Składniki: 1,7 kg karpia 300 g żurawiny suszonej 2 czerwone cebule 150 g suszonych pomidorów 50 g migdałów łyżka oleju kokosowego sól do smaku Przygotowanie:   Nadzienie: Żurawinę suszoną moczymy w wodzie ok. godziny. Odcedzamy i wkładamy na patelnię. Cebulę i suszone pomidory kroimy w duże kawałki i dorzucamy do żurawiny. Wszystko dusimy pod przykryciem ok. 20 min. Nie przyprawiamy. Migdały mielimy w młynku i dokładamy do przyrządzonej wcześniej masy.  Całość wkładamy do malaksera i rozdrabniamy na zwartą masę. Karp: Karpia patroszymy, czyścimy, kroimy w szerokie dzwonka i nacieramy solą. Następnie faszerujemy przygotowanym nadzieniem i zaszywamy nicią brzegi. Skórkę karpia smarujemy olejem kokosowym.   Karp nadziewany (na 8 porcji) Wartość energetyczna    300,05 kcal W tym: Procentowy udział energii z tłuszczu                26,60% Procentowy udział energii z węglowodanów    45,25% Procentowy udział energii z białka                   28,15% Procentowy udział energii z sacharozy            59,31%      Tłuszcz ogółem           8,87 g Cholesterol ogółem    71,40 mg       W tym kwasy tłuszczowe nasycone                    2,24 g – 25,27% W tym kwasy tłuszczowe jednonienasycone      3,53 g – 39,79% W tym kwasy tłuszczowe wielonienasycone       1,40 g – 15,79% Węglowodany ogółem     37,75 g Błonnik pokarmowy           2,82 g Białko ogółem    21,12 g zwierzęce           18,36 g roślinne                1,26 g  

Warszawa, 17 lipca 2019 r. – Etap rozszerzania diety jest ważnym momentem w życiu każdego malucha, który wkracza do świata różnorodnych smaków. Dzięki urozmaiconemu menu łatwiej zapewnić dziecku składniki odżywcze ważne dla harmonijnego rozwoju i kształtować u niego prawidłowe nawyki żywieniowe. Teraz poznawanie nowych smaków może być jeszcze ciekawsze i pyszniejsze! BoboVita JogoMi! to 4 pyszne połączenia owoców z jogurtem w wygodnych tubkach. Kremowe nowości, którymi maluch może się cieszyć w każdym miejscu i o każdej porze. Zawsze wtedy, gdy przyjdzie ochota na mniam!

Barszcz: Składniki: 20 dkg suszonych grzybów zakwas woda przyprawy do smaku  Gotujemy grzyby do miękkości. Po ugotowaniu odcedzamy i odkładamy do miski – z nich przygotujemy farsz do uszek. Wywar z grzybów dolewamy do zakwasu i całość podgrzewamy na małym ogniu. Nie wolno zagotować, bo barszcz straci kolor! Przyprawiamy do smaku.   Zakwas: Najpóżniej na tydzień przed Wigilią przygotowujemy zakwas na barszcz. Składniki: 2 kg buraków czosnek (liczba ząbków zależna od upodobań smakowych) – 2–3 ząbki czosnku albo więcej, jeśli ktoś lubi kromka domowego, żytniego chleba sól kamienna Buraki myjemy, obieramy, kroimy w plasterki. Obieramy czosnek i całość wkładamy do dużego słoja, zalewamy letnią, osoloną wodą, a na sam wierzch kładziemy kromkę chleba. Słój zakrywamy gazą lub bawełnianą ścierką i odstawiamy w ciepłe miejsce.  Gotowy zakwas zlewamy po 4 dniach do szklanej butelki lub słoika i przechowujemy w lodówce.  Uszka: Ciasto: 1 szklanka mąki gryczanej 1/2 szklanki skrobi ziemniaczanej lub mączki z tapioki 1 łyżka oleju dobrej jakości 2 łyżki świeżo zmielonego siemienia lnianego 1 łyżka oleju kokosowego nierafinowanego 1/2 szklanki gorącej wody sól  Do miski lub na stolnicę wsypujemy wszystkie suche składniki w kopczyk, robimy na środku wgłębienie, wlewamy tam olej i odrobinę wody. Ciasto zagniatamy. W zależności od konsystencji ciasta dodajemy sukcesywnie wody, do momentu, aż ciasto bez problemu odklei się od rąk.  