Książka Endokrynologia w przypadkach pod redakcją naukową Urszuli Ambroziak i Marka Rosłona (PZWL, 2024) to interesująca propozycja wydawnicza, która odpowiada na rosnące zapotrzebowanie na praktyczne, interdyscyplinarne źródła wiedzy z zakresu endokrynologii. Na tle dostępnych podręczników z tego zakresu publikacja wyróżnia się formą narracyjną i kliniczną użytecznością, wpisując się w nurt edukacji praktycznej – nie tylko objaśnia mechanizmy, ale pokazuje ich zastosowanie w realnych sytuacjach gabinetowych. Jej struktura opiera się na analizie rzeczywistych przypadków klinicznych – od zaburzeń przysadki mózgowej, przez choroby tarczycy, przytarczyc oraz nadnerczy, aż po guzy neuroendokrynne – co czyni publikację szczególnie użyteczną nie tylko dla lekarzy, ale także dla dietetyków klinicznych, którzy coraz częściej współuczestniczą w diagnostyce i terapii pacjentów z chorobami hormonalnymi.

Rosnąca liczba pacjentów z depresją, chorobą afektywną dwubiegunową, zaburzeniami lękowymi czy schizofrenią to wyzwanie nie tylko dla chorych, ale także ich rodzin, lekarzy psychiatrów i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Osoby chorujące i ich opiekunowie coraz częściej szukają metod, które mogłyby wzmocnić działanie podstawowych form leczenia wśród specjalistów, takich jak dietetycy, psycholodzy i psychoterapeuci. Nadal rzadko dostrzega się, jak ogromny potencjał terapeutyczny tkwi w odpowiednim żywieniu.  Nutripsychiatria to dziedzina, która bada wpływ diety na rozwój, przebieg i leczenie zaburzeń psychicznych. Nie zastępuje farmakoterapii, ale ją wspiera, może łagodzić objawy uboczne leków i poprawiać dobrostan pacjenta – mówi dr Joanna Róg, dietetyk kliniczny i prowadząca kurs Nutripsychiatria w praktyce. Dlaczego żywienie ma znaczenie? Zgodnie z aktualnymi badaniami: 90% serotoniny – kluczowego neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za nastrój – powstaje w jelitach, zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą nasilać objawy depresji i lęku, stan zapalny o niskim nasileniu, wynikający z niewłaściwej diety, może być jednym z mechanizmów rozwoju bądź podtrzymania objawów zaburzeń psychicznych, dieta ketogeniczna może poprawiać funkcje poznawcze i ogólne funkcjonowanie u osób z rozpoznaniem schizofrenii – ale wymaga specjalistycznego nadzoru, probiotyki to żywe mikroorganizmy, które po dostaniu się do przewodu pokarmowego mogą korzystnie wpływać na zdrowie, również psychiczne. Badania wskazują, że niektóre szczepy probiotyków mogą redukować lęk i poprawiać jakość snu, wspierając tym samym dobrostan nawet osób zdrowych.   W nutripsychiatrii nie chodzi o modne zalecenia. Chodzi o wdrożenie interwencji opartych na dowodach – takich, które realnie pomagają pacjentowi i są dopasowane do jego możliwości – podkreśla dr Róg. Oś mózg–jelita–mikrobiota – komunikacja, którą warto zrozumieć Mózg i jelita są ze sobą połączone poprzez oś mózgowo-jelitową, w której mikrobiota pełni funkcję tłumacza. Zaburzenia tej osi – przykładowo zmieniony skład mikrobioty, nadmierna przepuszczalność bariery jelitowej, przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu – coraz częściej łączone są z depresją, zaburzeniami lękowymi czy nawet autyzmem. Jak wygląda praca z pacjentem w nurcie nutripsychiatrii? Zanim zaproponujemy konkretną strategię, musimy wiedzieć, co pacjent jest w stanie realnie wdrożyć. Zaburzenia nastroju, efekty uboczne leków, problemy w codziennym funkcjonowaniu – to wszystko wpływa na skuteczność zaleceń – tłumaczy dr Róg. W praktyce kluczowe są: indywidualizacja zaleceń, uwzględnienie gotowości pacjenta do zmiany, łączenie dietoterapii z technikami psychodietetycznymi, takimi jak dzienniczki emocji, mindful eating czy współpraca z psychoterapeutą.   Dieta to więcej niż jedzenie, to potężne narzędzie terapeutyczne W trakcie kursu Nutripsychiatria w praktyce dowiesz się, jak w praktyce stosować strategie żywieniowe wspierające zdrowie psychiczne. Poznasz też sprawdzone protokoły dietetyczne do zastosowania m.in. w depresji, schizofrenii i zaburzeniach lękowych. Kurs online prowadzony przez dr Joannę Róg znajdziesz na platformie Uniqskills. Dowiedz się więcej na stronie: www.uniqskills.com/pl/ Kurs prowadzi  dr Joanna Róg dietetyk kliniczny, psychodietetyk i naukowiec; specjalizuje się w badaniach nad wpływem żywienia na zdrowie psychiczne; współpracuje z Kliniką Psychiatrii UM w Lublinie oraz Fundacją Insulinooporność; członek International Society for Nutritional Psychiatry Research; jej pasją jest lifestyle psychiatry – analiza wpływu diety, aktywności fizycznej i snu na zdrowie psychiczne.

