dietetyczne, których celem była poprawa funkcjonowania przewodu pokarmowego. Stosowała m.in. dietę o niskiej zawartości FODMAP, dietę bezglutenową, dietę bezlaktozową, eliminację na podstawie testów IgG-zależnych, dietę roślinną o ograniczonej podaży błonnika oraz okresowe głodówki i posty sokowe. Większość interwencji przynosiła jedynie krótkotrwałą poprawę, po czym objawy powracały. Pacjentka deklaruje narastające zniechęcenie i przekonanie o nieskuteczności dotychczasowych prób. Na etapie konsultacji rozważana jest możliwość wdrożenia protokołu GAPS jako interwencji żywieniowej skoncentrowanej na regeneracji bariery jelitowej, modulacji mikrobioty oraz redukcji stanu zapalnego. Wskazania do zastosowania GAPS w tym przypadku obejmują przewlekłe objawy IBS o niepełnej odpowiedzi na standardowe interwencje dietetyczne, współwystępowanie objawów depresyjnych, historię licznych, nieskutecznych prób diet eliminacyjnych oraz zainteresowanie pacjentki integracyjnym podejściem terapeutycznym obejmującym oś jelito-mózg. Protokół GAPS zostaje przedstawiony jako opcjonalna strategia wsparcia funkcjonowania układu pokarmowego i immunologicznego, z wyraźnym zaznaczeniem braku jednoznacznych dowodów naukowych na jego skuteczność w leczeniu depresji czy IBS. Wdrożenie diety powinno odbywać się pod kontrolą dietetyka i/lub lekarza prowadzącego, z uwzględnieniem stanu psychicznego pacjentki i ryzyka nadmiernej restrykcyjności. Opis interwencji żywieniowej  Stosowanie diety GAPS to proces długotrwały, który może trwać nawet kilka lat. Ten eliminacyjny protokół żywieniowy zakłada wykluczenie takich grup produktów, jak zboża, pasteryzowane produkty mleczne, warzywa skrobiowe czy węglowodany rafinowane [2]. Protokół GAPS składa się z 3 głównych etapów: etap wstępny (ang. GAPS introduction diet) − 6 faz, podczas których stopniowo wprowadza się do diety określone produkty, w zależności od reakcji organizmu; pełna dieta GAPS (ang. full GAPS) − długoterminowe stosowanie ściśle określonych produktów spożywczych; etap wychodzenia z diety (ang. reintroduction phase) − stopniowy powrót do bardziej urozmaiconego żywienia pod warunkiem dobrej tolerancji pokarmowej.   Etap wstępny  Wprowadzenie do diety GAPS to najbardziej restrykcyjna i intensywna część protokołu. Nazywana jest „fazą gojenia jelit”, ponieważ jej celem jest regeneracja błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz redukcja stanu zapalnego. Etap ten może trwać od kilku tygodni do nawet roku, w zależności od indywidualnych objawów i tolerancji pokarmowej. Wstępna faza składa się z 6 kolejnych etapów. Nowe produkty wprowadza się stopniowo, w małych ilościach, obserwując reakcje organizmu, zwłaszcza konsystencję stolca, która uznawana jest za podstawowy wskaźnik tolerancji. Etap 1 – dieta opiera się na domowym bulionie z kości, soku z kiszonek (np. kapusty), naparze z mięty lub rumianku z dodatkiem miodu (między posiłkami). U osób tolerujących nabiał można wprowadzić domowy, niepasteryzowany kefir lub jogurt. Etap 2 – stopniowo wprowadza się surowe żółtka jaj (najlepiej ekologicznych), klarowane masło (ghee) oraz duszone potrawy z mięsem, rybami i warzywami. Etap 3 – do diety dołącza się awokado, kiszone warzywa, naleśniki przygotowane według przepisów GAPS oraz jajecznicę smażoną na maśle ghee, tłuszczu z kaczki lub gęsi. Etap 4 – można wprowadzić grillowane i pieczone mięsa, tłoczony na zimno olej z oliwek, świeżo wyciskany sok warzywny oraz pieczywo zgodne z zaleceniami GAPS. Etap 5 – na tym etapie dozwolone są gotowane musy z jabłek, surowe warzywa (najpierw sałata i obrany ogórek), rozcieńczone soki owocowe oraz niewielkie ilości owoców (z wyłączeniem cytrusów). Etap 6 – etap końcowy pozwala na włączenie większej liczby surowych owoców, w tym również cytrusów.   