Następnie formujemy z ciasta kulę, dzielimy ją na części i rozwałkowujemy. Niedużą szklanką lub wieczkiem od pudełka wycinamy w cieście kółka, wypełniamy odrobiną farszu i zagniatamy końcówki ciasta ręcznie.  Ciasto jest dosyć delikatne w produkcji. Uszka gotujemy jak pierogi, aż wypłyną na wierzch. O ile przy produkcji ciasto jest dosyć kruche, po ugotowaniu staje się zwarte i nie rozpada się łatwo.  Farsz: 20 dag suszonych grzybów (ugotowanych w wywarze do barszczu) 0,5 kg kiszonej kapusty (najlepiej własnej produkcji) 1–2 ząbki czosnku 2 czerwone cebule 2 łyżki oliwy lub oleju dobrej jakości sól, pieprz, papryka  Wcześniej ugotowane do barszczu grzyby, kiszoną kapustę oraz cebule siekamy na drobno. Razem z oliwą/olejem oraz czosnkiem dusimy na małym ogniu na patelni. Masa ma być dosyć sypka. Doprawiamy do smaku. Kapustę można przygotować dwa tygodnie przed Wigilią: do dużego słoja wkładamy pokrojoną w duże cząstki główkę kapusty, zalewamy letnią wodą osoloną w proporcji 1 łyżka soli/1 litr wody oraz dodajemy kilka ząbków czosnku.    Wartość energetyczna    228,38 kcal W tym: Procentowy udział energii z tłuszczu               19,37% Procentowy udział energii z węglowodanów    68,34% Procentowy udział energii z białka                   12,29% Procentowy udział energii z sacharozy            26,91%      Tłuszcz ogółem          4,91 g Cholesterol ogółem    0 mg       W tym kwasy tłuszczowe nasycone                    1,78 g – 36,31% W tym kwasy tłuszczowe jednonienasycone       2,02 g – 41,13% W tym kwasy tłuszczowe wielonienasycone        0,76 g – 15,43% Węglowodany ogółem     44,67 g Błonnik pokarmowy         6,61 g Białko ogółem    7,02 g zwierzęce               0 g roślinne             7,02 g  

Pełnoziarniste makarony przekonują do siebie coraz większe grono smakoszy, a będzie tych wielbicieli jeszcze więcej! Teraz makarony Pełne Ziarno od Lubelli mają nowy, delikatniejszy smak, który zachwyci nie tylko fanów makaronów pełnoziarnistych, ale także tych, którzy swoją przygodę  z tym smakiem dopiero rozpoczynają.  W nowej, lepszej odsłonie Pełnego Ziarna od Lubelli znajduje się kilka wariantów, wśród których każdy znajdzie coś dla siebie.  

Chociaż mieszkamy w kraju o umiarkowanym klimacie, to jednak od kilku sezonów lato rozpieszcza nas tropikalną pogodą. Termometry coraz częściej pokazują więcej niż 30 stopni Celsjusza, rośnie liczba ekstremalnie gorących dni w roku, a rekordy ciepła padają nawet w górach. Kiedy za oknem żar leje się z nieba, nasza kondycja i samopoczucie ulegają pogorszeniu. Dzieje się tak z powodu nieodpowiedniego poziomu nawodnienia organizmu. O skutkach odwodnienia i wodzie, jako naturalnym lekarstwem na skutki upałów, mówi Sylwia Turczyńska, dietetyk personalny i ekspert marki Mama i ja.

Arteta wprowadziła do linii jogurtowych przekąsek marki DayUp cztery nowe smaki. Teraz konsumenci mogą wybierać z palety aż dziesięciu różnych wariantów DayUp-a, których nazwa nawiązuje do koloru wyjątkowego składnia.

