Zespół policystycznych jajników jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń endokrynologicznych u kobiet, a także główną przyczyną zaburzeń owulacji. Obecnie do rozpoznania PCOS stosuje się kryteria rotterdamskie, które obejmują podwyższone stężenie androgenów (hiperandrogenizm), obraz policystycznych jajników w obrazie USG oraz brak owulacji lub zaburzenia cyklów owulacyjnych. Szacuje się, że zaburzenie może dotyczyć 5–15% kobiet w okresie prokreacyjnym. Wykazano zależność pomiędzy występowaniem nadmiernej masy ciała i insulinooporności a zespołem policystycznych jajników. W procesie leczenia udowodniono korzystne działanie metforminy oraz mio-inozytolu, które uwrażliwiają komórki na działanie insuliny, zmniejszając zjawisko insulinooporności. Mio-inozytol poprzez swoje korzystne działanie poprawia parametry gospodarki lipidowej oraz węglowodanowej, wpływając jednocześnie na poprawę funkcji jajników oraz zwiększenie płodności u kobiet.

Suplementacja DHA w okresie przedkoncepcyjnym ma ogromne znaczenie w odpowiednim funkcjonowaniu łożyska. Stężenie DHA w ciąży stopniowo spada, a spożycie z dietą u wielu osób może nie być wystarczające. DHA ma wpływ nie tylko na rozwój płodu, ale także na zmniejszenie ryzyka przedwczesnego porodu i rozwinięcia się depresji poporodowej.

W świecie nowoczesnej suplementacji, gdy rynek suplementów diety stale rośnie, warto zwracać uwagę na to, co wdrażamy w plany suplementacyjne swoich pacjentów. Odpowiednio dobrana suplementacja może korzystnie działać przy dietoterapii, a także przy farmakoterapii. Nukleotydy dietetyczne oraz laktoferyna to bezpieczne składniki, które z powodzeniem w synergii mogą wspierać leczenie niedokrwistości, zakażeń Helicobacter pylori oraz stanów zapalnych jelit i zaburzeń mikrobioty jelitowej.

Niedokrwistość oznacza stan, który charakteryzuje się spadkiem parametrów morfologicznych układu czerwonokrwinkowego, takich jak: stężenie hemoglobiny, liczba erytrocytów, czy wartość hematokrytu. Najczęstszą przyczyną niedokrwistości na całym świecie jest niedobór żelaza (IDA – Iron Deficiency Anemia), a schorzenie to dotyczy szczególnie dzieci. W ich przypadku negatywne skutki wystąpienia IDA obejmują znacznie gorszy rozwój psychoruchowy, zaburzenia funkcji poznawczych oraz zaburzenia zachowania. Długotrwałe utrzymywanie się niedokrwistości z niedoboru żelaza oraz brak wdrożonego leczenia może wpłynąć nieodwracalnie na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Z tego powodu IDA jest istotnym problemem w pediatrii, któremu należy zapobiegać poprzez jego wykrywanie na wczesnym etapie rozwoju. Wyróżnia się trzy główne przyczyny niedokrwistości z niedoboru żelaza: nadmierne straty żelaza, zwiększone zapotrzebowanie oraz niedostateczne zaopatrzenie w żelazo, w tym niedostateczną podaż żelaza w diecie. W artykule omówiono zasady postępowania dietetycznego w przypadku występowania niedokrwistości z niedoboru żelaza u dzieci.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujące się problemami z utrzymaniem uwagi i kontrolą impulsywności oraz nadmierną ruch- liwością. Już w latach 70. XX w. proponowaną formą wspierającą terapię ADHD była modyfikacja sposobu żywienia. W artykule omówiono potencjalne formy dietoterapii pacjentów z zaburzeniem, skupiając się na pojedynczych składnikach pokarmowych i kompleksowych protokołach żywieniowych. Opisano potencjalne bariery i problemy we wdrażaniu diety oraz działania umożliwiające skuteczniejszą modyfikację jadłospisu.