Pełna dieta GAPS Po zakończeniu wszystkich 6 etapów pacjent przechodzi do pełnej wersji diety GAPS, która może być stosowana przez okres od 1,5 do 2 lat, w zależności od stanu zdrowia i celów terapeutycznych. Etap ten opiera się na spożywaniu produktów uznawanych za łatwostrawne, naturalne i wspierające regenerację przewodu pokarmowego oraz mikrobioty. Podstawowe grupy produktów zalecane w pełnej diecie GAPS to świeże mięso, najlepiej z hodowli bez użycia hormonów i antybiotyków, tłuszcze zwierzęce, takie jak smalec, łój wołowy, tłuszcz jagnięcy, kaczy, surowe oraz klarowane masło (ghee), ryby i owoce morza, jaja ekologiczne, produkty fermentowane, np. domowy kefir, jogurt naturalny, kiszona kapusta, warzywa (z wyłączeniem skrobiowych, jak np. ziemniaki, bataty) oraz umiarkowane ilości orzechów i wypieków przygotowanych z mąk orzechowych. Dodatkowe zalecenia w trakcie stosowania pełnej diety GAPS to niełączenie mięsa i owoców w jednym posiłku (ze względu na możliwe zaburzenia trawienia), sięganie po produkty ekologiczne, dodawanie do każdego posiłku zdrowych tłuszczów (tłuszcze zwierzęce, olej kokosowy lub oliwa z oliwek tłoczona na zimno), spożywanie rosołu na bazie kości do każdego posiłku, w miarę tolerancji zwiększanie ilości produktów fermentowanych, a także unikanie produktów wysokoprzetworzonych, żywności pakowanej i konserwowanej. W tej fazie obowiązuje pełna eliminacja składników uznawanych za drażniące lub prozapalne, szczególnie rafinowanych węglowodanów, dodatków chemicznych, konserwantów i sztucznych barwników [2]. Tabela 1. Grupy produktów zalecanych i niedozwolonych  Potencjalne korzyści Wątpliwości i ryzyka Buliony i wywary na kościach Mięso i tłuszcze zwierzęce Ryby i owoce morza Jaja Warzywa niskoskrobiowe Fermentowane produkty spożywcze Zboża i produkty zbożowe Pasteryzowany nabiał Warzywa skrobiowe Cukier i słodziki Produkty niskoprzetworzone Słodzone napoje i używki Źródło: opracowanie własne. Etap wychodzenia z diety Tabela 2. Potencjalne korzyści oraz wątpliwości i ryzyka związane ze stosowaniem diety GAPS Potencjalne korzyści Wątpliwości i ryzyka Zwraca uwagę na mikrobiom i szczelność bariery jelitowej, co może poprawiać komfort trawienny u niektórych osób. Eliminacja cukrów, konserwantów, sztucznych barwników i dodatków może poprawić ogólną jakość diety. Produkty fermentowane mogą wspierać trawienie i mikrobiotę jelitową. Etapowe wprowadzenie pokarmów sprzyja uważności i lepszemu poznaniu reakcji własnego organizmu Protokół GASP nie został przebadany w wysokiej jakości badaniach klinicznych,  nie ma więc naukowego konsensusu potwierdzającego jego skuteczność, np. w leczeniu autyzmu czy ADHD. Eliminacja zbóż, warzyw skrobiowych czy nabiału może prowadzić do niedoborów błonnika, witamin z grupy B, wapnia czy energii. Spożywanie surowych żółtek czy niepasteryzowanych fermentowanych produktów może wiązać się z ryzykiem mikrobiologicznym. Wymaga dużej dyscypliny i wiedzy kulinarnej – stosowanie diety GASP przez wiele miesięcy lub lat może być obciążające psychicznie, czasowo i finansowo  Źródło: opracowanie własne. Faza reintrodukcji rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy pacjent przez co najmniej 6 miesięcy doświadcza regularnych, prawidłowych wypróżnień oraz nie wykazuje objawów