Nadwrażliwość na gluten związana z celiakią (ang. celiac disease – CD) jest powszechnie znanym problemem, związanym z genetycznie uwarunkowaną reakcją zapalną na ten składnik diety. Zauważa się również grupę pacjentów zgłaszających złagodzenie objawów (ze strony przewodu pokarmowego, neuropsychiatrycznych) po wprowadzeniu diety bezglutenowej, którzy nie spełniają kryteriów diagnostycznych dla rozpoznania choroby trzewnej (ang. non-celiac gluten sensivity – NCGS). Według klasyfikacji opartej na patogenezie zaburzeń związanych ze spożywaniem glutenu zostały one podzielone na trzy główne grupy: autoimmunologiczne (celiakia, ataksja związana z glutenem, opryszczkowe zapalenie skóry), alergiczne (alergia na zboża) oraz nadwrażliwość na gluten niezwiązana z celiakią (NCGS) – o nieustalonej jednoznacznie przyczynie, prawdopodobnie z udziałem mechanizmów nieswoistej odpowiedzi immunologicznej [1].  W opisie zaprezentowano przypadek 26-letniej pacjentki ze zdiagnozowaną chorobą trzewną oraz migrenowymi bólami głowy. Pacjentka zgłosiła się do Poradni Żywieniowo-Dietetycznej DietoStrefa w Bydgoszczy z powodu: sukcesywnego przybierania na wadze, objawów wskazujących na anemię oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego pomimo wdrożonej przez nią diety bezglutenowej. Na podstawie zebranego wywiadu medycznego poszerzono diagnostykę laboratoryjną, wprowadzono dietę eliminacyjną oraz włączono niezbędną suplementację, opierając się na wynikach badań pacjentki.  Opis przypadku Do Poradni Żywieniowo-Dietetycznej Dieto-Strefa zgłosiła się 26-letnia kobieta z chorobą trzewną oraz migrenowymi bólami głowy. W wywiadzie medycznym ustalono, że od dwóch lat pacjentka ma zdiagnozowaną celiakię, potwierdzoną badaniem histopatologicznym (biopsja jelita cienkiego) oraz genetycznym (haploptyp celiakalny HLA DQ2/DQ8). Od kilku lat zmaga się również z migrenowymi bólami głowy (1–2 razy w tygodniu), leczonymi doraźnie preparatem Cinie (Sumatriptanum). Pacjentka sygnalizowała również odczuwalne zmęczenie oraz spadki energii w ciągu dnia (pomimo 7,5 godzin snu), bóle mięśniowe, a także szybką męczliwość podczas aktywności fizycznej (nauka tańca). Zgłaszała także dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego w postaci: gazów, wzdęć (po produktach z mleka krowiego) oraz biegunki mimo wdrożonej diety pozbawionej glutenu. W okresie jesienno-zimowym pacjentka często chwyta infekcje górnych dróg oddechowych, a także skarży się na okresowo nasilające się zmiany trądzikowe. Wykazuje niską aktywność fizyczną, co jest związane z pracą biurową oraz uczuciem dokuczliwego zmęczenia w godzinach popołudniowych.  Przeprowadzono badanie antropometryczne (pomiar obwodów) oraz analizę składu ciała, wskazującą na siedmiokilogramową nadwagę oraz niewystarczające nawodnienie organizmu [12]. Wspólnie z pacjentką wyznaczono cel dotyczący redukcji masy ciała, poprawy składu ciała oraz ilości przyjmowanej wody w ciągu dnia (zaczynając od min. 1 l/dz., pacjentka do tej pory wypijała maksymalnie 1 szklankę wody/dz.).  Pacjentce zostały zlecone następujące badania laboratoryjne:  przeciwciała swoiste dla choroby trzewnej (anty-tTG oraz anty-DPG), morfologia, TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza), ferrytyna, kwas foliowy oraz witamina B12, albuminy, glukoza, hemoglobina glikowana, wapń, jonogram, witamina D3 (badanie 25(OH)D3), panel tarczycowy oraz przeciwciała anty-TPO (w wywiadzie obciążenie rodzinne chorobą Hashimoto), CRP, anty-CCP (obciążenie rodzinne reumatoidalnym zapaleniem stawów), próby wątrobowe (ALT, ASP), mikroflorascan, zonulina, FOODSCAN IgG/IgA USBIOTEK na 112 składników pokarmowych.    