Za nami XIII edycja Ogólnopolskiego Kongresu Naturoterapii, wydarzenia, które dwa razy w roku gromadzi pasjonatów naturalnego podejścia do zdrowia.

Nieprawidłowy przebieg procesu trawienia zmniejsza dostępność substancji pokarmowych, co utrudnia właściwe odżywienie organizmu. Wiele popularnych roślin leczniczych wykazuje korzystny wpływ na funkcjonowanie wątroby, dróg żółciowych, żołądka i jelit, co pozwala na poprawny rozkład i przyswajanie pokarmów. Kurkuma wzmaga sekrecję żółci, imbir zwiększa objętość śliny, a mięta pieprzowa zmniejsza wzdęcia. Liście karczocha są cennym lekiem przeciwmiażdżycowym, natomiast liście rozmarynu wykazują działanie hepatoochronne.

Starzenie się to naturalny proces na poziomie komórkowym, który prowadzi z czasem do obniżenia zdolności regeneracyjnych organizmu. W ostatnich latach rośnie zainteresowanie dietami wspierającymi długowieczność. Jednym z ich kluczowych elementów są odpowiednie tłuszcze, takie jak olej rzepakowy, który może spowalniać procesy starzenia. Olej rzepakowy jest cennym źródłem jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym omega-3 i omega-6, oraz witaminy E, która stanowi silny przeciwutleniacz. Zawiera również polifenole i sterole roślinne, wspierające zdrowie serca i mózgu. Kwasy tłuszczowe omega-3 wspomagają funkcjonowanie komórek, wykazują działanie neuroprotekcyjne i mogą opóźniać procesy starzenia. Z kolei witamina E korzystnie wpływa na skórę, układ krążenia oraz układ odpornościowy, a jej właściwości przeciwzapalne dodatkowo wspierają ochronę komórek. Warto zwrócić uwagę na różnice między olejem rafinowanym a nierafinowanym – ten drugi zachowuje więcej bioaktywnych składników i tym samym oferuje większe korzyści zdrowotne. Dlatego zaleca się wybieranie oleju rzepakowego tłoczonego na zimno. Diety społeczności długowiecznych, jak śródziemnomorska czy okinawska, obfitują w tłuszcze roślinne, a zarazem ograniczają tłuszcze pochodzenia zwierzęcego. Olej rzepakowy, podobnie jak oliwa z oliwek, może być wartościowym źródłem tłuszczu w codziennej diecie zarówno na zimno, jak i użyty do smażenia. Kluczowe jest jednak umiarkowane jego spożycie, ze względu na wysoką gęstość energetyczną oraz łączenie go z innymi produktami bogatymi w przeciwutleniacze. Olej rzepakowy, szczególnie nierafinowany (tłoczony na zimno), jest niedocenianym składnikiem diety, który może realnie wspierać zdrowie i długowieczność. Jego regularne i świadome stosowanie może pomóc w zachowaniu dobrej kondycji organizmu i spowolnieniu procesów starzenia.

Artykuł stanowi przegląd suplementów diety o udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwie stosowania w sporcie, oparty na najnowszych wytycznych Australijskiego Instytutu Sportu (AIS) oraz innych źródłach naukowych. Wskazuje, że mimo licznych preparatów dostępnych na rynku, jedynie nieliczne substancje wykazują realny wpływ ergogeniczny. AIS klasyfikuje sześć suplementów jako skuteczne: beta-alaninę, kreatynę, kofeinę, wodorowęglan sodu, sok z buraków i glicerol. Każdy z nich omówiono pod kątem mechanizmu działania, zastosowania, efektywności oraz ewentualnych skutków ubocznych. Artykuł podkreśla również znaczenie aktualizacji klasyfikacji suplementów oraz konieczność uwzględniania regulacji antydopingowych.