trawiennych, np. wzdęć, biegunek, bólów brzucha. Zaleca się, by każdy nowy produkt był wprowadzany pojedynczo, w niewielkiej ilości, najlepiej w formie gotowanej lub sfermentowanej. Jeśli przez  2−3 dni nie wystąpią żadne reakcje ze strony układu pokarmowego, porcję można stopniowo zwiększać. W razie wystąpienia objawów produkt należy wycofać i spróbować ponownie po kilku tygodniach. Nawet po zakończeniu stosowania diety autorzy zalecają trwałe utrzymanie niektórych zasad, takich jak unikanie żywności wysokoprzetworzonej, cukru rafinowanego i sztucznych dodatków. Podstawą powinno pozostać żywienie oparte na produktach naturalnych i nieprzetworzonych [2]. Podsumowanie Choć dieta GAPS zyskała popularność w środowiskach poszukujących naturalnych metod wspierania zdrowia psychicznego i jelitowego, jej stosowanie budzi kontrowersje w środowisku naukowym. Fundamentem protokołu jest koncepcja osi jelito-mózg, której istnienie znajduje potwierdzenie w licznych badaniach. Wykazano m.in., że mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w modulowaniu odpowiedzi immunologicznej, funkcjonowaniu bariery krew-mózg oraz produkcji neuroaktywnych metabolitów [10, 11]. Istnieją także dowody, że dysbioza i zwiększona przepuszczalność jelitowa mogą być związane z niektórymi zaburzeniami neuropsychiatrycznymi, takimi jak autyzm czy depresja [12, 13]. Mimo to należy zaznaczyć, że sama dieta GAPS jako określony, wieloetapowy protokół nie została dotychczas poddana rygorystycznym, randomizowanym badaniom klinicznym oceniającym jej skuteczność i bezpieczeństwo. Doniesienia o poprawie stanu zdrowia po zastosowaniu diety opierają się głównie na relacjach anegdotycznych lub niskiej jakości studiach przypadków, co ogranicza możliwość wyciągania jednoznacznych wniosków [14]. Dodatkowo protokół GAPS, szczególnie w fazie wstępnej, wiąże się z eliminacją całych grup pokarmów, takich jak zboża, rośliny strączkowe, warzywa skrobiowe i część owoców, co zwiększa ryzyko niedoborów pokarmowych, zwłaszcza witamin z grupy B, wapnia, błonnika i energii [15, 16]. Brakuje również jasnych kryteriów dotyczących długości poszczególnych etapów diety oraz narzędzi do oceny jej skutków zdrowotnych. Co więcej niektóre zalecenia, np. spożywanie niepasteryzowanego nabiału czy surowych jaj, mogą wiązać się z ryzykiem mikrobiologicznym, zwłaszcza u dzieci, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością [17]. W świetle dostępnych danych, dieta GAPS powinna być traktowana jako interwencja eksperymentalna, wymagająca dalszych badań. Choć może stanowić uzupełnienie terapii niektórych zaburzeń funkcjonalnych przewodu pokarmowego lub być pomocna w krótkoterminowej eliminacji wybranych produktów u osób z nadwrażliwościami, jej stosowanie powinno zawsze odbywać się pod nadzorem dietetyka i lekarza, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta. Bibliografia dostępna w redakcji.

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) to powszechna dolegliwość, której leczenie może być skutecznie wspomagane przez odpowiednią dietoterapię. Artykuł przedstawia aktualne badania naukowe dotyczące wpływu na tę przypadłość wybranych produktów spożywczych (m.in. kawy, tłuszczów, alkoholu), stylu życia oraz modeli żywieniowych – szczególnie diety śródziemnomorskiej. Omówiono także znaczenie redukcji masy ciała, stosowania suplementów (np. kwasu masłowego) i probiotyków. Wskazano, że indywidualne podejście żywieniowe może skutecznie łagodzić objawy choroby i poprawiać jakość życia pacjentów z refluksem żołądkowo-przełykowym.