Sprawozdanie z badania: testy immunologiczne ELiA – celiakia  Analizując morfologię pacjentki, zauważono obniżenie wartości hemoglobiny (10,8 mg/dl) oraz parametrów czerwonokrwinkowych (MCV, MCH), a także zapasów ustrojowych żelaza (ferrytyna na poziomie 3,9 ng/ml przy normie funkcjonalnej 90–100 ng/ml) wskazujących na niedokrwistość z niedoboru żelaza. Deficyt żelaza mógł wynikać u pacjentki z niewłaściwie skomponowanej diety bezglutenowej, dysbiozy jelitowej oraz nieprawidłowości we wchłanianiu na poziomie żołądka. W ocenie gospodarki węglowodanowej zauważono zbyt wysokie stężenie glukozy wynoszące 98,7 mg/dl w odniesieniu do górnej normy referencyjnej wyznaczonej przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (70–99 mg/dl). Wynik ten może świadczyć o nadmiarze cukrów w diecie pacjentki oraz ich niewłaściwej dystrybucji w ciągu dnia. Badanie poziomu witaminy D3 – 25(OH)D3 –  określiło poziom wyjściowy (12,5 ng/ml) wymagający wyrównania do wartości minimum 40 ng/ml. Panel tarczycowy pacjentki nie wzbudził zastrzeżeń (wartość TSH poniżej 2,0 uIU/ml, przeciwciała anty-TPO w normie) pomimo obciążenia rodzinnego chorobą Hashimoto. Wykonano również badanie białka C-reaktywnego (CRP) oraz przeciwciał przeciwko cyklicznemu peptydowi cytrulinowemu w celu wykluczenia zmian zapalnych o podłożu reumatycznym (obciążenie rodzinne, zgłaszane dolegliwości bólowe stawów). Oznaczona wartość ALT – transaminazy alaninowej przekroczyła górny zakres normy referencyjnej (45 IU/l), co może świadczyć o zaburzeniach pracy wątroby czy niewłaściwie skomponowanej diecie.    Tabela 1. Wynik badania serologicznego pacjentki. Miano przeciwciał jest istotne diagnostycznie, kiedy jego wartość przekracza 10 × górny zakres referencyjny [13] Lp. Badanie Wynik [U/ml] Negative [U/ml] Equiv. [U/ml] Positiv [U/ml] 1. anty-tTG (IgA) 32,3 < 7 7–10 > 10 2. anty-tTG (IgG) 0,7 < 7 7–10 > 10 3. anty-DPG (IgA) 133,0 < 7 7–10 > 10 4. anty-DPG (IgG) 87,3 < 7 7–10 > 10   Tabela 2. Ilościowe badanie mikroflory kału pacjentki wskazujące na dysbiozę jelitową. Badanie wykonano w Centrum Medycznym VitaImmun w Poznaniu  Ilościowe badanie mikroflory kału – mikroflora scan Mikroflora prozdrowotna Bakerie probiotyczne Wartość odczytana –  liczba bakterii [CFU/g] kału Stan Bifidobacterium spp. < 4 x 107 Wartość bardzo silnie obniżona Lactobacillus spp. ≥ 105 Wartość w normie   Wartość odczytana –  liczba bakterii [CFU/g] kału Stan Bakerie proteolityczne (gnilne) ≥ 106 Wartość bardzo silnie  podwyższona Clostridium spp. 4 x 106 Wartość bardzo podwyższona Śluzowa i/lub laktozoujemna escherichia coli < 2 x 104 Wartość w normie Grzyby drożdżopodobne z rodzaju candida < 103 Wartość w normie Przeprowadzone badanie mikrobiologiczne i mykologiczne kału pacjentki z chorobą trzewną (Mikroflorascan) wykazało istotne zaburzenie równowagi mikrobiologicznej przewodu pokarmowego. Stan ten nosi nazwę dysbiozy jelitowej i polega na zmniejszeniu ilości bakterii prozdrowotnych, przy jednoczesnym nadmiernym namnożeniu bakterii chorobotwórczych potencjalnie patogennych i/lub grzybów drożdżopodobnych.  W badanym materiale wykazano bardzo silne zmniejszenie ilości niezbędnych dla zdrowia bakterii z rodzaju Bifidobacterium. Jednocześnie zaobserwowano silny przerost: chorobotwórczych bakterii proteolitycznych (gnilnych) oraz potencjalnie chorobotwórczych bakterii z rodzaju Clostridium. Dodatkowo wykazano zmniejszenie całkowitej ilości bakterii, co świadczy o całościowym pogorszeniu stosunków bakteryjnych w jelicie. Na podstawie wyniku badania włączono u pacjentki terapię probiotyczną według wskazań dr Patrycji Szachty z Centrum Medycznego VitaImmun.  