Akkermansia muciniphila jest mikroorganizmem, który ze względu na swoje właściwości wspierające zdrowie metaboliczne człowieka nazywany jest probiotykiem nowej generacji [1]. Jest to naturalny składnik mikrobioty jelitowej kolonizujący śluzówkę jelit. Korzystnie wpływa na integralność bariery jelitowej, zmniejsza obciążenie lipopolisacharydem, produkuje krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i stymuluje syntezę GLP-1. Jej działanie uwarunkowane jest również aktywnością białka AMUC 1100, co stwarza możliwości stosowania bakterii w postaci postbiotyku. Pasteryzowana Akermansia muciniphilla ogranicza przyrost masy tłuszczowej, rozwój insulinooporności i dyslipidemii. W 2022 roku została zaklasyfikowana przez EFSA jako tzw. nowa żywność, co pozwoliło na wprowadzenie jej na rynek polski w kwietniu 2023.

OPIS PRZYPADKU PACJENTA Powód wizyty u dietetyka Pacjentka była diagnozowana w kierunku celiakii i szczegółowe badania potwierdziły stawianą diagnozę. Choroba została zdiagnozowana w wieku dorosłym, co sprawiło, że przez kilka ostatnich lat pacjentka borykała się z wieloma problemami zdrowotnymi, takimi jak bóle brzucha i biegunki, naprzemiennie z zaparciami, często występujące nudności, przewlekłe zmęczenie i migreny. Ze stresem i frustracją radziła sobie przejadaniem się, a wybierane produkty często nasilały złe samopoczucie, czego pacjentka nie była świadoma. Przeprowadzenie szczegółowych badań w kierunku celiakii zlecił gastrolog, do którego trafiła z powodu nawracającego bólu brzucha. W kolejnym kroku po otrzymaniu diagnozy zgłosiła się  do specjalisty dietetyka, aby wprowadził jej dietę bezglutenową i przeprowadził szczegółową edukację żywieniową w związku z sytuacją, w której się znalazła. Pacjentka czuje się przytłoczona, odczuwa zmęczenie z powodu swojego dotychczasowego stanu, ulgę w związku z diagnozą, ale przede wszystkim lęk związany z wprowadzeniem bardzo restrykcyjnej diety. Dane i pomiary PŁEĆ WIEK MASA CIAŁA WZROST BMI Kobieta 38 lat 82 kg 173 cm 27,4 kg/m2 ↑ Aktywność fizyczna Częstotliwość treningu Rodzaj treningu Czas trwania jednostki treningowej Nieregularnie wykonywany trening z powodu odczuwania przewlekłego zmęczenia i często występujących bólów brzucha  Głównie spacery. Okresowo próby ćwiczeń grupowych ~ 1 h Stan kliniczny Choroby: celiakia Dolegliwości: przewlekłe bóle brzucha występowanie biegunek bóle głowy i nudności problemy ze snem i przewlekłe zmęczenie  Alergie i nietolerancje: gluten wtórna nietolerancja laktozy Stosowane leki: doraźne stosowanie wynikające z pojawiających się bólów brzucha lub biegunek Suplementacja: witamina D  wapń  Wyniki ostatnich badań laboratoryjnych: obniżony poziom witaminy D  obniżony poziom wapnia  Przebyte ciąże:  2 ciąże, dzieci w wieku 7 i 10 lat Karmienie piersią: nie Menstruacje:  regularne Dodatkowe informacje o pacjencie Pacjentka jest osobą zapracowaną, w opiece nad dziećmi może liczyć na wsparcie męża. To dla niej bardzo ważne, zwłaszcza w momentach, kiedy pojawiają się bóle brzucha czy inne dolegliwości, które wyłączają pacjentkę z normalnego funkcjonowania. Mimo to, pacjentka odczuwa duży lęk i obawę przed oceną ze strony innych jej stanu zdrowia. Boi się, że jest oceniana jako osoba przewrażliwiona na punkcie swojego zdrowia, tym bardziej, kiedy wprowadzi bardzo restrykcyjną dietę.  