Refluks żołądkowo-przełykowy (ang. gastroesophageal reflux, GER) jest bardzo powszechnym zjawiskiem u dzieci. Skutkiem GER może być choroba refluksowa przełyku (ang. gastroesophageal reflux disease, GERD), w której dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej przełyku lub pojawienia się charakterystycznych dolegliwości. Nie ma złotego standardu rozpoznania GERD, chociaż według wytycznych narzędziem diagnostycznym pierwszego wyboru jest pH-metria z impedancją. Leki z grupy inhibitorów pompy protonowej (ang. proton pump inhibitors, PPI) odgrywają kluczową rolę w leczeniu GERD, ale nie okazały się przydatne u niemowląt z GER. Celem opracowania jest omówienie zagadnienia GER/GERD u dzieci, ponieważ jego diagnostyka i leczenie jest istotnym problemem klinicznym.

Bóle brzucha, wzdęcia, biegunki i zaparcia - te uciążliwe objawy zespołu jelita drażliwego (IBS) potrafią skutecznie obniżyć komfort życia. W obliczu codziennych dolegliwości wielu pacjentów szuka ulgi w odpowiedniej diecie - najczęściej rekomendowaną strategią jest wówczas dieta low FODMAP, ograniczająca fermentujące węglowodany. Ale czy to jedyne skuteczne rozwiązanie? Coraz więcej badań sugeruje, że dieta śródziemnomorska, bogata w błonnik, zdrowe tłuszcze i polifenole, może korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową i redukować stan zapalny w przewodzie pokarmowym. Czy może ona stanowić alternatywę dla restrykcyjnej diety low FODMAP? Jakie mechanizmy sprawiają, że poprawia funkcjonowanie jelit? W tym artykule przyjrzymy się naukowym dowodom na skuteczność diety śródziemnomorskiej w łagodzeniu objawów IBS i sprawdzimy, czy może stać się długoterminowym rozwiązaniem dla pacjentów zmagających się z tym schorzeniem.

Dane literaturowe sugerują, że suplementacja kwasem masłowym, zwłaszcza w postaci maślanu sodu, może przynosić wymierne korzyści kliniczne u pacjentów z zaburzeniami funkcjonowania przewodu pokarmowego. Fizjologiczne właściwości kwasu masłowego, będącego jednym z głównych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) produkowanych przez mikrobiotę jelitową, obejmują wspieranie integralności bariery jelitowej, modulację odpowiedzi immunologicznej oraz wpływ na homeostazę metaboliczną. Maślan sodu to farmaceutyczna forma soli kwasu masłowego, bioaktywnego metabolitu produkowanego przez bakterie jelitowe o udokumentowanym wpływie na szlaki biochemiczne w obrębie błony śluzowej jelit oraz na skład mikrobioty jelitowej [1-9]. W warunkach homeostazy względnie beztlenowe bakterie jelitowe (Clostridium spp., Eubacterium spp., Fusobacterium spp., Butyrivibrio spp., Roseburia spp.) produkują kwas masłowy, jednocześnie zużywając tlen ze światła jelita. Wspiera to warunki niezbędne dla kolonizacji przez mikrobiotę fizjologiczną. Odpowiednia podaż maślanu w jelicie jest kluczowa dla utrzymania integralności mikrobioty oraz funkcji nabłonka jelitowego [1–7]. W warunkach fizjologicznych kwas masłowy powstaje w wyniku fermentacji bakteryjnej gatunków bakterii butyrogennych. W stanach dysbiozy jelitowej, związanej m.in. z chorobami zapalnymi lub zaburzeniami czynnościowymi, może dochodzić do jego niedoboru na skutek zmniejszonej endogennej produkcji i zwiększonego zapotrzebowania. Tło to uzasadnia badania nad wpływem suplementacji maślanem sodu na nasilenie i częstotliwość objawów u pacjentów z zaburzeniami przewodu pokarmowego o różnej etiologii, a naukowcy wskazują, że istnieje potrzeba opracowania optymalnej formy