Tabela 3. Ilościowe badanie poziomu zonuliny świadczące o nadmiernie rozszczelnionej barierze jelitowej pacjentki. Badanie wykonano w Centrum Medycznym VitaImmun w Poznaniu5 Jelito plus – ocena markerów stanu zapalnego i przesiąkliwości jelitowej Zonulina Wartość w [ng/ml] – Wartość prawidłowa <60 – Wynik pacjenta 111 Wartość podwyższona W celu określenia źródłowej przyczyny odczuwanego dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego przez pacjentkę wykonano również FOODSCAN IgG/IgA USBIOTEK na 112 składników pokarmowych. Wynik badania wskazał 32 źle tolerowane produkty, w tym zboża naturalnie bezglutenowe (kukurydza, ryż czy proso), szereg warzyw (m.in. brokuły, cukinia, marchew, por, seler korzeniowy, cebula, czosnek), owoców (pomarańcze, wiśnie, truskawki, banany, ananas, jabłko) czy produktów z mleka krowiego i koziego, a także zagęstnik – gumę guar (E412). Wdrożono dietę eliminacyjną według wskazań wyniku testu FOODSCAN IgG/IgA, uwzględniając w diecie również produkty bogate w żelazo, stabilizujące gospodarkę węglowodanową, poprawiające funkcje układu odpornościowego oraz pracę wątroby [14]. Zastosowana terapia żywieniowa Przeanalizowano dotychczasowy sposób odżywiania pacjentki, wykorzystując uzupełniony przez nią wcześniej dziennik diety. Typowy dzienny jadłospis składał się ze: śniadania: 2 kromek chleba bezglutenowego posmarowanego margaryną z dodatkiem wędliny, herbaty czarnej, słodzonej 1 łyżeczką cukru, drugiego śniadania: 3–4 wafli ryżowych i jogurtu owocowego, przekąsek w pracy: muffinek bezglutenowych, obiadokolacji: bezglutenowych pierogów czy naleśników, przekąsek przed snem: wafli ryżowych, piramidek gryczano-jaglanych, kanapek na bazie chleba bezglutenowego spożywanych w nieregularnych odstępach czasowych.    Pacjentka otrzymała dokładne wytyczne dotyczące diety bezglutenowej oraz wykaz produktów pozbawionych glutenu, które są dostępne i aktualizowane na stronie Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. Ustalono dietę na poziomie 1600 kcal/dz. (30% wartości energetycznej z białka, 30% z tłuszczu oraz 40% z węglowodanów), uzyskując deficyt kaloryczny w wysokości 7000 kcal/tydz. Zaproponowano cztery posiłki w ciągu dnia, w odstępach 3,5–4-godzinnych.  Wyeliminowano węglowodany z pierwszego śniadania w celu wyrównania gospodarki węglowodanowej oraz produkty bezglutenowe otrzymywane sztucznie w procesie technologicznym, a owoce ograniczono do dwóch porcji w ciągu dnia. Do codziennego menu włączono świeże warzywa, koktajle na bazie mleka kokosowego oraz konopnego, czerwone mięso oraz podroby do posiłku obiadowego, zupy krem z sezonowych warzyw, surówki z zielonych warzyw liściastych, kiszonki oraz soki z przefermentowanych buraków. Węglowodany pod postacią kaszy gryczanej, komosy ryżowej, amarantusa, batatów, ziemniaków czy chleba gryczanego wprowadzono do posiłku kolacyjnego. Urozmaicono dietę o zdrowe tłuszcze na surowo: oliwę z oliwek, olej rzepakowy, olej z ostropestu plamistego, oraz do obróbki termicznej: olej kokosowy, masło klarowane czy smalec gęsi. Ramowy plan diety wyglądał następująco: śniadanie: frittata na bazie wiejskich jajek, z bekonem na oleju kokosowym, z dodatkiem sezonowych warzyw lub sałatka z grillowanym kurczakiem, warzywami i awokado, drugie śniadanie: koktajl na bazie mleka kokosowego/konopnego, owoców sezonowych jagodowych, ½ awokado, karobu, suszu buraczanego, macy, zielonych warzyw (szpinak/jarmuż), soku z cytryny, obiad: 150–200 g mięsa (wołowina, wieprzowina, indyk, kurczak, podroby, królik, dziczyzna + tłuszcz do obróbki) z warzywami (świeże, pieczone, duszone, kiszonki) i sosem winegret, zupa krem warzywna,  przekąska w razie głodu: sok z kiszonych buraków, sezonowe owoce, sok warzywny,  kolacja: kasza z warzywami/pieczone bataty/frytki warzywne lub 2–3 kromki chleba gryczanego, cukiniowego.    Suplementacja Pacjentce włączono terapię probiotyczną według wskazań Centrum Medycznego VitaImmun na podstawie wyniku badania Mikroflorascan. Kobieta otrzymała preparat VivoMixx, Debutir (kwas masłowy) oraz laktoferynę BLF 100. Do codziennego menu zostały wprowadzone również napoje probiotyczne JoyDay. W celu odbudowy kosmków jelitowych zaproponowano mieszankę L-glutaminy, lukrecji pozbawionej glicyryzyny oraz aloesu (Gut Repair Powder), który nie wywołał dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego (często obserwuje się u pacjentów złą tolerancję L-glutaminy) [7]. W celu wyrównania niedoboru witaminy D3 wprowadzono suplementację o wartości 5000 j.m. (poziom wyjściowy 12,5 ng/ml) łącznie z witaminą K2 w postaci MK-7 100 mcg (po 1 kapsułce do posiłku zawierającego tłuszcz).  