Najbardziej aktualne badania wskazują, że błonnik pokarmowy i colostrum bovinum odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia jelit i równowagi immunologicznej. Połączenie tych składników może wspierać mikrobiotę jelitową, wzmacniać integralność bariery śluzówkowej oraz modulować odpowiedź zapalną organizmu. Ich synergiczne działanie może znaleźć zastosowanie we wsparciu terapii zaburzeń o podłożu zapalnym, autoimmunologicznym i metabolicznym, a także w profilaktyce infekcji i regeneracji po wysiłku fizycznym. Właściwie dobrane połączenie błonnika i colostrum stanowi nowoczesne, fizjologicznie uzasadnione narzędzie wspomagające funkcjonowanie osi jelitowo-immunologicznej i ogólne zdrowie organizmu.

Mimo że diety roślinne oferują liczne korzyści zdrowotne, to mogą jednocześnie zwiększać ryzyko niedoboru witaminy B12, jako że składnik ten występuje głównie w produktach zwierzęcych. Witamina B12 jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz syntezy krwinek, a niedobór może powodować anemię, zaburzenia neurologiczne i powikłania ciąży. Dane z przeglądów systematycznych wskazują na niższe spożycie oraz obniżone poziomy witaminy B12 w surowicy u wegetarian i wegan w porównaniu z osobami wszystkożernymi. Dostępne są różne metody suplementacji, w tym doustna, podjęzykowa i domięśniowa. Profilaktyczna suplementacja jest szczególnie zalecana osobom stosującym diety roślinne, aby uniknąć niekorzystnych skutków zdrowotnych niedoboru.

Ferrytyna jest kluczowym regulatorem homeostazy żelaza, który służy również jako ważne narzędzie diagnostyczne stanu zasobów żelaza w organizmie. Jednak ferrytyna jest również białkiem reagującym w fazie ostrej. Podwyższony poziom ferrytyny jest często spowodowany takimi przyczynami, jak ostry lub przewlekły stan zapalny, przewlekłe nadużywanie alkoholu, choroby wątroby, niewydolność nerek, zespół metaboliczny lub nowotwór złośliwy. W sytuacji obniżenia stężenia ferrytyny u względnie zdrowych osób można założyć, że jest to skutkiem niedoboru żelaza. Spośród dostępnych i popartych badaniami rozwiązań jest wprowadzenie suplementacji żelaza lub laktoferyny.

Kwasy tłuszczowe omega-3, szczególnie EPA i DHA, stanowią kluczowy element profilaktyki i terapii chorób przewlekłych, w tym układu sercowo- -naczyniowego, nerwowego i immunologicznego. Ich rola wykracza poza funkcję energetyczną − są niezbędnymi składnikami błon komórkowych, prekursorami eikozanoidów i mediatorów proresolucyjnych, wpływają na ekspresję genów, integralność błon neuronalnych oraz modulują stan zapalny na poziomie molekularnym. Pomimo licznych dowodów naukowych potwierdzających ich znaczenie, spożycie omega-3 w populacjach europejskich, w tym polskiej, pozostaje zbyt niskie.

Rosnąca w ostatnich latach liczba badań naukowych sugeruje, że stężenia TSH i hormonów tarczycy we krwi wykazują roczne zmiany na obszarach, gdzie wahania temperatur w ciągu roku są duże. Wzrost stężenia TSH we krwi w okresie zimowym w porównaniu z innymi porami roku może skutkować zwiększoną częstością występowania subklinicznej niedoczynności tarczycy. Właściwie zbilansowana dieta oraz suplementacja niedoborowych składników odżywczych odgrywają ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania tarczycy.

Przewlekłe zaparcia i ich powikłania proktologiczne, takie jak hemoroidy i szczeliny odbytu, znacząco pogarszają jakość życia. Oprócz standardowej terapii dietetycznej i farmakologicznej stosowanie pochodnych antrachinonowych, wyciągu z kory kasztanowca, oleju rycynowego oraz miejscowej lidokainy może przynosić ulgę objawową. Artykuł omawia mechanizmy działania, wskazania, ograniczenia i bezpieczeństwo stosowania tych środków, podkreślając znaczenie krótkotrwałego stosowania i monitorowania pacjentów.