podania oraz dawkowania dopasowanego do konkretnych zaburzeń [1–5,11-15]. Maślan sodu jest szybko wchłaniany przez komórki nabłonka przewodu pokarmowego w miejscu jego uwolnienia – z pokarmu, preparatu farmaceutycznego lub w wyniku fermentacji mikrobioty. Zatem skuteczność suplementacji zależy nie tylko od dawki, ale również od formy podaży maślanu, która wpływa na miejsce uwalniania, biodostępność oraz tolerancję przez pacjenta. Ochrona maślanu sodu przed przedwczesnym wchłonięciem oraz neutralizacja jego charakterystycznego zapachu są istotne dla efektów klinicznych [1–5,8,11,13,14]. Z fizjologicznego punktu widzenia kluczowe jest dotarcie maślanu do jelita cienkiego i grubego. Farmaceutyczne formy różnią się profilem uwalniania, tolerancją, wygodą stosowania oraz skutkami ubocznymi. Kwas masłowy i maślan sodu mają nieprzyjemny zapach i smak, co obniża akceptację podczas suplementacji. Wlewki doodbytnicze są skuteczne w leczeniu końcowych odcinków jelita grubego (np. po radioterapii) i odbytnicy, ale nie dostarczają maślanu do jelita cienkiego, co jest niezbędne w przebiegu zaburzeń takich jak SIBO, IBS czy w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna [13–14]. W badaniach dotychczas stosowano różne postacie farmaceutyczne: maślan sodu, maślan wapnia, maślan krystaliczny (wlewki), tributyrynę oraz pochodne (np. 4-fenylo-maślan sodu). Najczęściej stosowane były: maślan sodu w kapsułkach/saszetkach i wlewki doodbytnicze[7,13–15]. Doustne formy podaży maślanu może cechować: 1. Odmienny sposób uwalniania w przewodzie pokarmowym zależny od:    • rodzaju składnika aktywnego (kwas masłowy, maślan sodu i inne formy kwasu masłowego)    • sposobu ochrony kwasu masłowego przed działaniem enzymów trawiennych na poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego (rodzaju kapsułki, mikrootoczkowanie, zawieszenie w matrycy trójglicerydowej lub innej np. polisacharydowej mającej na celu opóźnienie uwalniania maślanu sodu z preparatu) 2. Odmienna jednorazowa dawka preparatu 3. Odmienna tolerancja przez pacjentów wynikająca np. z możliwości przełykania kapsułek, tabletek, tolerancji smaku czy skutków ubocznych powodowanych przez skład kapsułki lub mikrogranulatu. Efekty kliniczne nie zależą tylko od dawki suplementacji, ale także od formy stosowania maślanu sodu. Wlewki doodbytnicze nie umożliwiają dotarcia składnikowi aktywnemu do jelita cienkiego. Dysbioza i stan zapalny mogą występować także w obrębie jelita cienkiego, zatem ten sposób podania nie będzie miał efektu terapeutycznego w schorzeniach i zaburzeniach obejmujących ten odcinek przewodu pokarmowego (jak np. choroba Leśniowskiego-Crohna, SIBO czy IBS). Przykładowo, wrzodziejące zapalenie jelita grubego (ulcerative colitis, UC) ogranicza się do błony śluzowej jelita grubego i zwykle obejmuje odbytnicę oraz — w bardziej zaawansowanych przypadkach — rozciąga się proksymalnie w kierunku okrężnicy. Z kolei choroba Leśniowskiego-Crohna (Crohn’s disease, CD) może występować w dowolnym odcinku przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt, jednak najczęściej zajmuje końcowy odcinek jelita krętego i początek okrężnicy. Równomierne dostarczanie maślanu sodu może mieć zatem istotne znaczenie kliniczne [16]. W polskim badaniu in vitro [Kiciak i wsp, 2023] porównano preparaty zawierające maślan sodu pod względem ilości uwalniania substancji czynnej w modelowych warunkach przewodu pokarmowego [17,18]. Kapsułki i tabletki różnych producentów inkubowano