Żelazo to pierwiastek, który jest niezbędny m.in. do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, immunologicznego i sercowo-naczyniowego. W ciąży zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest większe. Wynika to m.in. z większych potrzeb rozwijającego się płodu, zwiększenia objętości krwi czy objętości mięśnia macicy. Rosnące zapotrzebowanie na żelazo sprawia, że kobiety ciężarne są bardziej zagrożone niedoborem tego pierwiastka i niedokrwistością z niedoboru żelaza – jest to dość powszechny problem w tej grupie. W związku z tym już na pierwszej wizycie położniczej zaleca się wykonanie morfologii krwi i wdrożenie suplementacji żelazem, jeśli wyniki badania odbiegają od normy. Zazwyczaj pierwszym wyborem jest podawanie doustnych preparatów z żelazem, a także odpowiednie zbilansowanie diety pod kątem zawartości żelaza (dzienne zalecane spożycie dla kobiety w ciąży to 27 mg). Jeśli takie postępowanie nie przyniesie spodziewanych efektów, rozważa się inne metody – leczenie domięśniowe, dożylne lub przetoczenie krwi (w stanie zagrożenia życia).

Zaburzenia lipidowe, takie jak hipercholesterolemia czy hipertriglicerydemia, stanowią istotny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Mimo dostępności terapii farmakologicznych skuteczność leczenia i jego tolerancja u pacjentów pozostają ograniczone. Dlatego coraz częściej w badaniach naukowych pojawia się temat potencjału składników fitoterapii i suplementacji w poprawie parametrów lipidowych. W szczególności analizowane są korzyści ze stosowania flawonoidów z bergamoty, steroli i stanoli roślinnych, fermentowanego czerwonego ryżu, glukomannanu oraz ekstraktu z zielonej herbaty. Związki te wykazują działanie obniżające poziom LDL-C, cholesterolu całkowitego i triglicerydów, poprawiają funkcję śródbłonka oraz mogą stanowić cenne uzupełnienie klasycznej terapii lub alternatywę u pacjentów z nietolerancją statyn.

Suplementacja odgrywa istotną rolę w leczeniu ran przewlekłych, stanowiąc ważne wsparcie w procesie regeneracji tkanek. Przewlekłe rany – takie jak odleżyny, owrzodzenia stopy cukrzycowej czy owrzodzenia żylne – często rozwijają się u pacjentów niedożywionych lub z zaburzeniami metabolicznymi, co utrudnia ich gojenie. W artykule przeanalizowano dane z ostatniej dekady, wskazujące na skuteczność preparatów hiperkalorycznych i hiperproteicznych wzbogaconych o kluczowe mikroskładniki, w tym witaminy A, C i E. Wyniki wybranych badań potwierdzają, że tego typu suplementacja może przyspieszać zamykanie ran, poprawiać jakość ziarninowania i skracać czas leczenia.

Selen to pierwiastek śladowy o fundamentalnym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, a jego szczególna rola związana jest z gospodarką hormonalną tarczycy. Związki selenu są integralnymi składnikami selenoprotein, w tym dejodynaz [enzymów odpowiedzialnych za konwersję tyroksyny (T4) do formy aktywnej – trójjodotyroniny (T3)] oraz peroksydazy glutationowej – enzymu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Niedobór selenu może prowadzić do zaburzeń konwersji hormonów tarczycy, zwiększenia stresu oksydacyjnego w gruczole tarczowym oraz nasilenia procesów autoimmunologicznych [1].

W artykule omówiono rolę kwasów tłuszczowych omega-3 w leczeniu i zapobieganiu otyłości, a także specyfikę ich działania przeciwzapalnego oraz regulującego metabolizm i kontrolę sytości, co w konsekwencji prowadzi do lepszej kontroli masy ciała. Wskazano również specyfikę diety śródziemnomorskiej, bogatej w kwasy omega-3, jako skuteczną w prewencji otyłości i poprawie parametrów zdrowotnych.

Czynnościowe bóle brzucha stanowią bardzo częsty problem w gabinetach, i to nie tylko gastroenterologicznych. Ich podłoże jest wieloczynnikowe, nie do końca poznane, a pacjenci bardzo często wykazują zaburzenia o zmiennym charakterze dolegliwości. Diagnostyka jest trudna, zazwyczaj wymaga w pierwszym rzędzie wykluczenia tła organicznego, a następnie wytłumaczenia pacjentowi złożonej przyczyny bólów brzucha, które mogą być zarówno epizodyczne, jak i przewlekłe. Istotną rolę w postawieniu rozpoznania odgrywa dokładny i wnikliwy wywiad chorobowy. Leczenie jest ukierunkowane głównie na działanie spazmolityczne, zarówno doraźne, jak i przewlekłe, natomiast zawsze wskazane jest uzupełnienie terapii farmakologicznej poza neuromodulatorami i lekami rozkurczowymi o leczenie psychologiczne, psychiatryczne lub behawioralne. Pomocne może być również dobranie diety indywidualnej pod okiem wykwalifikowanego dietetyka.