WNIOSKI Z WYWIADU Pacjentka rozumie powagę sytuacji związanej z występowaniem przewlekłej choroby, jest jednak przepełniona wieloma wątpliwościami, lękiem przed oceną, a także wprowadzeniem zmian w dotychczasowym funkcjonowaniu. Strach miesza się z poczuciem ulgi, że została zdiagnozowana i nie musi czuć się winna z powodu odczuwanych dolegliwości, a co za tym idzie czasowym wyłączeniem z życia społecznego, które przez otoczenie mogło być odbierane negatywnie. Pacjentka jest zdeterminowana do wprowadzenia koniecznych zmian, jednocześnie jest bardzo zmęczona przedłużającym się okresem niepewności i bardzo złego samopoczucia. Z rozmowy z pacjentką wynika, że bardziej niż samego reżimu dietetycznego obawia się tego, jak wprowadzone przez nią zasady zostaną odebrane przez otoczenie (praca, znajomi) i w jaki sposób poradzi sobie z zaleceniami w życiu domowym. Najważniejsze problemy występujące u pacjentów na etapie otrzymania diagnozy celiakii: Trudność w akceptacji informacji o przewlekłym charakterze choroby, która nie jest przejściową niedyspozycją, lecz już na zawsze będzie stałym elementem życia chorej. Diagnoza wskazuje na zmianę statusu osoby dotychczas zdrowej na status chorego. Przejście to wiąże się z nowym sposobem widzenia samej siebie, relacji z innymi i ról społecznych naznaczonych chorobą. Po postawieniu rozpoznania lekarz nie przepisuje leków, które należy przyjmować do końca życia, lecz zaleca dożywotnie stosowanie restrykcyjnej diety. Już pierwsze próby jej wprowadzenia uświadamiają, że niezbędne jest całkowite przeorganizowanie dotychczasowego sposobu jedzenia, rezygnacja z lubianych potraw oraz zmiana nawyków związanych z zakupami i konsumpcją poza domem.  Błędy w prowadzeniu diety, rozwój chorób współistniejących, nagłe ograniczenia oraz odczuwanie negatywnych stanów emocjonalnych przekładają się na pogorszenie zdrowia psychicznego i somatycznego oraz gorsze funkcjonowanie psychospołeczne [1]. Organizacja leczenia i poradzenia sobie w nowej rzeczywistości wymaga wytężonej pracy, polegającej na uczeniu się specyfiki diety i wypracowaniu nowych sposobów radzenia sobie z dotychczas rutynowymi czynnościami. Początkowo pojawia się smutek i poczucie krzywdy, że nie można już korzystać z życia na takich zasadach jak przed chorobą. Pacjent często szuka odpowiedzi na pytania, dlaczego jego to dotknęło i jak sam mógł się do tego przyczynić. Na poziomie emocjonalnym życiu z celiakią towarzyszy poczucie nieufności i konieczność zachowania ciągłej czujności w związku z brakiem możliwości zaufania innym, że są w stanie zapewnić bezpieczne posiłki. Trudność stanowi też otwarte mówienie o swojej chorobie, mimo że wokół niej ogniskuje się tożsamość osób przewlekle chorych oraz obraz i sposób definiowania samego siebie. Mówienie o chorobie i jej leczeniu może budzić lęk wynikający z subiektywnego doznania, że inni ocenią ją jako przewrażliwioną i zbyt skupioną na swoim zdrowiu. Hipotetyczne bycie obciążeniem dla innych potęguje poczucie wstydu, odmienności i wyizolowania. Potencjalne reakcje innych, mogą prowadzić do dyskredytacji ze względu na chorobę bądź obaw przed wysuwaniem roszczeń przez osoby chore. Postawy nadmiernego współczucia, żalu, lekceważenia, ale też niechęci są bolesne dla chorych [2].  Wachlarz nowych emocji sprzyja odmawianiu sobie przyjemności, wycofaniu z relacji oraz ograniczeniu własnych aktywności do wąskiej sieci bezpiecznych i sprawdzonych kontaktów. Towarzyszy temu smutek i żal, porównując życie przed i po diagnozie. Pod wpływem choroby dotychczas być może w wielu przypadkach bujne życie towarzyskie kurczy się. Następuje redefinicja sieci zaufania, ponieważ nie wszyscy na poważnie traktują ograniczenia osoby chorej. Brak wystarczającej wiedzy powoduje, że osoba z celiakią nie może korzystać z przygotowanych dla niej posiłków.  Kwestie praktyczne związane z organizacją diety, jak rozdzielenie przestrzeni kuchennej i sprzętów kuchennych, osobne gotowanie, czasochłonność zakupów, zwiększone nakłady finansowe, utrudniają zadowolenie z przygotowywania i konsumpcji posiłków. Wymagają ciągłej kontroli i ostrożności. Przyrządzanie odmiennych dań wskazuje na wyobcowanie oraz obciąża dodatkową pracą i prowadzi do przemęczenia. Rozłam w kuchni wywołuje emocje złości, niechęci, braku bycia zrozumianym, co może skutkować kryzysami, tak pomiędzy małżonkami, jak i pomiędzy chorym a dziećmi [3]. Dieta zmienia także możliwości finansowe