Starzenie się społeczeństw powoduje, że choroby wieku podeszłego, w tym sarkopenia, stają się jednym z najważniejszych wyzwań zdrowotnych XXI w. Szacuje się, że sarkopenia dotyczy 10−27% osób na świecie [1]. Termin „sarkopenia” wywodzi się z j. grec. – sarx (mięso) i penia (utrata) i odnosi do procesu charakteryzującego się postępującą redukcją masy mięśniowej, której towarzyszy osłabienie funkcji motorycznych i metabolicznych. Sarkopenia odzwierciedla zarówno zmiany w składzie ciała, jak i konsekwencje funkcjonalne [2]. Sarkopenia jest powszechnie obserwowana u osób starszych jako proces związany z wiekiem, którego rozwój zależy zarówno od współistniejących chorób, jak i od predyspozycji genetycznych oraz stylu życia w całym okresie życia. Co więcej, pierwsze objawy mogą ujawnić się w wieku średnim, zwłaszcza u osób zmagających się z przewlekłymi schorzeniami [1, 2]. Coraz więcej badań wskazuje na ścisłe powiązania sarkopenii z innymi schorzeniami, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe, udar, choroby wątroby, cukrzyca czy rak żołądka [3−6]. Ponadto sarkopenia zwiększa też ryzyko rozwoju zespołu kruchości, który jest syndromem poprzedzającym niepełnosprawność, charakteryzującym się zwiększoną wrażliwością starszych osób na stresory fizjologiczne i środowiskowe. Osoby z sarkopenią są bardziej podatne na rozwój niepełnosprawności oraz wymagają częstszej hospitalizacji w związku z urazami w odpowiedzi na nawet stosunkowo niewielkie obciążenia [7]. W ostatnich latach intensywne badania nad mechanizmami rozwoju sarkopenii koncentrują się na przeniesieniu wiedzy o jej patofizjologii do praktyki klinicznej, ze szczególnym naciskiem na identyfikację biomarkerów, strategie żywieniowe oraz farmakologiczne wspomaganie efektów treningu oporowego [8]. Aktualne badania wskazują, że rozwój sarkopenii jest wieloczynnikowy i obejmuje nadmierną produkcję reaktywnych form tlenu i stres oksydacyjny, upośledzenie funkcji mitochondrialnej, przewlekłe stany zapalne, modyfikacje hormonalne oraz dysfunkcje układu nerwowego. Mechanizmy te współdziałają, przyczyniając się do utraty masy mięśniowej i osłabienia siły mięśniowej u osób starszych [1, 8−10]. Wiedza ta pozwala na poszukiwanie praktycznych interwencji: od farmakologii, poprzez aktywność fizyczną, aż po dietę, która pozostaje najłatwiej dostępnym narzędziem prewencji i terapii.  W diagnostyce sarkopenii wykorzystuje się zarówno proste metody obejmujące badania funkcjonalne (pomiar siły chwytu, test wstawania z krzesła, prędkość chodu), jak i metody obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (CT), 2-wiązkowa absorpcyjna densytometria rentgenowska (DXA) [11]. W praktyce klinicznej to jednak testy funkcjonalne stanowią podstawowe narzędzie oceny, ponieważ są tanie, szybkie i możliwe do zastosowania w warunkach ambulatoryjnych.  Zalecenia żywieniowe Białko pokarmowe, obecne w mięsie, rybach, orzechach, nasionach i produktach mlecznych, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu masy mięśniowej i prawidłowej pracy układu odpornościowego. To właśnie aminokwasy, takie jak arginina, glutamina i cysteina, są niezbędne do aktywacji i proliferacji komórek układu odpornościowego. Dlatego odpowiednia podaż białka w diecie osób starszych staje się fundamentem profilaktyki i terapii sarkopenii.  Aktualne zalecenia żywieniowe ESPEN dla zdrowych osób starszych wskazują na dzienne spożycie białka w zakresie 1,0–1,2 g/kg m.c., co jest optymalne dla stymulacji syntezy białek mięśniowych (MPS) i utrzymania masy beztłuszczowej. W ostatnich latach coraz więcej badań sugeruje, że osoby starsze, zwłaszcza z sarkopenią, powinny spożywać większe ilości białka 1,2–2,0 g/kg m.c./d w zależności od stanu zdrowia. Natomiast osoby starsze z przewlekłymi lub ostrymi schorzeniami wymagają zazwyczaj 1,2–1,5 g/kg m.c./d, a w przypadku poważnych chorób, urazów lub ciężkiego niedożywienia zapotrzebowanie