Orkisz należy do najstarszych gatunków pszenicy. Współczesne badania naukowe dowodzą, że jest najzdrowszy ze wszystkich rodzajów zbóż. Posiada optymalną ilość wszelkich niezbędnych do życia składników odżywczych: wysokowartościowego białka, węglowodanów, nienasyconych kwasów tłuszczowych, składników mineralnych (żelaza, magnezu, fosforu, wapnia) oraz witamin (A, E, D, B1, B2, B6). Agnieszka Piskała-Topczewska, specjalistka ds. żywienia i ekspertka III edycji kampanii „Glutenowy zawrót głowy – obalamy mity, potwierdzamy fakty” tłumaczy, na czym polega wyjątkowość orkiszu.   Naturalny antybiotyk Orkisz zawiera rodanid, czyli naturalny antybiotyk, który wykazuje wysoką skuteczność w przeciwdziałaniu infekcjom. Do jego najważniejszych właściwości zaliczamy zdolność pobudzania aktywnych komórek organizmu do zwiększania sił układu odpornościowego. W orkiszu znajduje się 17% białka i aż 8 aminokwasów niezbędnych dla organizmu człowieka, co czyni z niego wyjątkowe zboże, które stanowi cenne źródło białka roślinnego. W ziarnach orkiszu obecne są też nienasycone kwasy tłuszczowe i fitosterole, sprzyjające prawidłowemu funkcjonowaniu serca i układu krążenia (skutecznie obniżają cholesterol).   Źródło magnezu Orkisz pełnoziarnisty (nieoczyszczone ziarno) wspiera nie tylko zdrowie, ale i korzystnie wpływa na samopoczucie. Poprawia koncentrację, nastrój i łagodzi stany zmęczenia – przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość magnezu i witamin z grupy B, które działają kojąco na układ nerwowy. Zboże to, właśnie dlatego, że stanowi bogate źródło magnezu, jest zalecane szczególnie osobom, które mają wyższe zapotrzebowanie na ten składnik mineralny, jak kobiety w ciąży, sportowcy, dzieci i osoby starsze. Warto przy tym zaznaczyć, że bardzo cennym źródłem magnezu jest mąka orkiszowa, która bez wątpienia powinna znaleźć się w diecie cukrzyka. Magnez z mąki orkiszowej nie tylko pozwala kontrolować poziom cukru we krwi, ale również może mieć istotny wpływ na zmniejszenie negatywnych skutków choroby, w tym owrzodzenia nóg.   Na wzmocnienie śledziony i trzustki Ta odmiana pszenicy ma właściwości ogrzewające i wzmacniające śledzionę oraz trzustkę, wykazuje także działanie krwiotwórcze i budujące mięśnie. Może być stosowany przy alergiach i zaburzeniach przemiany wapnia.   Przeciwwskazania dla spożycia orkiszu: Kamienie nerkowe: orkisz zawiera pewne ilości związków mineralnych, takich jak szczawiany, które mogą przyczyniać się do tworzenia się kamieni nerkowych u osób podatnych na ten problem. Osoby z historią kamieni nerkowych powinny skonsultować się z lekarzem przed spożyciem orkiszu. Indywidualna nietolerancja: każdy organizm może reagować inaczej na spożywanie orkiszu. Jeśli doświadczasz niepożądanych objawów po spożyciu orkiszu, takich jak ból brzucha, wzdęcia, uczucie dyskomfortu, może to wskazywać na indywidualną nietolerancję. W takim przypadku warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.   Ogólnopolska kampania promocyjno-edukacyjna „Glutenowy zawrót głowy – obalamy mity, potwierdzamy fakty”, której organizatorem jest Federacja Branżowych Związków Producentów Rolnych, sfinansowana jest ze środków Funduszu Promocji Ziarna Zbóż i Przetworów Zbożowych. Więcej informacji o kampanii znajduje się na stronie internetowej: www.glutenowyzawrotglowy.pl oraz na profilach: https://m.facebook.com/Glutenowy-zawr%C3%B3t-g%C5%82owy-obalamy-mity-potwierdzamy-fakty-108553361621363/ https://www.instagram.com/glutenowyzawrotglowy/

Stowarzyszenie Poranek, organizacja zajmująca się pomocą żywnościową dla najuboższych, rozpoczyna kampanię informacyjną pod nazwą „Miesiąc Dobrego Żywienia”.

To propozycja dla wegan, karmiących matek i studentów! Aszitaba jest zielonym warzywem, bogatym w składniki odżywcze. W tym fantastycznym pesto, które obfituje w witaminy B6 i B12, występuje w doskonałym połączeniu z bazylią, drożdżami spożywczymi i orzechami makadamia. Nie jest łatwo zdobyć świeżą aszitabę, lecz jej uprawa jest bardzo prosta i warto podjąć ten wysiłek!