rodziny ze względu na wyższe koszty produktów bezglutenowych. Czynnik ten rzutując na jakość życia wszystkich domowników, może powodować u osoby chorej poczucie winy, a co za tym idzie rezygnację z własnej przyjemności. Dieta może wpływać na zawężenie możliwości pełnego uczestnictwa w życiu zawodowym i okołozawodowym oraz blokować możliwości dalszego rozwoju poprzez utrudnienia w aktywnym uczestnictwie w spotkaniach i wyjazdach służbowych. Przełożeni mogą rezygnować z udziału w nich osób na specjalnej diecie. Choroba dotyka również sfery aktywności fizycznej oraz rekreacyjnej. Ze względu na objawy choroby oraz na uciążliwość diety pacjent często przerywa uprawianie dotychczas lubianych sportów, wyjazdy turystyczne czy korzystanie z ofert komercyjnych stają się bardzo utrudnione. Brak szerszego wsparcia społecznego ze strony instytucji oraz odpowiedniej oferty dla osób z celiakią powoduje, że dostępne dla wszystkich wyjazdy czy restauracje znajdują się poza zasięgiem osób chorych albo wiążą się z dużymi utrudnieniami. Każdy wyjazd okupiony jest żmudnymi przygotowaniami i podróżowaniem z własnym prowiantem. Przejście żałoby po utracie dotychczasowego sposobu życia i odżywiania. Żałobie towarzyszą etapy: zaprzeczanie (poprzedzone szokiem i niedowierzaniem), gniew i bunt, targowanie się, depresja i akceptacja. Reżim dietetyczny, który pozostanie częścią życia pacjenta wiąże się z rezygnacją z pewnych produktów i potraw, ale również rezygnacją z dotychczasowego sposobu funkcjonowania. Naturalne jest u wielu pacjentów przejście przez okres żałoby, któremu będą towarzyszyły różne, trudne i odmienne stany emocjonalne.  W celiakii nieleczonej może pojawić się szereg problemów natury psychicznej, z którymi pacjenci zgłaszają się do specjalistów. Są to głównie nerwice, depresje oraz różnego typu zaburzenia neurologiczne, ataksje, napady padaczkowe. Dość częste są zaburzenia w sferze emocjonalnej, kłopoty z koncentracją uwagi, drażliwością, poczuciem niższej wartości.  Radzenie sobie z tą nową rzeczywistością to wieloetapowy proces, który jak w przypadku innych chorych wiąże się z przeżyciem fazy szoku, rozpaczy, pozornego, a następnie konstruktywnego przystosowania się. Napotykane trudności, poddane negatywnej, subiektywnej ocenie mogą prowadzić do pogorszenia funkcjonowania w stosunku do tego sprzed choroby w pewnych aspektach życia. Pozytywne poradzenie sobie z nimi i przejście przez kolejne etapy mogą wzbogacić osobę chorą poprzez zmianę w wewnętrznych standardach i celach życiowych. Zmiany funkcjonowania w chorobie dietozależnej są odpowiedzią na pojawiające się emocje i utrudnienia natury praktycznej. Dotyczą głównie sposobu jedzenia i reorganizacji czynności z nim związanych, które z kolei wywołują dalsze przeobrażenia w aktywnościach podejmowanych na gruncie rodziny, w życiu społecznym i zawodowym. Sposób postrzegania tych zmian ma więc ogromne znaczenie dla funkcjonowania w chorobie.   WYWIAD ŻYWIENIOWO-ZDROWOTNY Dzienniczek żywieniowy 24h – dzień powszedni Godziny pobudki i snu Wstaje ok. godziny 7:00; chodzi spać ok. godziny 22:00–23:00 (uwaga – problemy z zasypianiem) Godziny posiłków Uzależnione od pracy. Z powodu odczuwanego dyskomfortu i bólu często opuszczane posiłki w ciągu dnia i zjadane w domu, po pracy Rodzaje posiłków Śniadanie w domu, czasem mały posiłek w pracy, obiad i kolacja w domu Składniki posiłków W zależności od ilości czasu. Śniadanie to najczęściej kanapki, jajka w różnych postaciach. W pracy kanapki albo sałatka z kolacji z dnia poprzedniego. Obiady są jednodaniowe, raczej tradycyjne. Na kolacje pacjentka wybiera kanapki, często naleśniki albo tosty, które jedzą dzieci Komentarze Pacjentka je nieregularnie, porcje są różnej wielkości w zależności od tego jak się czuje. Jeśli po czymś czuje się dobrze, je tego dużo, na „zapas”. Pacjentka uważa, że jej sposób żywienia nie jest