w roztworach symulujących środowisko żołądka, dwunastnicy, jelita czczego i krętego. Ilość uwolnionego maślanu uwolnionego w żołądku, w dwunastnicy i jelicie czczym, a także w jelicie cienkim określano ilościowo, natomiast poziom w jelicie grubym szacowano obliczeniowo. Stwierdzono bardzo duże różnice w profilach uwalniania. Opatentowany składnik MSB®, wykazywał najrównomierniejszy profil uwalniania. W pozostałych preparatach obserwowano skokowe uwalnianie maślanu, co może wpływać na skuteczność kliniczną. Wyniki podkreślają konieczność odnoszenia efektów terapeutycznych do konkretnych preparatów technologicznych, ponieważ forma podania może determinować biodostępność i miejsce działania substancji aktywnej. Duża część badanych preparatów nie zapewnia równomiernego uwalniania i dostarczania wystarczającej ilości maślanu szczególnie do dalszych odcinków jelita, co ogranicza ich zastosowanie kliniczne [1–5,11,14]. Ryc. 1. Ilości maślanu sodu (ujęte procentowo) uwolnione w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego w eksperymentalnym modelu przewodu pokarmowego (in vitro). Ilość maślanu, która przechodzi do jelita grubego, określono na podstawie wyliczenia  Podsumowując, skuteczność kliniczna suplementacji kwasem masłowym – zwłaszcza w formie maślanu sodu – zależy nie tylko od zastosowanej dawki, lecz przede wszystkim od zastosowanej technologii farmaceutycznej, a także od indywidualnych czynników takich jak dieta pacjenta, stan mikrobioty jelitowej, rodzaj zaburzenia pacjenta. Kluczowe znaczenie ma profil uwalniania substancji czynnej, który decyduje o biodostępności, miejscu działania w przewodzie pokarmowym oraz potencjale terapeutycznym. Wyniki badań in vitro oraz obserwacji klinicznych wskazują, że preparaty zawierające opatentowaną formę MSB® umożliwiają równomierne dostarczanie maślanu wzdłuż całego jelita, co może mieć szczególne znaczenie w terapii schorzeń obejmujących zarówno jelito cienkie, jak i grube.   Ze względu na zróżnicowaną lokalizację zmian w chorobach zapalnych (UC i CD) oraz zaburzeniach czynnościowych (IBS, SIBO), wybór odpowiedniej formy preparatu powinien być dostosowany do miejsca patologii. Preparaty nieprzebadane pod kątem profilu uwalniania mogą nie zapewnić odpowiedniego efektu terapeutycznego,. W związku z tym niezbędna jest dalsza standaryzacja technologii podaży maślanu oraz przypisywanie wyników badań klinicznych do konkretnych postaci technologicznych, a nie jedynie do substancji czynnej. Takie podejście umożliwi optymalne wykorzystanie maślanu sodu jako postbiotyku o udokumentowanym potencjale klinicznym. Z uwagi na fakt, że wiele preparatów z maślanem dostępnych jest jako suplementy diety lub wyroby medyczne, kluczowa staje się ich walidacja pod kątem skuteczności, bezpieczeństwa oraz zgodności technologicznej z deklaracjami producenta.   Guilloteau P et al.: F. From the gut to the peripheral tissues: the multiple efects of butyrate. Nutr Res Rev. 2010 Dec;23(2):366-84 Salvi PS et al. Butyrate and the Intestinal Epithelium: Modulation of Proliferation and Inflammation in Homeostasis and Disease. Cells. 2021 Hodgkinson K. et al.. Butyrate's role in human health and the current progress towards its clinical application to treat gastrointestinal disease. Clin Nutr. 2023 Feb;42(2):61-75 Martin-Gallausiaux C et al.: SCFA: mechanisms and functional importance in the gut. Proc Nutr Soc. 2021 Feb;80(1):37-49 Canani R. al.: Potential beneficial effects of butyrate in intestinal and extraintestinal diseases. World J Gastroenterol. 