Recenzja książki Życie bez glutenu. Praktyczny poradnik autorstwa dr Wiolety Zysk

Nieustający wzrost liczby ludności wpływa na ograniczenie dostępnych pokarmów bogatych w składniki odżywcze, w tym m.in. białko pochodzenia zwierzęcego. Szacuje się, że na przestrzeni najbliższych 20–30 lat zapotrzebowanie na żywność wzrośnie dwukrotnie. Powstaje zatem potrzeba poszukiwania alternatywnych źródeł żywności w celu zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania. Zatem czy owady to jedzenie przyszłości? Jeżeli tak, to czy zostaną wprowadzone do obrotu na terenie UE i w jaki sposób będzie znakowana żywność, do której wytworzenia będą wykorzystywane owady? Nowa żywność Owady przeznaczone do spożycia przez ludzi to tzw. nowa żywność, czyli żywność, której nie stosowano w znacznym stopniu w Unii Europejskiej do spożycia przez ludzi przed dniem 15 maja 1997 r. i która należy do jednej z kategorii żywności wymienionych w rozporządzeniu 2015/2283 [1] (dalej: rozporządzenie). Jako nową żywność kwalifikuje się m.in. żywność nowo opracowaną lub innowacyjną bądź też wyprodukowaną z zastosowaniem nowych technologii i procesów produkcji [2]. Do nowej żywności zalicza się również tradycyjną żywność pochodzącą z państw trzecich, czyli spożywaną poza obszarem Unii Europejskiej, która nie została wprowadzona do obrotu na rynek unijny na masową skalę.  Wniosek o wydanie zezwolenia  Rozporządzenie określa przy tym wymagania proceduralne wprowadzania nowej żywności do obrotu. W szczególności wymogi te dotyczą treści wniosku o wydanie zezwolenia i etapów wyrażenia zgody na wprowadzenie nowej żywności do obrotu. Wprowadzenie na rynek nowej żywności wymaga uzyskania zezwolenia Komisji Europejskiego i wpisu do unijnego wykazu. Komisja wydaje zezwolenie z własnej inicjatywy lub na podstawie skierowanego do niej wniosku [3].  Przepisy rozporządzenia nie wskazują, kto może złożyć wniosek o wydanie zezwolenia. Z wnioskiem najczęściej będzie jednak występował pierwotny producent owadów – czyli hodowca lub pierwotny przetwórca. Dotychczasowe wnioski dotyczące wprowadzenia owadów na rynek były składane głównie przez przedsiębiorców, którzy sprzedają owady jako składniki późniejszym przetwórcom lub bezpośrednio konsumentom. Zdarza się również, że wnioskodawcami są krajowe stowarzyszenia.  W rozporządzeniu nie postawiono wymagań, aby wnioskodawca miał siedzibę w Unii Europejskiej. W praktyce wnioskodawcami mogą być podmioty działające na rynku spożywczym, konsultanci, doradcy, stowarzyszenia branżowe albo inne osoby fizyczne lub prawne. Rozporządzenie zobowiązuje wnioskodawcę do wskazania: jego nazwy i adresu; nazwy i opisu nowej żywności; opisu procesu lub procesów produkcji; szczegółowego składu nowej żywności; dowodów naukowych, które wykazują, że nowa żywność nie stanowi zagrożenia dla życia człowieka; opisu metody lub metod analizy, propozycji warunków stosowania zgodnie z przeznaczeniem i szczególnych wymagań dotyczących etykietowania, które nie będą wprowadzały konsumenta w błąd [4]. Badania naukowe Złożenie wniosku musi zostać poprzedzone badaniami naukowymi. Potencjalni wnioskodawcy zlecający lub przeprowadzający badania od dnia 27 marca 2021 r. (tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia nr 2019/1381 w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym [5]),  w celu wsparcia wniosku dotyczącego owadów lub żywności na bazie owadów mają obowiązek powiadomić Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) o prowadzeniu badań niezwłocznie przed datą ich rozpoczęcia. W powiadomieniu należy wskazać tytuł i zakres badania, laboratorium lub jednostkę badawczą przeprowadzającą badanie, a także datę rozpoczęcia oraz planowaną datę zakończenia badania.  Jeśli wniosek spełnia wszystkie wymogi formalne wskazane w rozporządzeniu, Komisja zwraca się do EFSA z prośbą o wydanie opinii na temat bezpieczeństwa nowej żywności [6]. Zadaniem EFSA na tym etapie procesu jest przeprowadzenie kompleksowej i opartej na podstawach naukowych oceny ryzyka nowej żywności w kontekście jej zastosowania wskazanego przez wnioskodawcę. Nieprzestrzeganie obowiązku powiadomienia o prowadzonych badaniach może skutkować nieważnością wniosku lub opóźnieniami w procesie oceny ryzyka. Zezwolenie Komisja wydaje zezwolenie, jeśli:  dostępne dowody naukowe potwierdzają, że żywność nie stwarza ryzyka dla zdrowia ludzi,  przeznaczenie żywności nie wprowadza konsumenta w błąd – w szczególności, jeśli dana żywność przeznaczona jest do zastąpienia innej żywności, a nastąpiła znacząca zmiana wartości odżywczej,  w przypadku gdy żywność przeznaczona jest do zastąpienia innej żywności, nie różni się od tej żywności w taki sposób, by jej zwykłe spożycie było niekorzystne pod względem żywieniowym dla konsumenta [7].    Jeśli żywność uzyska zezwolenie, podmiot, który wprowadza ją na rynek musi przestrzegać specyfikacji ujawnionej w wykazie oraz: warunków, na jakich można stosować nową żywność,  dodatkowych szczególnych wymogów dotyczących etykietowania, które mają na celu poinformowanie konsumenta końcowego o szczególnych cechach lub właściwościach żywności (np. skład, wartość odżywcza lub skutki odżywcze i przeznaczenie żywności, które sprawiają, że nowa żywność nie jest równoważna istniejącej żywności lub też poinformowanie konsumenta końcowego o skutkach dla zdrowia określonych grup ludzi),  wymogów dotyczących monitorowania po wprowadzeniu żywności na rynek – wymogi te może wprowadzić Komisja ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa żywności.     