prawidłowy. Odczuwa lęk przed jedzeniem. Czuje głód, ale boi się jak się będzie czuła, zwłaszcza jedząc w pracy albo poza domem Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia Trudno jest jej oszacować spożywaną ilość kalorii, poszczególne dni bardzo się od siebie różnią. W weekendy je zdecydowanie więcej Dzienniczek żywieniowy 24h – dzień wolny Godziny pobudki i snu Wstaje ok. godziny 8:00–9:00; chodzi spać ok. godziny 00:00–23:00  Godziny posiłków Bardziej regularne, o ile jest w domu. Nie obawia się, że z powodu dyskomfortu będzie mieć problemy lub ktoś to skomentuje  Rodzaje posiłków Posiłków jest więcej i są większe. Zdarzają się przekąski w postaci owoców, ciastek, orzechów Składniki posiłków W zależności od ilości czasu. Śniadanie to najczęściej kanapki, jajka w różnych postaciach. Zdarzają się eksperymenty z innymi niż zwykle potrawami albo wyjścia do restauracji na obiad lub kolację Szacunkowa wartość energetyczna posiłków z całego dnia Trudno określić ilość kalorii, ale zdecydowanie więcej niż w ciągu tygodnia Styl odżywiania Ilość posiłków Najczęściej około 4 posiłków w dni powszednie, natomiast w weekendy zdarza się częściej podjadanie Stres a jedzenie W sytuacji stresu pacjentka czuje się już tak bardzo źle, odczuwa bóle brzucha i pojawiają się biegunki, że wtedy je niewiele lub wcale Podjadanie między posiłkami Zdarza się zwłaszcza popołudniami oraz w weekendy Wcześniejsze dietoterapie Próby eliminowania niektórych produktów np. chleba, mleka, smażonych potraw. Trudno było jednak pacjentce stwierdzić, które eliminacje tak naprawdę pomagają, a poza tym nie potrafiła utrzymać reżimu dietetycznego dłużej niż kilka dni lub tydzień  Preferencje żywieniowe Pacjentka nie ma specjalnych preferencji. Lubi wiele, różnych produktów. Często je chleb, bo jest łatwy w przygotowaniu. Lubi słodycze, słone przekąski i orzechy Styl życia Charakter pracy Siedząca, okresowo pod presją czasu Godziny pracy np. 8:00 (9:00)–16:00 (17:00) Praca zmianowa – Czas snu w dni powszednie Pobudka: godz. 7:00 Sen: godz. 22:00–23:00   STRATEGIA DIETOTERAPII I INTERWENCJI PSYCHODIETETYCZNEJ Wybrane interwencje dietetyczne konieczne do zastosowania u pacjentki: Zastosowanie diety bezglutenowej oraz na początku dietoterapii diety ubogolaktozowej z powodu wtórnej nietolerancji laktozy. Edukacja żywieniowa z zakresu wprowadzenia diety bezglutenowej – jakie produkty zawierają gluten, w jaki sposób czytać etykiety na produktach, gdzie szukać produktów bezglutenowych.  Poinformowanie i udzielenie porad na temat przygotowywania potraw oraz podziału sprzętu kuchennego w domu, by nie narażać się nawet na niewielkie ilości glutenu pozostające na przedmiotach. Zastanowienie się i wspólne poszukanie sposobów w jaki sposób ułatwić te zmiany. Zaplanowanie z pacjentem działań w zakresie zorganizowania przestrzeni w kuchni. Zwrócenie uwagi na korzystanie z potraw bezglutenowych poza domem, upewnianie się przez pacjenta czy to potrawy przeznaczone dla osób z celiakią i odpowiednio przygotowane.  Stworzenie z pacjentem praktycznych list: dozwolonych produktów, ważnych zasad związanych z przygotowywaniem czy korzystaniem z jedzenia w innych miejscach. Takie ułatwienia będą ważne dla pacjenta, zwłaszcza na początku dietoterapii, gdy informacji i zaleceń jest bardzo dużo. Przygotowanie jadłospisu z wzięciem pod uwagę dotychczas prowadzonego stylu życia przez pacjenta. Dostosowanie diety, którą będzie można częściowo wykorzystać dla pozostałych członków rodziny [4]. Wybrane interwencje psychodietetyczne konieczne do zastosowania u pacjentki: Rozmowa na temat największych obaw i lęków związanych z wprowadzaniem zmian. Niewiedza generuje lęk. Im lepsza edukacja i dobre rozpoznanie czym jest celiakia i w jaki sposób funkcjonować na diecie bez glutenu, tym łatwiej będzie odnaleźć się pacjentowi i jego rodzinie w nowej sytuacji.  