Po trzech miesiącach ponownie sprawdzono poziom witaminy D3, który osiągnął wartość 40,3 ng/ml. Pozostawiono witaminę D3 w dawce profilaktycznej 2000 j.m. Dodatkowo włączono witaminę C (w postaci liposomalnej, Altrient C), kwasy EPA:DHA w stosunku 2:1 (mające silne działanie przeciwzapalne, B-complex (B-right) oraz ostropest plamisty (łyżka/dz.). Uzupełnieniem diety bezglutenowej dla pacjentki jest w dalszym ciągu AN-PEP (preparat dostępny w aptekach bez recepty, który degraduje gluten w świetle jelita), stosowany doraźnie podczas licznych służbowych wyjazdów zagranicznych i braku pewności „czystości” posiłków zjadanych poza domem [4].  Po sześciu tygodniach wdrożonej interwencji żywieniowo-suplementacyjnej uległy unormowaniu wyniki badań laboratoryjnych: hemoglobina – 12,8 mg/dl, ferrytyna – 40,5 ng/ml, glukoza – 82 mg/dl, ALT – 30 IU/l oraz poziom witaminy D3 – 40,3 ng/ml. Pacjentka zgłaszała poprawę funkcji trawiennych, brak dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz uczucia zmęczenia w ciągu dnia. Przez sześć tygodni nie doświadczyła ataku migrenowego bólu głowy. Wskazania analizatora składu ciała pokazały redukcję tkanki tłuszczowej o 4,5 kg, przyrost masy mięśniowej o 1,2 kg oraz poprawę nawodnienia o 3%.  Diagnostyka celiakii Celiakia jest definiowana jako trwała nietolerancja glutenu, występująca u osób genetycznie predysponowanych, u których spożycie glutenu prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego (zanik kosmków jelitowych oraz hiperplazja krypt). Wyszczególnia się egzogenne (gluten w pokarmie), endogenne (autoantygen tTG) oraz genetyczne (haplotyp celiakalny) czynniki rozwoju tej choroby [8]. Mimo że w Polsce aż jedno na 215 dzieci w wieku szkolnym choruje na celiakię, nie jest to jedynie choroba wieku dziecięcego. Do typowych objawów celiakii zalicza się:  u noworodków – biegunkę oraz wymioty,  u dzieci < 3. roku życia – przewlekłą biegunkę, wzdęcia brzucha, brak apetytu, zły nastrój, nudności, wymioty, opóźnienie rozwoju czy karłowatość,  u starszych dzieci – niedokrwistość z niedoboru żelaza, osteoporoza, osłabienie, biegunka, zmiany w śluzówce jamy ustnej oraz depresyjny nastrój [8].  Coraz częściej celiakia jest diagnozowana u osób dorosłych. Szacuje się, że postawienie diagnozy ma miejsce dopiero po 10 latach od wystąpienia pierwszych symptomów, ze wzglę du na ich nietypowy obraz. Atypowe objawy celiakii dotyczą układu: krwionośnego: idiopatyczna kardiomiopatia przekrwienna, autoimmunologiczne zapalenia mięśnia sercowego, pokarmowego: niedożywienie, utrata masy ciała, zapalenie wątroby, zapalenie dróg żółciowych, nerwowego: ataksja móżdżkowa, depresja, schizofrenia, padaczka, otępienie, przewlekłe neuropatie, rozrodczego: odwracalna niepłodność męska i żeńska, poronienia, opóźnione czy wczesne pokwitanie, kostnego: osteoporoza, złamania kości, zapalenie stawów, hipoplazja szkliwa zębowego.     Ryc. 1. Wpływ diety bezglutenowej na poziom przeciwciał anty-ttg IgA anty-DGP (Giadyna GAF-3X) IgG. Źródło: www.euroimmun.pl   Ze strony skóry i błon śluzowych zauważa się: opryszczkowe zapalenie skóry (choroba Dühringa), zapalenie jamy ustnej oraz łysienie plackowate [2, 3, 15].  Badanie serologiczne Sprowadza się do oznaczenia miana przeciwciał w surowicy. W celiakii oznacza się w dwóch klasach (IgG i IgA) przeciwciała przeciwko czynnikowi zewnętrznemu, który inicjuje chorobę (antydeamidowane peptydy gliadyny – anty-DPG) oraz antygenom własnym (endomysium – EmA oraz transglutaminazie tkankowej – tTG). Przed zbadaniem ich poziomu należy sprawdzić obecność przeciwciał IgA, których niedobór jest stosunkowo często obserwowany u osób z celiakią. Najwyższą czułość i specyficzność u osób z niedoborem IgA ma test w klasie IgG, w którym antygenem są deamidowane peptydy gliadyny (DPG). Ich zastosowanie sprowadza się również do monitorowania skuteczności włączonej diety bezglutenowej.    