Gatunki jadalne Obecnie na listę nowej żywności wpisane zostały cztery gatunki owadów:  świerszcz domowy (Acheta domesticus) – w formie mrożonej, suszonej, sproszkowanej lub jako częściowo odtłuszczony proszek; szarańcza wędrowna (Locusta migratoria) – w postaci mrożonej, suszonej i sproszkowanej jako przekąska oraz jako składnik żywności w szeregu produktów spożywczych; pleśniakowiec lśniący (Alphitobius diaperinus) – w postaci mrożonej, pasty, suszonej i sproszkowanej; mącznik młynarek (Tenebrio molitor) – jako suszone larwy [8].    Owady mogą być spożywane w całości jako przekąska lub dodawane w postaci sproszkowanej do różnych produktów spożywczych jako składnik – w zależności od treści wpisu w unijnym wykazie. Na rynku dostępne są np. ciasteczka, batony proteinowe, czekolada, krakersy, makaron, chleb, mieszanki do pieczenia, płatki zbożowe lub substytuty mięsa zawierające owady. Zawartość owadów w składzie jest jednak zazwyczaj niska. Wszystkie przeznaczone do spożycia owady zostały wpisane do wykazu, z zastrzeżeniem czasowej wyłączności obrotu produktami. Oznacza to, że wyłącznie pierwotny wnioskodawca może w terminie 5 lat od wydania zezwolenia wprowadzać dany produkt na rynek. Po upływie okresu wyłączności rynkowej nową żywność objętą zezwoleniem może wprowadzać na rynek każdy podmiot, na warunkach określonych w wykazie. Znakowanie  Nowa żywność podlega ogólnym wymogom dotyczącym etykietowania określonym w rozporządzeniu nr 1169/2011 [9] i innych przepisach prawa żywnościowego.  Rozporządzenie w sprawie nowej żywności zakłada jednak, że we wpisie w unijnym wykazie mogą zostać wskazane szczególne wymogi dotyczące etykietowania, co ma miejsce w przypadku wszystkich owadów przeznaczonych do spożycia, które zostały wpisane do wykazu [10].  W każdym przypadku owady przeznaczone do spożycia muszą zostać oznaczone swoją polską nazwą oraz jej łacińskim odpowiednikiem. Przykładowo więc na etykiecie należy wskazać, że herbatniki zawierają „suszone larwy mącznika młynarka (Tenebrio molitor)”.  Jeśli dany owad został wpisany do wykazu w różnych formach, konieczne jest także podanie informacji o jego postaci zastosowanej w produkcie. Gdyby więc w składzie batonu zbożowego miał znajdować się proszek z pleśniakowca lśniącego, konieczne jest oznaczenie tego na etykiecie w następujący sposób: „larwy pleśniakowca lśniącego (Alphitobius diaperinus) w postaci sproszkowanej”.  Pleśniakowiec lśniący został dopuszczony do obrotu również jako składnik suplementów żywnościowych w rozumieniu dyrektywy 2002/46/WE z zastrzeżeniem, że zawierające go suplementy mogą być stosowane wyłącznie przez osoby dorosłe. W ramach etykietowania suplementów żywnościowych zawierających pleśniakowca lśniącego należy więc umieścić dodatkową informację, zgodnie z którą suplement nie powinien być spożywany przez osoby w wieku poniżej 18 lat. Ponadto – ponieważ w opinii EFSA spożycie wszystkich owadów wprowadzonych do obrotu może wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na skorupiaki i produkty pochodne oraz na roztocza kurzu domowego – etykieta powinna także zawierać informację o tym ryzyku.  Dodatkowe informacje należy zamieszczać w pobliżu wykazu składników.  Chociaż Unia Europejska nie planuje specjalnych oznaczeń produktów zawierających owady, w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi trwają prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych [11]. Projekt zakłada przygotowanie jednolitej, graficznej informacji krajowym konsumentom na temat obecności w środkach spożywczych nowej żywności z owadów. Na razie nie wiadomo, jak dokładnie miałoby wyglądać takie oznaczenie. Zakończenie prac nad projektem planowano na wrzesień 2023 r., jednak – na razie – nie zostały sfinalizowane. Bibliografia Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności, zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1852/2001 (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 327, s. 1 z późn. zm., dalej: rozporządzenie). Art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia. Art. 10 ust. 1 rozporządzenia. Art. 10 ust. 2 rozporządzenia. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1381 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym oraz zmieniające rozporządzenia (WE) nr 178/2002, (WE) nr 1829/2003, (WE) nr 1831/2003, (WE) nr 2065/2003, (WE) nr 1935/2004, (WE) nr 1331/2008, (WE) nr 1107/2009, (UE) 2015/2283 oraz dyrektywę 2001/18/WE (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 231, s. 1). Art. 11 ust. 1 rozporządzenia. Art. 11 ust. 2 rozporządzenia. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470 z dnia 20 grudnia 2017 r. ustanawiające unijny wykaz nowej żywności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności (Dz. U. UE. L. z 2017 r. Nr 351, s. 72 z późn. zm.). Lista nowej żywności dostępna pod adresem: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 304, s. 18 z późn. zm.). Art. 6 ust. 2 rozporządzenia. R. Horbaczewski, Żywność zawierająca owady będzie w Polsce specjalnie oznakowana, Prawo.pl, 19.05.2023.

Osteoporoza to choroba szkieletu charakteryzująca się niską gęstością mineralną kości, prowadzącą do osłabienia ich struktury i wzrostu podatności na złamania. Istotą problemu jest zaburzenie struktury wewnętrznej kości, w tym spadek masy kostnej. Osteoporoza występuje w kilku typach, zależnych od przyczyn i grupy wiekowej. Diagnostyka obejmuje badania densytometryczne, analizę poziomu minerałów i metody oceny ryzyka złamań w ciągu 10 lat. Profilaktyka i leczenie opierają się na prawidłowym żywieniu, uwzględniając dostarczanie witamin i minerałów, takich jak wapń, fosfor, magnez, witamina D, K i C. Spożycie białka, błonnika oraz ograniczenie soli, alkoholu i kofeiny wpływają na zdrowie kości. Aktywność fizyczna odgrywa także istotną rolę w utrzymaniu masy kostnej. Warto zadbać o te aspekty, aby uniknąć problemów związanych z osteoporozą.