Opracowanie jak najbardziej dokładnego planu działania, by zabezpieczyć pacjentkę przed odczuwaniem lęku i dyskomfortu związanego z nowym sposobem żywienia. Na początkowym etapie wprowadzania diety restrykcyjnej warto zachęcić pacjenta do kontaktu w przypadku jakichkolwiek wątpliwości i pytań, czy to telefonicznie, SMS czy e-mailowo. Zagubiony pacjent może mieć wiele wątpliwości, a szukanie odpowiedzi w internecie może skutkować zbyt dużym natłokiem wykluczających się wzajemnie informacji. Przeprowadzenie analizy zysków i start związanych z wprowadzeniem koniecznego reżimu dietetycznego oraz zrezygnowania z leczenia w celu zobrazowania pacjentce porównywalnego dyskomfortu związanego z nieleczoną chorobą, a tego wynikającego z przyjętego reżimu dietetycznego. Praca nad gotowością do wprowadzenia zmiany. Określenie gotowości na skali od 0-10. Zapytanie pacjentki o to, dlaczego nie wybrała mniejszej liczby? Zastanowienie się nad tym, co musiałoby się wydarzyć, żeby gotowość się zwiększyła. Zastanowienie się nad strategiami, które mogą na to wpłynąć. Zachęcenie i pomoc w znalezieniu grup wsparcia i rzetelnych źródeł informacji na temat celiakii. Dzięki aktywnemu udziałowi w takiej społeczności pacjent oswaja się ze swoją sytuacją, ma poczucie zrozumienia, a przede wszystkim uzyskuje źródło sprawdzonych informacji i rekomendacji: produktów, miejsc, gdzie można zamówić jedzenie dla osób z celiakią, czy zaplanować urlop z dostępem do kuchni czystej pod względem obecności glutenu [4]. Przygotowywanie posiłków bez glutenu, kiedy spotykamy się z innymi osobami. Dla własnego komfortu (żeby potrawa nie miała styczności z tymi z glutenem) oraz przedstawienia rodzinie i znajomym jak wygląda obecnie dieta pacjenta. Zamiast obawiania się namawiania w przypadku odmowy zjedzenia tego, co przygotował gospodarz albo co gorsza, zjedzenie produktu, którego składu nie jesteśmy pewni, mamy zabezpieczenie na czas spotkania. Wiele z potraw bezglutenowych jest podobnych w smaku tylko różni się np. rodzajem użytej mąki, dlatego ich wygląd nie będzie budził nadmiernego zainteresowania. Dla osób, które z jedzenia czerpały dużo przyjemności rezygnacja z pewnych produktów i potraw może być bardzo trudna, dlatego należy zadbać o zasoby samokontroli, by nie ulegać pokusie jedzenia tradycyjnego. W tym celu warto szukać jak najbardziej podobnych zamienników produktów. Dieta bez glutenu nie wyklucza np. obecności chleba, choć musi on być ze specjalnej mieszanki mąk. Warto ograniczyć, na tyle, na ile to możliwe, biorąc pod uwagę innych domowników, obecność niektórych produktów w domu. Niech produkty o niepewnym składzie nie będą pozostawiane w zasięgu wzroku.  Warto pracować nad wzmacnianiem uważności nie tylko w jedzeniu i zwracaniu uwagi na produkty, po które sięgamy, ale również ćwiczyć uważność, by lepiej radzić sobie z lękiem i poczuciem zagubienia w nowej sytuacji. Wystarczy codzienna chwila skupienia na świadomym oddechu lub czynności np. parzeniu kawy.  Pomocne w poradzeniu sobie z lękiem i dużym obciążeniem będzie stworzenie z pacjentem dostosowanej dla niego rutyny dla odprężenia. To lista działań, które może podejmować, by odbudować swoje zasoby psychofizyczne, np. kąpiel, aromaterapia, joga, spacer, drzemka czy masaż. Zachowania powinny być aktywne i przyjemne.  LISTA ZALECEŃ I PRZECIWWSKAZAŃ  Wprowadzenie diety bezglutenowej i zwrócenie uwagi na reakcje ciała i samopoczucie. Prowadzenie dziennika żywienia, by wyeliminować popełniane początkowo błędy. Przygotowanie i posiadanie przy sobie list, notatnika z zaznaczonymi zabronionymi produktami czy potrawami lub takimi na które, warto zwrócić uwagę i np. sprawdzić skład. Szczere informowanie innych osób (znajomi, współpracownicy) o chorobie i jedynym sposobie leczenia jakim jest eliminacja glutenu.  