Tabela 4. Interpretacja wyniku badania genetycznego HLA-DQ2/DQ8 będącego jednym z elementów potwierdzających chorobę trzewną (laboratorium Euroimmun) Gen Wynik Interpretacja DQ2 (DQ2,5 i/lub DQ2,2)* Pozytywny Choroba prawdopodobna Negatywny Przy negatywnym wyniku również dla DQ8 brak predyspozycji dla zachorowania DQ8 Pozytywny Choroba prawdopodobna Negatywny Przy negatywnym wyniku również dla DQ2  brak predyspozycji dla zachorowania DQ2 i DQ8 Pozytywny Choroba prawdopodobna Negatywny Brak predyspozycji do zachorowania      Ryc. 2. Zmiany toczące się w obrębie jelit w przebiegu nieleczonej celiakii według skali Marsha [6, 11] Źródło: www.euroimmun.pl   Jak widać na powyższych wykresach, poziom przeciwciał anty-DGP w klasie IgG i anty-tTG w klasie IgA w trakcie stosowania diety bezglutenowej obniża się w podobny sposób [5, 6].  Genetyczne podłoże celiakii Badanie genotypu pacjentów ma ogromne znaczenie w określeniu ryzyka rozwoju celiakii, jak również jest bardzo pomocne w postawieniu diagnozy. Zgodnie z nowymi rekomendacjami ESPGHAN z 2012 r., badanie genetyczne na obecność specyficznych dla celiakii alleli zostało włączone do kryteriów diagnostycznych. Wykonanie badania genetycznego jest wskazane:  u osób będących na diecie bezglutenowej (wyniki badań serologicznych oraz biopsja jelita mogą być fałszywie negatywne),  przy niejasnych lub sprzecznych wynikach badań serologicznych i histopatologicznych,  u krewnych chorych na celiakię w celu oceny predyspozycji do choroby, u dzieci osób z celiakią w celu wykluczenia odziedziczenia choroby, u cierpiących na inne choroby powiązane z celiakią, np. choroba Dühringa, cukrzyca typu 1, zespół Downa, niepłodność (u ok. 20%  kobiet z niepłodnością lub ze skłonnością do poronień przyczyną zaburzeń może być celiakia).  Niemal wszyscy chorzy na celiakię mają gen HLA-DQ2 (występuje u 90–95% chorych) lub HLA-DQ8 (występuje u 5–10% chorych). Zaledwie poniżej 1% pacjentów z celiakią nie posiada alleli HLA-DQ2/DQ8. Allele te mają wysoką negatywną wartość predykcyjną (NVP) [6, 9, 10]. Badanie histopatologiczne Ocenę zmian histopatologicznych w obrębie śluzówki jelit w kierunku diagnostyki celiakii dokonuje się za pomocą czterostopniowej skali Marsha.  Ocena histologiczna (biopsja) może być pominięta, gdy spełnione są jednocześnie trzy poniższe kryteria: występowanie objawów związanych z celiakią, wysoki poziom przeciwciał (> 10 × górna granica normy) przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA, potwierdzony pozytywnym wynikiem EMA, HLA-DQ2 i/lub HLA-DQ8 pozytywny [6].  Dyskusja i omówienie Istotne jest, by wprowadzić dietę bezglutenową u pacjenta z rozpoznaną celiakią, u którego wykonano pełną diagnostykę. U osoby prowadzonej na diecie bezglutenowej bez potwierdzonego rozpoznania celiakii nie można wykonać badań serologicznych (EmA, anty-tTG, anty-DPG) i histopatologicznych ze względu na ryzyko wyników fałszywie ujemnych.   Ryc. 3. Algorytm diagnostyczny w kierunku celiakii dla osób z grupy ryzyka bez charakterystycznych objawów według ESPGHAN. Źródło: www.euroimmun.pl    Należy pamiętać, że: przeciwciała w celiakii ulegają obniżeniu pod wpływem wdrożonej diety bezglutenowej, kosmki jelitowe regenerują się po usunięciu glutenu z diety, dieta bezglutenowa nie wpływa na wynik badania genetycznego HLA-DQ2/DQ8, pozytywny wynik badania genetycznego (bez dalszej diagnostyki) nie jest wystarczający do potwierdzenia celiakii.  U pacjentów z nadwrażliwością na gluten niezwiązaną z celiakią (NCGS) warto wykonać badanie na nietolerancję pokarmowe w klasie przeciwciał IgG oraz IgA przed eliminacją glutenu z diety.  Podsumowanie Diagnostyka choroby trzewnej opiera się na badaniach: podmiotowym (charakterystyczne objawy zgłaszane przez pacjenta), serologicznym (przeciwciała), histopatologicznym (biopsja jelita cienkiego) oraz genetycznym (potwierdzenie haplotypu celiakalnego).  