Regularna aktywność fizyczna połączona z edukacją żywieniową przynosi efekty i wpływa na sprawność dzieci. Prezentujemy skrócone wyniki badania „Ocena wiedzy żywieniowej, sposobu żywienia i sprawności fizycznej dzieci i młodzieży biorących aktywny udział w programie sportowo-edukacyjnym Lekkoatletyka dla każdego!” oraz aktualne działania mające na celu poprawę wiedzy żywieniowej wśród dzieci i młodzieży. Alarmujące tendencje dotyczące wzrastającej masy ciała dzieci i nastolatków obserwujemy od lat. Według Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości w Polsce nadwaga lub otyłość występują u 12% chłopców i 10% dziewczynek w wieku przedszkolnym oraz u 18,5% chłopców i 14,3% dziewcząt w wieku szkolnym [1]. W ostatnich latach odsetek dzieci mających nadmierną masę ciała w Polsce systematycznie rośnie [2].  Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że obecnie jest to ponad 22% uczniów, podczas gdy w latach 70. XX wieku problem dotyczył mniej niż 10%. Tym, co dodatkowo niepokoi są nieprawidłowe nawyki żywieniowe, a także wysoki poziom zachowań sedentarnych (m.in. czasu spędzonego przed ekranami) czy chociażby negatywna moda na nieaktywne przemieszczanie się do i ze szkoły. Czas pandemii dodatkowo pogłębił te niekorzystne nawyki [3]. W ramach międzynarodowego projektu Global Matrix 4.0 przeanalizowano, jak wygląda aktywność fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce. Z badania wynika, że mniej niż 20% dzieci i młodzieży jest wystarczająco aktywnych [4]. Wobec tak niepokojących informacji okazuje się, że istotną rolę mogą tu odegrać – i odgrywają – programy edukacyjno-sportowe. Dobrym przykładem takiej inicjatywny jest program Lekkoatletyka dla każdego! (dalej: Ldk!) realizowany od 2014 roku przez Polski Związek Lekkiej Atletyki pod patronatem Ministerstwa Sportu i Turystyki. Partnerem strategicznym programu jest Nestlé Polska. Objęte nim dzieci mają nie tylko dostęp do bezpłatnych zajęć sportowych, ale także uzyskują praktyczną wiedzę o zbilansowanej diecie i właściwym nawodnieniu podczas warsztatów żywieniowych. Od początku programu wzięło w nim udział już 775 000 dzieci. Projekt badawczy #zacznijodlekkiej 2023 Już po raz trzeci firma Nestlé Polska we współpracy z Polskim Związkiem Lekkiej Atletyki, Instytutem Nauk o Żywieniu Człowieka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie przeprowadziła projekt badawczy #zacznijodlekkiej. W tym roku po raz pierwszy jako partner badania dołączyła również Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Projekt badawczy „Ocena wiedzy żywieniowej, sposobu żywienia i sprawności fizycznej dzieci i młodzieży biorących aktywny udział w programie sportowo-edukacyjnym Lekkoatletyka dla każdego!” został przeprowadzony w całej Polsce od kwietnia do czerwca 2023 roku. Wzięło w nim udział 1012 dzie- ci w wieku 10–14 lat (562 dziewczynek i 450 chłopców). Połowę próby stanowiły dzieci uczestniczące w programie Ldk!, a drugą część – dzieci nieuczestniczące w żadnym programie edukacyjno-sportowym (grupa kontrolna). Wybór różnych technik i narzędzi badania pozwolił na kompleksowe podejście do postawionego problemu badawczego. Autorzy raportu przeprowadzili: bezpośrednie pomiary antropometryczne masy ciała i wzrostu, które pozwoliły na wyliczenia wskaźnika BMI, a następnie interpretację wyników na podstawie siatek centylowych (opracowanych na podstawie ogólnopolskich danych statystycznych), ocenę wiedzy żywieniowej na podstawie wypełnionego przez dzieci kwestionariusza autorstwa Dickson-Spillmann,  badanie nawyków żywieniowych dzieci na podstawie kwestionariusza Adolescents Food Habits Checklist, analizę źródeł białka w diecie dzieci przy wykorzystaniu półilościowego kwestionariusza częstości spożycia, przygotowanego na podstawie danych z tabel składu i wartości odżywczej żywności, ocenę sprawności fizycznej na podstawie europejskiego testu sprawności fizycznej EUROFIT oraz wykorzystywanego w programie Ldk! testu Oceny Sprawności Fizycznej OSF.   Najważniejsze wyniki badania #zacznijodlekkiej Badanie pokazało, że w grupie nietrenującej odsetek dzieci z nadmierną masą ciała jest ponad trzykrotnie wyższy niż wśród trenujących i wynosi 19%, a w grupie trenujących w Ldk! jedynie 6% (Ryc. 1). Ryc. 1. Wykres przedstawiający częstotliwość występowania nadmiernej masy ciała w grupie badanej i kontrolnej Analizy przeprowadzone w ramach projektu badawczego #zacznijodlekkiej! wskazują, że dzieci uczestniczące w programie Lekkoatletyka dla każdego! mają wyższy poziom ogólnej wiedzy żywieniowej niż dzieci z grupy kontrolnej. W teście wiedzy żywieniowej dzieci trenujące w programie Ldk! osiągnęły znacząco lepsze wyniki (75% prawidłowych odpowiedzi) niż ich nietrenujący rówieśnicy (65%) (Ryc. 2). Ryc. 2. Ilość prawidłowych odpowiedzi w teście wiedzy żywieniowej w grupie badanej i grupie kontrolnej Kwestionariusz Adolescents Food Habits Checklist uwzględnia 23 pytania dotyczące nawyków związanych z kupowaniem, przygotowaniem i spożywaniem różnych rodzajów żywności oraz pozwala na określenie, jak bardzo te nawyki są prozdrowotne. Dzieci uczestniczące w programie Ldk! miały wyższy odsetek prawidłowych nawyków niż dzieci z grupy kontrolnej. Częściej deklarowały, że starają się jeść: zdrowo, dużo warzyw i owoców, przynajmniej 1 porcję warzyw do obiadu (wyłączając ziemniaki). Co więcej – dzieci trenujące w programie Ldk! relatywnie częściej odpowiadały, że zdarza im się nie zjadać deseru, mimo że jest on dostępny, ciastka i drożdżówki kupują rzadko, a na drugie śniadanie w szkole nie mają nic słodkiego (Ryc. 3). Ryc. 3. Nawyki żywieniowe dzieci z obu grup Projekt badawczy #zacznijodlekkiej 2023 wskazuje, że działania edukacyjne przynoszą wymierne efekty. Jest to widoczne w obszarach, na których w ostatnich latach Nestlé Polska skupiało się podczas działań i warsztatów edukacyjnych (popularyzacja spożycia warzyw i owoców, właściwe bilansowanie drugiego śniadania, ograniczanie tłuszczu i słodyczy).  