2011 Mar 28;17(12):1519-28. Siddiqui MT et al.: The Immunomodulatory Functions of Butyrate. J Inflamm Res. 2021 Nov 18;14:6025-6041. Banasiewicz T., Borycka-Kiciak K., Dobrowolska-Zachwieja A. et al.: Clinical aspects of sodium butyrate application in dietary treatment of bowel diseases. Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (6): 329–334   Pietrzak A I wsp.: Sodium Butyrate Effectiveness in Children and Adolescents with Newly Diagnosed Inflammatory Bowel Diseases-Randomized Placebo-Controlled Multicenter Trial. Nutrients. 2022 Aug 11;14(16):3283. doi: 10.3390/nu14163283. PMID: 36014789; PMCID: PMC9414716. Facchin S. I wsp.: Microbiota changes induced by microencapsulated sodium butyrate in patients with inflammatory bowel disease. Neurogastroenterol Motil. 2020 Oct;32(10):e13914. doi: 10.1111/nmo.13914. Epub 2020 May 31. PMID: 32476236; PMCID: PMC7583468. Arora, T. et al.: Therapeutic Potential of Butyrate for Treatment of Type 2 Diabetes.  Endocrinol.2021, 12, 761834. Coppola S. I wsp.: Therapeutic Effects of Butyrate on Pediatric Obesity: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2022 Dec 1;5(12):e2244912. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2022.44912. Erratum in: JAMA Netw Open. 2024 Jun 3;7(6):e2421429. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2024.21429. PMID: 36469320; PMCID: PMC9855301. Pituch A. I wsp.: A. Butyric acid in functional constipation. Przegląd  Gastroenterologiczny 2013;8(5):295-8.   Borycka-Kiciak K.: Butyric acid - a well-known molecule revisited. Przegląd Gastroenterologiczny 2017;12(2):83-89 Banasiewicz T.: Determination of butyric acid dosage based on clinical and experimental studies - a literature review. Prz Gastroenterol. 2020;15(2):119-125.    Chen J. I wsp: Effects of Intestinal Microbial⁻Elaborated Butyrate on Oncogenic Signaling Pathways. Nutrients. 2019 May 7;11(5):1026. doi: 10.3390/nu11051026. PMID: 31067776; PMCID: PMC6566851. Longo S. i wsp.: New Insights into Inflammatory Bowel Diseases from Proteomic and Lipidomic Studies. Proteomes. 2020 Aug 10;8(3):18. doi: 10.3390/proteomes8030018. PMID: 32784952; PMCID: PMC7565982. Banasiewicz T. Badanie porównujące profil uwalniania się w jelicie aktualnie dostępnych na rynku polskim produktów zawierających maślan sodu. Medycyna Faktów. 2017; 4(37).  Kiciak A. Aktualizacja badania profili uwalniania w przewodzie pokarmowym preparatów z maślanem sodu dostępnych na polskim rynku. Farmacja Praktyczna. 2023; Supl.(11-12). 

Zdrowa i zbilansowana dieta to podstawa prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Mowa nie tylko o pracy narządów wewnętrznych, ale też m.in. kondycji skóry czy też stawów, które stanowią niezbędny element budowy układu ruchu. Sięganie po wartościowe, niskoprzetworzone produkty to bardzo dobry początek, jednak warto skupić się na dostarczaniu organizmowi kilku kluczowych składników. O jakich mowa? Jak wpływają na stan skóry i stawów? Sprawdź!

Współczesne trendy kulinarne coraz częściej skłaniają nas do poszukiwania zdrowszych alternatyw dla tradycyjnych składników. Czy to z powodu alergii, nietolerancji, diety czy po prostu chęci prowadzenia zdrowszego stylu życia. Wielu z nas zastanawia się, czym zastąpić cukier, mąkę pszenną czy jajka w domowych wypiekach. Na szczęście istnieje wiele sprawdzonych zamienników, które pozwolą nam cieszyć się smacznymi ciastami i deserami bez kompromisów.