może wzrosnąć do 2,0 g/kg m.c./d [12−15]. Sama ilość białka to nie wszystko. Równie ważna jest jego dystrybucja w ciągu dnia. Badania wskazują, że spożycie 25–35 g wysokiej jakości białka w każdym głównym posiłku jest kluczowe dla efektywnej stymulacji MPS, ze szczególnym uwzględnieniem leucyny w dawce 2,5−2,8 g (nawet do 3 g) na posiłek. Leucyna wykazuje zdolność hamowania proteolizy mięśniowej, a w połączeniu z treningiem oporowym wywołuje synergistyczny efekt, zwiększający syntezę białek mięśniowych (MPS) poprzez aktywację szlaku mTORC1 [12, 14, 16−18]. Coraz większą uwagę zwraca się także na tzw. protein timing w godzinach nocnych.  Spożycie ok. 40 g białka przed snem (pochodzącego np. z kazeiny, serwatki lub koncentratów białek zwierzęcych) stanowi skuteczną strategię wspierającą nocną syntezę białek mięśniowych, co jest szczególnie istotne u osób starszych, u których dostępność aminokwasów podczas snu jest ograniczona. Badania wykazały, że taka strategia nie tylko pomaga osiągnąć całkowite dzienne zapotrzebowanie na białko i energię, lecz także promuje nocną MPS w populacjach osób starszych. Dodatkowo obserwacje wskazują, że spożycie białka przed snem może wspierać regenerację tkanki mięśniowej i ułatwiać adaptacyjną odpowiedź mięśni szkieletowych na trening, w tym zwiększać zarówno syntezę białek miofibrylarnych, jak i mitochondrialnych [12, 13, 19]. Zapotrzebowanie na białka u osób starszych z CKD U starszych pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (CKD) przez wiele lat zalecano ograniczenie spożycia białka w celu spowolnienia progresji choroby. Historycznie uważano, że dieta wysokobiałkowa nasila postęp CKD (m.in. prace Addisa i późniejsze badania eksperymentalne) [13]. Obecnie jednak zalecenia opierają się na nowszych analizach klinicznych. Zgodnie z wytycznymi KDOQI/KDIGO (ang. Kidney Disease Outcomes Quality Initiative/Kidney Disease: Improving Global Outcomes; Inicjatywa na rzecz Poprawy Jakości Leczenia Chorób Nerek), pacjenci z CKD, którzy nie są dializowani i nie mają cukrzycy, powinni spożywać 0,55–0,60 g białka/kg m.c./d. W przypadku pacjentów z cukrzycą zakres rekomendacji jest nieco inny [13].  Coraz więcej wyników badań wskazuje, że u osób ≥ 60. roku życia wyższe spożycie białka (zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego) wiąże się z niższą śmiertelnością, także w grupie pacjentów z łagodnym lub umiarkowanym CKD [20, 21].  Co istotne, efekt ten był szczególnie wyraźny u osób ≥ 75. roku życia. Warto podkreślić jednak, że były to badania obserwacyjne, opierające się głównie na kwestionariuszach żywieniowych i obejmujące pacjentów z mniej zaawansowaną postacią choroby, więc nie mogą być one podstawą bezpośrednich zaleceń klinicznych. Zgodnie z danymi literaturowymi wielu starszych pacjentów z CKD spontanicznie spożywa niewystarczającą ilość białka z diety, co koreluje z większą podatnością na sarkopenię, niedożywienie i gorszą sprawność fizyczną [22]. Dlatego coraz częściej podkreśla się, że standardowe zalecenia diety wysokobiałkowej lub niskobiałkowej nie pasują do wszystkich pacjentów i wskazują na potrzebę indywidualnego podejścia, np. z wykorzystaniem narzędzi, takich jak nPCR (ang. normalized protein catabolic rate) czy MIS (ang. malnutrition inflammation score) [22]. W tym kontekście pojawia się wniosek: zarządzanie żywieniem u starszych pacjentów z CKD wymaga spersonalizowanego podejścia, które uwzględnia stan odżywienia, ryzyko sarkopenii, funkcję nerek i codzienne potrzeby energetyczne. W artykule przeglądowym Ertuğlu i Ikizlera [23] podkreślono znaczenie systematycznego monitorowania stanu odżywienia, odpowiedniej podaży białka i energii z diety oraz utrzymania równowagi elektrolitowej i mineralnej, a także możliwość stosowania suplementacji białkiem i modyfikacji diety w celu poprawy wyników klinicznych i jakości życia starszych pacjentów z CKD. Sarkopenia i MASLD – współistnienie i