Badanie wykazało, że dzieci ćwiczące w programie Lekkoatletyka dla każdego! osiągają o 12% lepsze wyniki prób sprawnościowych niż nieaktywni rówieśnicy. Obszarami, w których była zaobserwowana największa różnica, są siła, szybkość, wytrzymałość i koordynacja ruchowa. Dzieci z programu Ldk! osiągały również o 78% lepsze wyniki w próbie wytrzymałości, a także miały ponad dwukrotnie lepszy wynik próby gibkości i próby siły funkcjonalnej. To wszystko przekłada się na ich lepszą sprawność, co z kolei ułatwia wykonywanie zwykłych czynności każdego dnia. Jest też im łatwiej utrzymać prawidłową postawę ciała. To niezwykle istotne, ponieważ – jak pokazują liczne badania – konsekwencją niedostatecznej aktywności fizycznej (a także sedentarnego trybu życia) jest coraz częstsze diagnozowanie wad postawy. Problem ten dotyczy nawet połowy populacji dzieci i młodzieży [5]. W obliczu tych ustaleń niezmierne ważne staje się uczestnictwo dzieci i młodzieży w zorganizowanych zajęciach sportowych, które minimalizują skutki hipokinezji. Podsumowanie Wyniki badania pokazują, że konsekwentna edukacja przynosi efekty, wpływając na poprawę nawyków żywieniowych. Działania edukacyjne należy jednak kontynuować i obejmować nimi zarówno dzieci, jak i rodziców tak, by dzięki nim wykształcały się prawidłowe przyzwyczajenia żywieniowe. Dzięki zajęciom warsztatowym dzieci mogą wykorzystać zdobytą wiedzę w praktyce. Istotne jest również zachęcanie całych rodzin do podejmowania aktywności fizycznej oraz umożliwianie dzieciom uczestnictwa w zorganizowanych zajęciach, takich jak np. Lekkoatletyka dla każdego! Będzie to miało z pewnością pozytywne przełożenie na ich sprawność fizyczną oraz na niższą masę ciała. Bibliografia Otyłość u dzieci – same z niej nie wyrosną [na:] https:// pacjent.gov.pl/aktualności/otylosc-u-dzieci-same -z-niej-nie-wyrosna  Odsetek osób w wieku powyżej 15 lat według indeksu masy ciała (BMI) – dane statystyczne – [na:] https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/odsetek-osob-w-wieku-powyzej-15-lat-wedlug-indeksu-masy-ciala-bmi,23,1.html Mucha B., Mucha M., Aktywność fizyczna w dobie pandemii COVID-19 [na:] https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/132309/PDF/04_06_B_Mucha_M_Mucha_Aktywnosc_fizyczna_w_dobie_pandemii_Covid-19.pdf Raport o stanie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce w ramach projektu Global Matrix 4.0 [na:] https://www.activehealthykids.org/wp-content/uploads/2022/10/Poland-report-card-long-form-2022.pdf Wawrzyniak A., Tomaszewski M., Mews J., Jung A., Kalicki B. (2017). Wady postawy u dzieci i młodzieży jako jeden z głównych problemów w rozwoju psychosomatycznym. Pediatr Med Rodz, 13(1), 72–78.

Olej rzepakowy jest naprawdę wartościowym składnikiem naszej codziennej diety. Ze względu na to, że zawiera szereg substancji o działaniu prozdrowotnym, może być nawet przydatny w profilaktyce chorób nowotworowych, których na świecie jest bardzo dużo. W samym 2018 roku zmarło 10 milionów osób z powodu chorób nowotworowych, a u 1 na 5 osób rozwinie się nowotwór przed 75. r.ż. [24, 25].

Z roku na rok wzrasta świadomość konsumenta odnośnie do spożywanej przez niego żywności. Coraz częściej pod uwagę brane jest pochodzenie danego produktu, jego jakość i walory odżywcze, a także naturalność i świeżość. Z powodu wysokiej korelacji pomiędzy zdrowiem a pożywieniem konsumenci szukają bezpiecznych i naturalnych substancji wykazujących działanie prozdrowotne [1]. Betalainy, czyli co? Wśród związków biologicznie aktywnych, wykazujących dobroczynny wpływ na zdrowie człowieka, należy wyróżnić betalainy. Jest to grupa naturalnych barwników, występująca w surowcach pochodzenia roślinnego, głównie z rzędu goździkowców Caryophyllales [2].  Betalainy są azotowymi barwnikami roślinnymi rozpuszczalnymi w wodzie, które ze względu na budowę chemiczną dzielą się na żółto-pomarańczowe betaksantyny i czerwono-fioletowe betacyjaniny [3]. Najważniejszym (fioletowym) barwnikiem buraka ćwikłowego jest betanina zawierająca grupę fenolową i cykliczną grupę aminową, dzięki której wykazuje właściwości przeciwutleniające. Natomiast najistotniejszymi z grupy barwników żółtych są wulgaksantyna I zbudowana z glutaminy i kwasu betalamowego oraz wulgaksantyna II, której podstawnikiem jest kwas glutaminowy. Zarówno jedna, jak i druga grupa barwników wykazuje właściwości antyoksydacyjne [4]. Betacyjaniny są zbudowane z kwasu betalamowego i cyklo-DOPA (cyklo-3,4-dihydroksyfenyloalaniny) [5]. Pigmenty te są stabilne w szerokim spektrum pH między 3 a 7, a dodatkowo do ich stabilizacji można wykorzystać dodatek kwasu askorbinowego, cytrynowego bądź kwasu etylenodiaminotetraoctowego (EDTA). Kolor betaniny w ekstraktach o pH poniżej wartości 3 przesuwa się w kierunku fioletowego, natomiast powyżej 7 – w kierunku niebieskiego [6]. W skórce buraków można znaleźć kilka betacyjanin takich jak: betanina, prebetanina, izobetanina czy neobetanina [7]. Proces syntezy betalain rozpoczyna się od tyrozyny, której ogromna akumulacja wytwarza dihydroksyfenyloalaninę (DOPA). DOPA ulega konwersji do cyklo-DOPA. W wyniku rozszczepienia pierścienia aromatycznego DOPA powstaje kwas betalamowy [8]. Betacyjanina tworzy się w wyniku kondensacji cyklo-DOPA z kwasem betalamowym i betaksantyną. Cały proces biosyntezy obejmuje dwa kluczowe enzymy tyrozynazę i DOPA. Jednakże betacyjaniny są bardzo wrażliwe i ulegają degradacji pod wpływem ciepła, światła, enzymów i tlenu [9].  