Organizacja przestrzeni kuchennej w domu, tak by przygotowywać potrawy bezglutenowe na osobnych naczyniach i akcesoriach. Zwrócenie uwagi domownikom na wprowadzone zmiany. Oznaczenie przedmiotów dla ułatwienia korzystania. Korzystanie z zamienników produktów bezglutenowych np. słodyczy, chleba. Odpowiedzialne podejście do wprowadzanych zmian, całkowita eliminacja glutenu nie tylko zabezpiecza przed przykrymi dolegliwościami, ale przede wszystkim zapobiega powstawaniu uszkodzeń w układzie pokarmowym i znacznego pogorszenia zdrowia. Nie można pozwalać sobie na odstępstwa w dietoterapii. Dokładne czytanie etykiet nawet w przypadku produktów uznawanych za bezglutenowe. Poszukanie grup wsparcia i rzetelnych źródeł informacji na temat choroby.  Skupienie uwagi na swoim zdrowiu i samopoczuciu, a nie na ocenach innych osób wprowadzanych przez pacjenta zmian. Ignorowanie lub dokładne informowanie na temat leczenia celiakii osób, które np. zachęcają do odstępstw.  Zadbanie o zasoby psychiczne: odpowiednio długi sen, regeneracja, spacery. Zaplanowanie regularnej, ale umiarkowanej aktywności fizycznej, która przede wszystkim daje satysfakcję. Testowanie różnych aktywności dla znalezienia formy najmniej obciążającej psychicznie. Zastosowanie strategii związanych ze wzmocnieniem samokontroli. W przypadku dużego obciążenia emocjonalnego i nieprzerwanie utrzymującego się lęku związanego z dużymi zmianami w prowadzonym stylu życia warto rozważyć skorzystanie ze wsparcia psychologicznego.   WSKAZÓWKI DLA DIETETYKA Przeanalizuj historię pacjenta, biorąc pod uwagę prowadzony dotychczas styl życia, dostosowując nowe zalecenia tak, by były jak najmniej obciążające mimo otrzymanej diagnozy.  Postaraj się dostosować bezglutenowy jadłospis jak najbardziej zbliżony do tradycyjnego odpowiednika z życia pacjenta. Wspieraj i okaż zrozumienie dla bardzo dużego przeorganizowania życia pacjenta. Pozwól pacjentowi brać czynny udział w wyznaczaniu celów i opracowywaniu planu działania. Rozmawiaj o wątpliwościach. Na początku współpracy bądź w stałym kontakcie. Pracuj z emocjami, zwłaszcza z lękiem przed zmianą. Wyjaśnij dokładnie na czym polega leczenie, dlaczego eliminacja glutenu jest taka ważna. Rzetelna i zrozumiale przekazana wiedza oraz materiały edukacyjne to najlepszy sposób na obniżenie lęku. Kiedy czujesz, że problemy emocjonalne i życiowe pacjenta są zbyt dużym obciążeniem, by poradzić sobie z nimi bez odpowiedniego wsparcia, zachęć do skorzystania z usług terapeuty. Diagnoza celiakii oznacza dla pacjenta istotne zmiany w sposobie żywienia, które staną się codziennością. Poczucie straty i niesprawiedliwości może być początkowo bardzo duże, zwłaszcza u pacjentów przyzwyczajonych do tradycyjnego sposobu żywienia. Warto uświadamiać pacjentów, że początkowy dyskomfort i poczucie zagubienia zastąpi nawykowe działanie, a przede wszystkim znacząca poprawa jakości życia bez bólu i niepewności. Specjalista jest zobowiązany do udzielenia wsparcia i okazania zrozumienia pacjentowi, by wspólnie opracować najlepszą strategię wprowadzania zmian i radzenia sobie z lękiem i poczuciem osamotnienia. Bibliografia Moskalewicz, B., Świat postępującej choroby przewlekłej – doświadczenia kobiet, [w:] A. Ostrowska i M. Skrzypek (red.), Socjologia medycyny w Polsce z perspektywy półwiecza. Nurty badawcze, najważniejsze osiągnięcia, perspektywy rozwoju, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2015. Fiternicka-Gorzko, M., „Precypitacja”, doświadczenie ekstremalne, zwrotnica i zasób: choroba z perspektywy biograficznej, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2014, nr 10(1), s. 119. Dewar, D.H. i Ciclitira, P.J., Clinical features and diagnosis of celiac disease, „Gastroenterology” 2005. vol. 128, Iss. 4, Supp. 1), s. 19–24. Poradnik. Celiakia i dieta bezglutenowa, pod redakcją Grażyny Konińskiej, Anny Marczewskiej, Pauliny Sabak-Huzior i Małgorzaty Źródlak, Wydanie XV, Warszawa 2021, Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej.