postępowanie dietetyczne  Pacjenci z MASLD (ang. metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease; metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby), u których jednocześnie występuje sarkopenia, wymagają kompleksowych zaleceń dietetycznych i aktywności fizycznej. Oba schorzenia, MASLD i sarkopenia, są ze sobą powiązane przez oś wątroba-mięśnie. Mają podobną patofizjologię i wspólne czynniki ryzyka, a ich relacja jest dwukierunkowa: MASLD stanowi czynnik ryzyka sarkopenii, a sarkopenia może sprzyjać progresji MASLD [24]. Dlatego wczesne rozpoznanie i właściwa diagnoza są kluczowe dla skutecznego leczenia. W praktyce dietetycznej u takich pacjentów zaleca się zwiększone spożycie białka w ilości 1,2–1,5 g/kg m.c./d oraz ograniczenie długich okresów postu między kolacją a śniadaniem, zwłaszcza u pacjentów z zaawansowanym włóknieniem wątroby [25]. Wspólnym mechanizmem obu schorzeń jest insulinooporność, która może prowadzić do zmniejszenia syntezy białek mięśniowych, zwiększenia katabolizmu i autofagii mięśni szkieletowych, a także sprzyjać lipogenezie wątrobowej i tworzeniu środowiska prozapalnego, co jest istotnym mechanizmem patogenezy MASLD [24]. Ponadto, zgodnie z wytycznymi WHO, osoby z MASLD powinny podejmować co najmniej 150 min umiarkowanej lub 75 min intensywnej aktywności fizycznej tygodniowo, przy czym każdy ruch angażujący mięśnie szkieletowe jest korzystny („każdy ruch się liczy”) [25, 26]. Regularna aktywność fizyczna nie tylko spowalnia progresję MASLD, ale również poprawia siłę mięśni i sprawność, przeciwdziałając synergistycznemu wpływowi sarkopenii i siedzącego trybu życia na rozwój włóknienia wątroby [27, 28]. Takie kompleksowe podejście obejmujące dietę bogatą w białko, regularną aktywność fizyczną oraz monitorowanie stanu odżywienia jest istotne dla poprawy funkcji mięśniowej, ogólnej sprawności oraz jakości życia pacjentów z MASLD i sarkopenią [24−26]. Rola aktywności fizycznej  W profilaktyce i leczeniu sarkopenii najlepsze efekty daje połączenie interwencji żywieniowych z odpowiednio dobraną aktywnością fizyczną. Takie podejście przynosi lepsze rezultaty niż sama dieta lub wyłącznie ćwiczenia – potwierdzają to m.in. metaanalizy wskazujące, że suplementacja białka w połączeniu z treningiem oporowym skutkuje większym przyrostem masy i siły mięśniowej u osób starszych niż każda z tych interwencji stosowana oddzielnie [29−31]. Jednym z kluczowych czynników sprzyjających rozwojowi sarkopenii jest unieruchomienie, co podkreśla znaczenie terapii opartej na ćwiczeniach. Trening oporowy jest uznawany za podstawową i najskuteczniejszą metodę w zapobieganiu oraz leczeniu sarkopenii. Regularne ćwiczenia oporowe poprawiają siłę mięśniową, wydolność fizyczną i równowagę, a wdrożone we wczesnym stadium choroby dają szczególnie korzystne efekty. Z kolei trening wytrzymałościowy (aerobowy) odgrywa istotną rolę w utrzymaniu i poprawie maksymalnej wydolności tlenowej. Poprzez stymulację produkcji ATP w mitochondriach mięśni szkieletowych zwiększa on pojemność tlenową, wspiera regulację metaboliczną i poprawia funkcje sercowo-naczyniowe. Jednak sam trening aerobowy nie prowadzi do znaczącej poprawy siły mięśniowej, dlatego największe korzyści przynosi łączenie ćwiczeń oporowych z aerobowymi [14, 29, 30].  Zgodnie z zaleceniami American College of Sports Medicine (ACSM) i American Heart Association (AHA), osoby starsze powinny wykonywać co najmniej 2 sesje treningu oporowego tygodniowo, niekoniecznie wysoko intensywnego. U seniorów z sarkopenią rekomenduje się umiarkowane obciążenia na poziomie 60–70% 1RM, progresywnie dostosowane do możliwości pacjenta. Takie podejście zapewnia bezpieczeństwo i skuteczność, a jednocześnie różni się od kulturystycznego treningu o bardzo dużym obciążeniu, który u osób starszych mógłby nieść ryzyko kontuzji [32]. Kluczowe znaczenie ma również zapewnienie bezpieczeństwa i dostępności