Źródła betalain Do głównych źródeł betalain zalicza się korzenie czerwonego i żółtego buraka ćwikłowego (Beta vulgaris L.), nasiona i kwiaty kilku odmian szarłatu (Amaranthus L.), kaktusy należące do rodzaju Opuntia sp. i Hylocereus sp., owoce szpinaku malabarskiego (Basella alba), kwiaty gomfreny kulistej (Gomphrena globosa L.) czy liście łobody ogrodowej (Atriplex hortensis var. Rubra) [10]. Ponadto produkowane są także przez bakterie Gluconacetobacter diazorophicus oraz grzyby podstawkowe (Basidiomycota) [10]. Duży potencjał odżywczy i barwiący posiadają liście szarłatu, który jest wykorzystywany do barwienia napojów alkoholowych (w Boliwii, Ekwadorze i północno-zachodniej Argentynie) oraz ciasta kukurydzianego (w Meksyku czy południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych). Jest także dopuszczony jako surowiec do produkcji naturalnych barwników w Chinach [11]. Owoce opuncji natomiast stanowią źródło przede wszystkim betaksantyn, a Opuntia ficus indica odmiany „Rossa” ma podobne właściwości jak uprawiany w Polsce na dużą skalę burak czerwony. Burak ćwikłowy jest najpopularniejszym i najbardziej zasobnym w pigmenty betalainowe surowcem uprawianym w Europie, a jego wartość odżywczą przedstawiono na rycinie 1.  Rycina 1. Skład chemiczny korzenia buraka ćwikłowego [12, 13, 14] Legenda: ś.m. – świeża masa Fotografia: https://cdn.pixabay.com/photo/2018/06/08/22/21/beetroot-3463259_1280.jpg Burak czerwony ma wysoką wartość odżywczą, a przede wszystkim biologiczną, ze względu na zawartość wspomnianych już wcześniej bioaktywnych betalain. W tym surowcu znajduje się ok. 400–2100 mg/kg ś.m. betacyjanin oraz 200–1400 mg/kg ś.m. betaksantyn [15]. Betalainy mają szerokie spektrum działania terapeutycznego, przeciwnowotworowego, a także właściwości hepatoochronne. Ekstrakty bogate w betalainy mają zdolność do poprawy funkcji poznawczych [6].  Część z właściwości betalain przedstawiono na rycinie 2.  Rycina 2. Wybrane właściwości betalain Betacyjaniny wykazują wysoką aktywność przeciwutleniającą przejawiającą się w zdolności do hamowania powstawania reaktywnych form azotu (RNS) i tlenu (ROS) [7], które stanowią potencjalne zagrożenie występowania wielu chorób – przede wszystkim nowotworowych [12]. Czysta betanina została zbadana pod kątem możliwości silnego hamowania proliferacji komórek raka czerniaka, piersi, okrężnicy, żołądka czy płuc [16].  Aktywność antyoksydacyjna betalain została wykazana w kilku modelach chemicznych i biologicznych. Podczas badania zdolności antyoksydacyjnych TEAC (ang. Trolox Equivalent Antioxidant Capacity) wykazano, że pigmenty z buraka ćwikłowego miały 1,5–2 razy wyższą skuteczność usuwania wolnych rodników niż niektóre antocyjaniny jak np. cyjanidyno-3-O-glukozyd czy cyjanidyna. Te antocyjany występują m.in. w czerwonych malinach, truskawkach, fasoli czarnej, żurawinie amerykańskiej, czarnej i czerwonej porzeczce, aronii czarnoowocowej, czarnym bzie czy jeżynie. Takim samym testem (TEAC) oraz testem DPPH (syntetyczny rodnik 1,1-difenylo-2-pikrylohydrazyl) analizowano aktywność zmiatania wolnych rodników przez betaninę wyekstrahowaną z buraka ćwikłowego i wykazano, że w porównaniu do skutecznego przeciwutleniacza, jakim jest witamina C, wartości te były wyższe odpowiednio 7,5- i 3,0-krotnie [17]. Funkcją betalain jest także zmniejszenie we krwi stężenia homocysteiny, która reguluje homeostazę naczyniową, utrzymuje czynność płytek krwi, aktywność zakrzepową i napięcie naczyniowe podczas rozszerzania i zwężania naczyń krwionośnych [18]. Udowodniono także (w krótkim, pilotażowym badaniu klinicznym), że ekstrakt/koncentrat bogaty w betalainy może poprawiać funkcjonowanie stawów kolanowych u osób z tymi dolegliwościami [7].  Betalainy – właściwości i zastosowanie Betalainy ze względu na nietoksyczny charakter, stosowane są w przemyśle spożywczym jako naturalne barwniki żywności. Oprócz korzyści płynących z możliwości barwienia różnych środków spożywczych tym preparatem bardzo ważny jest ich wpływ na zdrowie człowieka, przejawiający się w działaniu przeciwzapalnym. Ponadto betanina hamuje peroksydację lipidów [16], głównie utlenianie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, będących składnikiem błon komórkowych [19]. Betalainy zwiększają też odporność na utlenianie lipoprotein o małej gęstości oraz wywołują efekt chemioterapeutyczny [20].  Badacze (Allegra i in.) dowiedli [21], iż barwniki te wykazują zdolność do wychwytywania kwasu podchlorawego, czyli silnego utleniacza wytwarzanego przez neutrofile. Ninfali i Angelino [22] podają również informację o ochronnych właściwościach betalain na komórki śródbłonka, zapobieganiu wytwarzania się blaszek miażdżycowych i jednoczesnym zmniejszaniu ryzyka wystąpienia miażdżycy. Barwnik ten ma również zdolność przenikania do środka bakterii, osłabianiu ich, hamowaniu rozwoju i dalszego namnażania, dzięki czemu organizm jest w stanie szybciej je zwalczyć [23]. Betaksantyny i betacyjaniny są zdolne hamować utlenianie metmioglobiny powstałej w wyniku obecności H2O2. Metmioglobina jest barwnikiem występującym w mięsie, a buraki dodane do potraw z jego udziałem nie tylko ograniczają utlenianie tłuszczu, ale i intensyfikują jego barwę [12]. W przemyśle mięsnym od dawna w celu