W ostatnich latach pojawia się coraz więcej dowodów na związek otyłości z naszym mikrobiomem jelitowym. Choć wyniki badań nie są jednoznaczne i nadal pozostaje wiele niewiadomych, warto zwrócić uwagę na mikrobiom przewodu pokarmowego w kontekście rozwoju oraz leczenia nadmiernej masy ciała, jak również na czynniki, które mogą wpływać na jego skład, zaburzając stan równowagi – eubiozy.

Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) to grupa chorób, których wspólną cechą jest niekontrolowana odpowiedź zapalna w obrębie przewodu pokarmowego. Z uwagi na współwystępujące zmiany w zakresie mikrobioty jelitowej, istotnym elementem we wspomaganiu leczenia NZJ jest celowana probiotykoterapia. Mieszanina probiotyczna De Simone Formulation jest skuteczna w podtrzymującej terapii CU, zapobiega zaostrzeniom i wpływa na utrzymanie stanu remisji. Ponadto wskazany probiotyk jest efektywny w zapobieganiu zapaleniom i utrzymaniu remisji w zapaleniach zbiornika jelitowego. Celowana probiotykoterapia okazuje się być również pomocna w przebiegu mikroskopowego zapalenia jelita grubego.

Nowotwór jelita grubego zajmuje trzecie miejsce w strukturze zachorowań na nowotwory w Polsce i na świecie. Na ryzyko wystąpienia wpływ mają nie tylko czynniki genetyczne, ale również styl życia. Zachowanie wysokiego poziomu aktywności fizycznej, utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz prawidłowy sposób odżywiania uwzględniający wysokie spożycie błonnika pokarmowego, warzyw, owoców, wapnia oraz niskie spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa, a także napojów alkoholowych zmniejszają ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.

W Polsce w 2020 r. rak jelita grubego pod względem zachorowalności stanowił trzeci najczęstszy nowotwór zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Czynniki środowiskowe i styl życia mogą warunkować rozwój choroby nowotworowej aż w 90–95%. Głównym celem profilaktyki pierwotnej raka jelita grubego jest zapobieganie rozwojowi choroby, ze szczególnym naciskiem na unikanie czynników ryzyka oraz wzmacnianie organizmu, natomiast profilaktyka wtórna obejmuje przede wszystkim przeprowadzanie badań przesiewowych w celu wykrycia choroby na możliwie wczesnym etapie. Optymalizacja procesu leczenia nowotworów jelita grubego opiera się na kompleksowym podejściu do pacjenta oraz wielodyscyplinarnej współpracy specjalistów.

W obecnych czasach w praktyce gabinetowej jako dietetycy mamy szereg możliwości polecania dodatkowej suplementacji swoim pacjentom. Takie zalecenia zawsze należy opierać o indywidualne potrzeby pacjenta i jego stan zdrowia. Dodatkowa suplementacja może być wsparciem przy wprowadzaniu zmian żywieniowych lub też przy zalecanej farmakoterapii. Jednym ze składników, który od jakiegoś czasu z powodzeniem stosuję w swojej praktyce jest laktoferyna.