programów treningowych, co bezpośrednio wpływa na ich przestrzeganie. Ćwiczenia oporowe wykonywane w warunkach domowych są wygodnym i bezpiecznym rozwiązaniem, zwłaszcza dla osób starszych. Jedną z polecanych metod jest trening z użyciem gum oporowych (ang. elastic band training, EBT). Wykazano, że EBT zapewnia korzyści porównywalne z klasycznym treningiem siłowym, a jednocześnie wiąże się z mniejszym ryzykiem kontuzji i złamań, co jest szczególnie ważnym aspektem u osób z osteoporozą [14, 29, 30]. Warto jednak pamiętać, że wielu starszych pacjentów ma trudności ze spełnieniem zaleceń ACSM i AHA dotyczących wysoko intensywnego treningu oporowego. Ze względu na postępujący i uogólniony charakter sarkopenii ćwiczenia o dużym obciążeniu mogą nadmiernie przeciążać ograniczoną liczbę włókien mięśniowych i zwiększać ryzyko urazu. Dlatego konieczne jest opracowanie prostych, bezpiecznych i łatwych do nauczenia programów aktywności dla osób starszych z sarkopenią lub kruchością, które pozwolą utrzymać funkcję mięśni i sprawność fizyczną. W tym kontekście coraz większe znaczenie zyskują ćwiczenia typu mind-body exercise (MBE) łączące elementy pracy z oddechem, regulację mentalną, ruch i kontrolę postawy. Wyniki badań wskazują, że MBE może przynosić porównywalne korzyści do treningu oporowego, szczególnie w zakresie poprawy siły mięśniowej i funkcji fizycznych u osób starszych z kruchością. Wykazano, że interwencje MBE trwające 4−24 tygodnie, wykonywane co najmniej 5 razy w tygodniu, znacząco poprawiają siłę chwytu, czas wykonania testu TUGT (ang. timed up and go test) oraz wyniki w skali BBS (ang. berg balance scale). Co istotne, poprawę parametrów takich jak szybkość chodu czy test wstawania z krzesła (CRT) uzyskiwano nawet przy mniejszej liczbie sesji [28]. Należy jednak podkreślić, że choć MBE poprawia siłę i sprawność fizyczną, nie prowadzi do wyraźnego zwiększenia masy mięśniowej. Dlatego rekomenduje się jego stosowanie w połączeniu z treningiem oporowym, a nie jako jedyną interwencję. Potrzebne są również dalsze badania, aby potwierdzić dotychczasowe obserwacje i ocenić długoterminową skuteczność MBE w terapii sarkopenii. Szczególnie w populacji z ryzykiem upadków ważne jest przeszkolenie i stopniowe zwiększanie intensywności [28]. Opis przypadku Pani Krystyna jest emerytowaną farmaceutką. Od ok. 5 lat prowadzi głównie siedzący tryb życia – spędza większość dnia w domu, sporadycznie wychodzi na zakupy. Dieta jest nieregularna, często pomija śniadanie i spożywa 2 większe posiłki dziennie. Najczęściej wybiera pieczywo pszenne, zupy z małą ilością białka, niewielką ilość mięsa oraz ograniczoną ilość nabiału (niechęć do mleka z powodu wzdęć). Od kilku miesięcy zauważa: postępujący spadek masy mięśniowej – widoczny szczególnie w obrębie ud i ramion; osłabienie siły – trudności z wstawaniem z krzesła, problem z noszeniem zakupów; zaburzenia równowagi, wolniejsze tempo chodu, obawa przed upadkiem; brak apetytu i zmniejszone spożycie białka (średnio 0,6 g/kg m.c./d).   Dane antropometryczne Parametr Wynik Masa ciała 58 kg Wzrost 162 cm BMI 22,1 kg/m² (prawidłowy) Beztłuszczowa masa ciała (DXA) obniżona Siła uścisku dłoni 16 kg (↓; dla kobiet > 20 kg) Prędkość chodu (4 m) 0,7 m/s (↓; norma > 0,8 m/s) Stan kliniczny Rozpoznanie główne: sarkopenia pierwotna związana z wiekiem (według kryteriów EWGSOP2 – obniżona masa i siła mięśniowa).   Choroby współistniejące: nadciśnienie tętnicze (dobrze kontrolowane farmakologicznie), łagodna osteopenia.   Dolegliwości zgłaszane: przewlekłe zmęczenie, ograniczona sprawność fizyczna; sporadyczne wzdęcia.   Stosowane leki: inhibitor ACE (na nadciśnienie); brak suplementacji.   