poprawy barwy gotowych wyrobów czy w celach konserwujących stosowane są syntetyczne azotany i azotyny. Burak ćwikłowy stanowi natomiast ich naturalne źródło, dzięki czemu może spełnić wymagania nie tylko technologiczne, ale i oczekiwania konsumentów doceniających naturalną żywność. Dlatego też dodatek buraków w różnej formie (soku, ekstraktu czy liofilizatu) nie tylko zapobiega niekorzystnym zmianom utleniania, a co za tym idzie – widocznej zmiany barwy, ale także dostarcza związków o działaniu prozdrowotnym [27]. Wykazano też, że betalainy mają pozytywny wpływ na leczenie i zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym i żołądkowo-jelitowym oraz chorobom metabolicznym [17]. W badaniach [24] wykazano (Moreno i in.), że betalainy mają również właściwości przeciwmalaryczne i hepatoprotekcyjne. Według Hobbs’a [25] oraz Lidder’a i Webb’a [26] betalainy wykazują działanie synergiczne z innymi biologicznie aktywnymi związkami z buraków ćwikłowych, dzięki czemu wykazują właściwości przeciwjaskrowe, przeciwzapalne, przeciwnadciśnieniowe, przeciwutleniające, przeciwgorączkowe, przeciwbakteryjne, moczopędne i odtruwające.  Podsumowując, żywność bogata w betalainy korzystnie wpływa na zdrowie człowieka. Głównym i najbardziej zasobnym źródłem tych pigmentów są buraki czerwone, które powinny często gościć na naszych stołach pod różną postacią.  Bibliografia Świderski F., Waszkiewicz-Robak B., Składniki bioaktywne w żywności funkcjonalnej. Przemysł Spożywczy 2005, 4: 20–22. Chhikara N., Kushwaha K., Sharma P., Gat Y., Panghal A., Bioactive compounds of beetroot and utilization in food processing industry: A critical review. Food chemistry 2018, 272: 192–200. Ravichandran K., Saw M., Mohdaly A., Gabr M., Kastell A., Riedel H., Smetanska I.,  Impact of processing of red beet on betalain content and antioxidant activity. Food Research International 2013, 50: 670–675. Nilsson T., Studies into the pigments in beetroot (Beta vulgaris L. ssp. vulgaris var. Rubra L.). Lant – brukshogskolans Annaler 1970, 36, 179–197. Klewicka E., Betacyjaniny – biodostępność i biologiczna aktywność. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość 2012, 2 (81): 5–21. Pozostałe pozycje dostępne u autorów.

Cukier jest nierozerwalną częścią żywności. Z uwagi na nadmierne spożywanie cukru, Światowa Organizacja Zdrowia zaleca ograniczenie go w przetworzonej żywności, dlatego też słodziki lub sztucznie słodzone produkty przyciągają konsumentów. Do substancji słodzących zaliczamy m.in. Acesulfam K, aspartam, sukralozę, ksylitol, erytrytol, sorbitol czy stewię. Dostępność substancji słodzących jest korzystna dla konsumentów, gdyż umożliwia tworzenie słodkich produktów spożywczych o dobrym smaku.

Owoc granatu (Punica granatum, Granatowiec właściwy) uznawany jest za symbol zdrowia, płodności i długowieczności. Oprócz wyśmienitego smaku i interesującego wyglądu, w ostatnich latach granat przykuwa uwagę swoimi niezwykłymi właściwościami, wynikającymi z zawartości witamin z grupy B, witaminy C, E, składników mineralnych, w tym wapnia, potasu, fosforu, jodu czy krzemu, ale w dużej mierze także dzięki wysokiej zawartości polifenoli. Polifenole, czyli naturalne przeciwutleniacze, które odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu i wspomaganiu leczenia różnych chorób przewlekłych [1], to związki występujące w owocach, warzywach, orzechach, a także kawie, herbacie czy czerwonym winie.  Polifenole w granacie Granat zawiera w swoim składzie wiele cennych związków, które znajdują się w różnych częściach anatomicznych owocu: skórce, nasionach lub osnówce. Ważnym składnikiem owocu jest sok, który może być pozyskany z osnówki bądź też z całego owocu [1]. Granat należy do wyjątkowo bogatych źródeł antyoksydantów. Na szczególną uwagę zasługują elagitaniny i antocyjany. Związki te są odpowiedzialne za żywy kolor owocu i liczne wartości zdrowotne. Antocyjany są odpowiedzialne za czerwony i fioletowy odcień owocu i są dobrze znanymi przeciwutleniaczami. Elagitaniny, takie jak punicalaginy i punicaliny, są unikalne dla granatu. W organizmie ludzkim są przekształcane w bioaktywny kwas elagowy – spożyte elagitaniny ulegają degradacji, której sprzyja kwaśne środowisko przewodu pokarmowego. Blisko 80% wolnego kwasu elagowego w konsekwencji działania mikrobioty jelita grubego przechodzi w urolityny. Z analizy wyników badań wynika, że to urolityny, a nie formy natywne elagotanin, są ich biodostępną formą odpowiedzialną głównie za efekty biologiczne in vivo [12, 13].  Właściwości przeciwutleniające Polifenole zawarte w granacie są silnymi przeciwutleniaczami, co oznacza, że mają zdolność neutralizowania szkodliwych wolnych rodników w organizmie. Wolne rodniki to niestabilne cząsteczki, które mogą uszkadzać komórki i DNA, prowadząc do stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych, które są głównymi czynnikami rozwoju chorób przewlekłych, w tym raka, chorób układu krążenia i chorób neurodegeneracyjnych [2]. Polifenole granatu pomagają przeciwdziałać tym uszkodzeniom poprzez wychwytywanie wolnych rodników i zmniejszenie stresu oksydacyjnego, przyczyniając się w ten sposób do redukcji przyczyn powstawania chorób [3]. Właściwości antybakteryjne przypisuje się przede wszystkim aktywności przeciwutleniającej owoców, która zależy głównie od zawartych w nich związków fenolowych, w tym antocyjanów [4]. Zapobieganie nowotworom Polifenole granatu, w szczególności kwas elagowy i antocyjany, wykazały właściwości przeciwnowotworowe w różnych badaniach. Mogą one hamować wzrost komórek