Wyniki badań laboratoryjnych (biomarkery) Parametr Wynik Interpretacja 25(OH)D 17 ng/ml niedobór witaminy D, wpływ na siłę mięśni i równowagę Albumina 3,5 g/dl dolna granica normy – ryzyko niedożywienia białkowo-energetycznego IGF-1 82 ng/ml niski poziom – osłabiona synteza białek mięśniowych Kreatynina 0,55 mg/dl niska – pośredni marker utraty masy mięśniowej CRP hs 3,6 mg/L przewlekły stan zapalny niskiego stopnia Leucyna (aminogram) dolna granica normy ograniczona podaż w diecie Plan interwencji Na podstawie wyników zalecono spersonalizowaną interwencję dietetyczno-treningową z uwzględnieniem protein timing. Cele: zwiększenie podaży białka wysokiej jakości (1,4 g/kg m.c./d ≈ 80 g/d), rozłożenie białka w ciągu dnia w porcjach stymulujących MPS (ang. muscle protein synthesis), redukcja stanu zapalnego i poprawa jakości diety, poprawa siły i masy mięśniowej poprzez trening oporowy.   Zalecenia dietetyczne: Protein timing – spożycie 25–30 g białka w każdym głównym posiłku (śniadanie, obiad, kolacja) + 40 g kazeiny przed snem – do obserwacji; w przypadku dyskomfortu żołądkowego – rozważyć podaż 20- Przykładowy jadłospis: śniadanie: jogurt skyr bez laktozy + orzechy + owoce jagodowe (25 g białka); obiad: filet z indyka/łosoś + komosa ryżowa + warzywa (30 g białka); kolacja: tofu wędzone + pieczywo pełnoziarniste + warzywa (25 g białka); przekąska nocna: koktajl białkowy z kazeiną (40 g białka) – wsparcie nocnej MPS.   Leucyna – minimum 2,5–3 g w każdym posiłku: źródła: serwatka, soja, chude mięso, jaja.   Suplementacja: witamina D3: 4000 IU/dobę pod kontrolą lekarską, omega-3 (EPA/DHA): 1,5–2 g/d, kreatyna (3 g/d) – wspomaganie siły i masy mięśniowej.   Kaloryczność: dieta normokaloryczna (1800 kcal/d), bogata w warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, zdrowe tłuszcze (oliwa, orzechy), z ograniczeniem cukrów prostych i tłuszczów trans.   Plan aktywności fizycznej: trening oporowy (EBT – elastic band training): 3 razy w tygodniu, ćwiczenia na duże grupy mięśniowe (przysiady z gumą, wyciskanie gumy nad głowę); trening równoważny i MBE (Tai Chi): 4–5 razy w tygodniu; spacery: min. 30 min dziennie.   Efekty po 3 miesiącach interwencji Parametr Wynik początkowy Wynik po 3 miesiącach Beztłuszczowa masa ciała (DXA) niska +1,1 kg Siła uścisku dłoni 16 kg 20 kg Prędkość chodu (4 m) 0,7 m/s 0,9 m/s 25(OH)D 17 ng/ml 40 ng/ml CRP hs 3,6 mg/L 1,0 mg/L Pacjentka zgłosiła poprawę siły, łatwiejsze wstawanie z krzesła i większą pewność podczas chodzenia. Podsumowanie Przypadek pani Krystyny potwierdza, że odpowiednia podaż białka i właściwy protein timing (25–35 g białka/posiłek + 40 g przed snem) w połączeniu z treningiem oporowym znacząco poprawiają parametry siły mięśniowej i masy beztłuszczowej u osoby 60+. Włączenie biomarkerów - 25(OH)D, IGF-1, CRP, kreatynina - pozwoliło na precyzyjne monitorowanie stanu zdrowia i dostosowanie interwencji. Strategia ta jest szczególnie istotna w profilaktyce i leczeniu sarkopenii, ponieważ umożliwia poprawę sprawności fizycznej i jakości życia osób starszych. Bibliografia Xie G. i wsp. Autophagy in sarcopenia: possible mechanisms and novel therapies. Biomed Pharmacother 2023, 165, s. 115147. Rosenberg I.H. Sarcopenia: origins and clinical relevance. J Nutr 1997, 127(5), s. 990- Barbalho S.M. i wsp. Physical exercise and myokines: relationships with sarcopenia and cardiovascular complications. Int J Mol Sci 2020, 21(10), s. 3607. Li W., Yue T., Liu Y. New understanding of the pathogenesis and treatment of stroke-related sarcopenia. Biomed Pharmacother 2020, 131, s. 110721. Kim J.A., Choi K.M. Sarcopenia and fatty liver disease. Hepatol Int 2019, 13, s. 674–687. Kuwada K. i wsp. Clinical impact of sarcopenia on gastric cancer. Anti-cancer Res 2019, 39(5), s. 2241–2249. Morley J.E. Frailty and sarcopenia in elderly. Wien Klin Wochenschr 2016, 128(7), s. 439–445. Cruz-Jentoft A.J., Sayer A.A. Sarcopenia. Lancet 2019, 393(10191), s. 2636- González-Blanco L. i wsp. Cell interactome in sarcopenia during aging. J Cachexia Sarcop Muscle 2022, 13(2), s. 919–931. Migliavacca E. i wsp. Mitochondrial oxidative capacity and NAD+ biosynthesis are reduced in human sarcopenia across ethnicities. Nat Commun 2019, 10, s. 5808. Cruz-Jentoft A.J. i wsp. Writing group for the European working group on sarcopenia in older people 2 (EWGSOP2), extended group for EWGSOP2. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age Ageing 2019, 48(1), s. 16–31. Wu W. i wsp. Dietary protein requirements of older adults with sarcopenia determined by the indicator amino acid oxidation technology. Front Nutr 2025, 12, 1486482. Harris S., DePalma J., Barkoukis H. Protein and aging: practicalities and practice. Nutrients 2025, 17(15), s. 2461. Volkert D. i wsp. ESPEN practical guideline: clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr 2022, 41(5), s. 1357–1424. Groenendijk I., de Groot LCPGM., Tetens I., Grootswagers P. Discussion on protein recommendations for supporting muscle and bone health in older adults: a mini review. Front Nutr 2024, 11, 1394916. Layman D.K. Impacts of protein quantity and distribution on body composition. Front Nutr 2024, 11, 1388986. Bauer J. i wsp. Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people: a position paper from the PROT-AGE study group. J Am Med Dir Assoc 2013, 14(8), s. 542–559. Zhao Y. i wsp. Advances in the role of leucine-sensing in the regulation of protein synthesis in aging skeletal muscle. Front Cell Dev Biol 2021, 9, 646482. Trommelen J. i wsp. Pre-sleep protein ingestion increases mitochondrial protein synthesis rates during overnight recovery from endurance exercise: a randomized controlled trial. Sports Med 2023, 53, s. 1445–1455. Carballo-Casla A. i wsp. Pre-sleep protein ingestion increases mitochondrial protein synthesis rates during overnight recovery from endurance exercise: a randomized controlled trial. Protein intake and mortality in older adults with chronic kidney disease. JAMA Netw Open 2024, 7(8), e2426577. Workeneh B.T., Moore L.W., Mitch W.E. Revisiting protein restriction in early CKD: did we get it wrong? In the literature. Kidney Int 2025, 85(5), s. 654–657. Vettoretti S. i wsp. Spontaneous low-protein intake in older CKD patients: one diet may not fit all. Front Nutr 2024, 11, 1328939. Ertuğlu L., Ikizler T.A. Nutrition management in geriatric patients with chronic kidney disease. Kidney360 2024, 5(2), s. 310–319. Wong R., Yuan L.Y. Sarcopenia and metabolic dysfunction associated steatotic liver disease: time to address both. World J Hepatol 2024, 16(6), s. 871- Crişan D. i wsp. Sarcopenia in MASLD - Eat to beat steatosis, move to prove strength. Nutrients 2025, 17(1), s. 178. Ertuğlu L., Ikizler T.A. Nutrition management in geriatric patients with chronic kidney disease. Kidney360 2024, 5(2), s. 310–319. Hua-Rui L. i wsp. Optimal dose of resistance training to improve handgrip strength in older adults with sarcopenia: a systematic review and Bayesian model-based network meta-analysis. Front Physiol 2025, 16, 1564988. Wan R. i wsp. Effectiveness of mind-body exercise in older adults with sarcopenia and frailty: a systematic review and meta-analysis. J Cachexia Sarcop Muscle 2025, 16, e13806. Kim D. i wsp. Sarcopenia prevention in older adults: effectiveness and limitations of non-pharmacological interventions. Osteoporos Sarcop 2025, 11(2), s. 65- Li H-R. i wsp. Optimal dose of resistance training to improve handgrip strength in older adults with sarcopenia: a systematic review and Bayesian model-based network meta-analysis. Front Physiol 2025, 16, 1564988. Liao C.D. i wsp. Effects of protein supplementation combined with resistance exercise on body composition and physical function in older adults: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr 2017, 106(4), s. 1078- doi: 10.3945/ajcn.116.143594. Paluch A.E. i wsp. Resistance exercise training in individuals with and without cardiovascular disease 2023. Update: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation 2024, 149(3), s. 217–231. doi:10.1161/CIR.0000000000001189.

Dietoterapia w przewlekłej chorobie nerek (PChN) jest kluczowym elementem leczenia zachowawczego. Odpowiednia podaż białka, energii oraz kontrola podaży sodu, potasu i fosforu spowalniają progresję choroby, wspierają farmakoterapię i chronią przed niedożywieniem. Szczególną uwagę przykuwa dieta PLADO bazująca na białku roślinnym, korzystna dla mikrobioty jelitowej, działająca nefroprotekcyjnie, a jednocześnie łatwiejsza do akceptacji przez pacjentów.

Przewlekła choroba nerek jest postępującym, nieodwracalnym uszkodzeniem nerek o różnorodnej etiologii. Charakteryzuje się obniżeniem filtracji kłębuszkowej lub obecnością wykładników uszkodzenia nerek. Terapia jest wieloczynnikowa, wielospecjalistyczna i obejmuje profilaktykę, nefroprotekcję, leczenie celowane i żywieniowe. Leczenie ma spowolnić progresję choroby i zredukować jej powikłania. W schyłkowej niewydolności nerek stosowane jest leczenie nerkozastępcze.

Smak, aromat i kolor natury można zatrzymać na dłużej. Do linii KRESTO dołączyły proszki z jagód, malin, truskawki, buraka i szpinaku oraz grysy z malin i truskawek. Proszki zachowują intensywny smak i wartości odżywcze, a przy tym nadają potrawom naturalną barwę. Grysy to chrupiące kawałki owoców, które świetnie sprawdzają się jako dekoracja i dodatek do deserów, wypieków czy musli.

Koncepcja czystego jedzenia to świadoma odpowiedź na zalew przetworzonej żywności, propagująca spożywanie produktów jak najbliższych naturze. Celem clean eating jest dostarczanie organizmowi wartościowych składników odżywczych, które wspierają zdrowie i codzienne samopoczucie. Wprowadzenie tych zasad do swojego życia jest prostsze, niż się wydaje, a może przynieść mnóstwo korzyści dla ciała i umysłu.

Colostrum to substancja o tak unikalnym składzie, która okazuje się odgrywać fundamentalną rolę nie tylko we wczesnym karmieniu noworodków, ale także ma znaczący wpływ na organizmy dojrzałe. Zawarte w niej składniki mają zdolność regulacji odporności ogólnoustrojowej między innymi poprzez oddziaływanie na jelita. Czynniki Colostrum przywracają właściwe funkcje bariery jelitowej oraz wzmacniają odporność organizmu.   CZEGO SIĘ DOWIESZ PODCZAS WEBINARU? Punkt widzenia Dietetyka Poznasz korzyści związane z Colostrum dla diety. Jakie składniki odżywcze kryje to naturalne źródło i jakie mogą mieć wpływ na codzienne wybory żywienione? Punkt widzenia Gastroenterologa Zrozumiesz, w jaki sposób Colostrum wpływa na układy trawienne i przewód pokarmowy. Dowiedzsz się, jak może pomóc w utrzymaniu zdrowego przewodu pokarmowego. Punkt widzenia Pediatry Dowiesz się, jakie korzyści płyną z Colostrum dla najmłodszych. Ekspert opowie o tym, w jaki sposób Colostrum może wpłynąć na rozwój i zdrowie dzieci. Punkt widzenia Chirurga Zrozumiesz, jak Colostrum wpływa na procesy gojenia i odnowy komórek; jakie mogą być jego zastosowania w medycynie i chirurgii. Prowadzący dr hab. n. zdr. Maciej Hałasa mgr Monika Stromkie‑Złomaniec lek. Izabela Jastrzębska dr n. med. Piotr Feliks Pelczar lek. Maciej Kotowski