nowotworowych, indukować apoptozę (śmierć komórek) i zapobiegać angiogenezie (tworzeniu nowych naczyń krwionośnych, które odżywiają guzy). Co więcej, polifenole te mogą chronić przed nowotworami związanymi z hormonami, przede wszystkim rakiem piersi i gruczołu krokowego, poprzez ingerencję w receptory hormonalne. Przeprowadzono wiele badań mających na celu określenie wpływu składników obecnych w granacie na zapobieganie chorobom nowotworowym i hamowanie ich rozwoju. Badacze (Albrecht i in., 2004) wykazali, że zarówno olej z nasion granatu, jak i fermentowany sok z owocu hamują proliferację komórek raka gruczołu krokowego (LNCaP, PC-3, DU-145) [5]. Badano także aktywność antyproliferacyjną in vitro wobec linii T24 ludzkich komórek raka pęcherza moczowego, uwzględniając obecność urolityn i ich metabolitów w pęcherzu moczowym. Okazało się, że urolityny i kwas elagowy wykazały zdolność do hamowania proliferacji i ograniczania efektów stresu oksydacyjnego w komórkach pęcherza moczowego [11]. Działanie przeciwzapalne Przewlekły stan zapalny jest częstym czynnikiem leżącym u podstaw wielu chorób przewlekłych, od zapalenia stawów po otyłość. Polifenole granatu wykazują silne właściwości przeciwzapalne, pomagając zmniejszyć stan zapalny i związane z nim zagrożenia dla zdrowia. Czynią to poprzez hamowanie prozapalnych szlaków sygnałowych i zmniejszanie produkcji cząsteczek zapalnych. To działanie przeciwzapalne przyczynia się do zapobiegania chorobom przewlekłym i łagodzenia objawów u osób ze stanami zapalnymi [6]. Wykazano, że urolityny mogą ograniczyć procesy zapalne wynikające z hiperglikemii, co ma znaczenie w przeciwdziałaniu kardiomiopatii będącej powikłaniem cukrzycowym. Zaobserwowano także wpływ na procesy adipogenezy i lipogenezy w ludzkich adipocytach oraz hepatocytach linii Huh7 nowotworu wątroby u ludzi. Urolityny znacząco hamowały powstawanie nowych adipocytów, powodując zmniejszenie akumulacji trójglicerydów, zwiększenie oksydacji kwasów tłuszczowych i fosforylacji [14, 15]. Bibliografia Kulczyński B., Gramza-Michałowska A., Granat – tropikalny owoc bogaty w związki bioaktywne o właściwościach prozdrowotnych. Nauka Przyroda Technologia, 2015, 9 (3), #41 http://dx.doi.org/10.17306/J.NPT.2015.3.41 Hadi S.M., Bhat S.H., Azmi A.S., Hanif S., Shamim U., Ullah M.F., Oct (2007) Oxidative breakage of cellular DNA by plant polyphenols: A putative mechanism for anticancer properties. Semin Cancer. Biol. 17(5): 370–6. Seeram NP, Adams LS, Henning SM, Niu Y, Zhang Y, Nair MG, Heber D. In vitro antiproliferative, apoptotic and antioxidant activities of punicalagin, ellagic acid and a total pomegranate tannin extract are enhanced in combination with other polyphenols as found in pomegranate juice. J Nutr Biochem. 2005 Jun; 16(6): 360–7. doi: 10.1016/j.jnutbio.2005.01.006. PMID: 15936648. Naz S., Siddiqi R., Ahmad S., Rasool S. A., Sayeed S. A. (2007). Antibacterial activity directed isolation of compounds from Punica granatum. J. Food Sci., 72, 9, 341–345. Albrecht M., Jiang W., Kumi-Diaka J., Lansky E. P., Gommersall L. M., Patel A., Mansel R. E., Neeman I., Geldof A. A., Campbell M. J. (2004). Pomegranate extracts potently suppress proliferation, xenograft growth, and invasion of human prostate cancer cells. J. Med. Food, 7, 3, 274–283. Adhami V.M., Khan N., Mukhtar H. (2009). Cancer Chemoprevention by Pomegranate: Laboratory and Clinical Evidence. Nutrition and Cancer, Vol. 61, No.6, pp. 811–815, ISSN 0163-5581. Fischer-Zorn M., Ara V. (2007) Granatapfelsaft – Chemische Zusammensetzung und mögliche Verfälschungen. Flüssiges Obst 08: 386–393. Kulczyński B., Gramza-Michałowska A. Granat – Tropikalny owoc boagty w związki bioaktywne o właściwościach prozdrowotnych. Nauka Przyroda Technologie 2015; 9 (3). Rumpel L., Granat – bogate źródło antyutleniaczy. Panacea, 2012, 1, 16–17. Bhandari P. R., Pomegranate (Punica granatum L). Ancient seeds for modern cure review of potential therapeutic applications. International Journal of Nutrition, Pharmacology, Neurological Diseases. 2012, 2, 171–184. Kula M., Krauze-Baranowska M., Adamczuk N., Urolityny – aktywne biologicznie produkty metabolizmu elagotanin. Post Fitoter 2020; 21(4): 241–249 DOI: https://doi.org/10.25121/PF.2020.21.4.241 González-Barrio R., Edwards C.A., Crozier A., Colonic catabolism of ellagitannins, ellagic acid, and raspberry anthocyanins: in vivo and in vitro studies. Drug Metab Dispos 2011; 39: 1680–8.  Landete J.M., Ellagitannins, ellagic acid and their derived metabolites: A review about source, metabolism, functions and health. Food Res Int 2011; 44: 1150–60. Sala R., Mena P., Savi M. et al., Urolithins at physiological concentrations affect the levels of pro-inflammatory cytokines and growth factor in cultured cardiac cells in hyperglucidic conditions. J Funct Foods 2015; 15: 97–105.  Kang I., Kim Y., Tomás-Barberán F.A., Urolithin A, C, and D, but not iso-urolithin A and urolithin B, attenuate triglyceride accumulation in human cultures of adipocytes and hepatocytes. Mol Nutr Food Res 2016; 60(5): 1129–38.

Łuszczyca to przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym, która objawia się zazwyczaj w formie zmian skórnych. Na występowanie choroby wpływ mają zarówno czynniki genetyczne, immunologiczne, jak i środowiskowe, w tym dieta. Pomimo braku konkretnego schematu leczenia żywieniowego, odpowiednia modyfikacja diety może wpływać na złagodzenie objawów, lepsze samopoczucie i rzadsze nawroty choroby. W terapii łuszczycy istotne jest również przeciwdziałanie chorobom współistniejącym.