Rolą dietetyka w postępowaniu terapeutycznym jest pomoc pacjentowi w rozumieniu schorzenia oraz istotności wdrożenia diety bezglutenowej. Należy zapoznać pacjenta z produktami dozwolonymi, ryzykownymi i zabronionymi w celiakii. Warto również nauczyć czytania etykiet na produktach spożywczych, lekach i kosmetykach, by uchronić pacjenta przed spożywaniem „ukrytego glutenu”. Przynamniej raz do roku należy dokonać oceny laboratoryjnej przeciwciał: anty-tTG IgA lub anty-DPG IgG (przy niedoborze IgA). Tworząc indywidualny plan żywieniowy dla pacjenta, należy przeanalizować wszystkie jego parametry biochemiczne (m.in. morfologia, ferrytyna, lipidogram, transaminazy, glukoza, hemoglobina glikowana, insulina, profil tarczycowy, poziom witaminy D3, hormony), funkcje trawienne przewodu pokarmowego oraz szczelność bariery jelitowej. Kwestią podlegającą dyskusji są produkty pozbawione glutenu na drodze obróbki przemysłowej (zawierające poniżej 2 mg glutenu w 100 g), których skład jakościowy dalece odbiega od produktów naturalnie bezglutenowych. Bibliografia:   Gorowska-Kowolik K., Kwiecień J. Nadwrażliwość na gluten niezwiązana z celiakią, Probl Med Rodz 2014;1-2(45-46):71–76).  Hozyasz K. Coeliac disease – a challenge for the Third Millennium, Borgis, Medycyna Rodzinna 1/2002, s. 46-52. Leonard M., Vasagar B. US perspective on gluten-related diseases, Clin Exp Gastroenterol 2014;7:25–37. Mariani P., Viti M.G., Montuori M. The glutenfree diet: a nutritional risk factor for adolescents with celiac disease, J Pediatr Gastroenterol Nutr 1998;27:519–523. Almroth G., Axelsson T., Mussener E., Grodzinsky E.,  Midhagen G., Olien P. Increased prevalence of anti-gliadin IgA-antibodies with aberrant duodenal histopathological findings in patients with Ig-Anephropathy and related disorders. Upsala J Med Sci, 2006;111(3):339–352. www.euroImmundna.pl  Myers A. Możesz wyleczyć choroby autoimmunologiczne, Vital, 2015: 255–259.  //www.thefoodadvicecentre.co.uk/reference/coeliac-disease/ Megiorni F., Mora B., Bonamico M. i wsp. HLA-DQ and risk gradient for celiac disease. Hum. Immunol., 2009, 70, 55–59. Megiorni F., Pizzuti A. HLA-DQA1 and HLA-DQB1 in celiac disease predisposition: practical implications of the HLA molecular typing. Journal of Biomedical Science, 2012, 19:88. Pediatr. Współcz. Gastroenterol. Hepatol. Żywienie Dziecka 2009, 11, 3, 93–97. Dickey W., Kearney N. Overweight in celiac disease: prevalence, clinical characteristics and effect of a gluten-free diet, Am J Gastroenterol 2006;1(1):2356–2359. Bai J.C., Fried M., Corazza G.R. i wsp. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines on Celiac Disease, J Clin Gastroenterol 2013;47(2):121–126. Sanders D.S., Carter M.J., Hurlstone D.P. Association of adult coeliac disease with irritable bowel syndrome: a case control study in patients fulfilling ROME II criteria referred to secondary care, Lancet 2001;358:1504–1508. Leonard M., Vasagar B. US perspective on gluten-related diseases, Clin Exp Gastroenterol 2014;7:25–37.

Diagnoza celiakii – wyzwania, zmienność objawów i skuteczność diety bezglutenowej Diagnostyka celiakii nie należy do prostych. Czytamy o standardach, określonych parametrach krwi, które mogą wskazywać problem, a tymczasem okazuje się, że trudno o jednolity schemat diagnostyczny czy określony obraz parametrów krwi. Każdy przypadek jest inny, każda osoba może mieć inne objawy, dolegliwości i zupełnie inny obraz krwi. W mojej praktyce spotykam pacjentów, którzy pomimo braku modyfikacji genu HLA DQ2/DQ8 pozytywnie reagują na odstawienie glutenu. Pomimo tego, że nietolerancja glutenu, celiakia i zonulina same w sobie powodują „rozszczelnienie jelita”, pacjenci mogą mieć poziom zonuliny w kale w normie. Standardy diagnostyczne mówią o trzykrotnie podwyższonym poziomie przeciwciał przeciw tTG (transglutaminazie tkankowej), laboratoria wskazują normę do 20 U, a ja u pacjentów zauważam reakcję na gluten nawet przy poziomie tTG 4 U. W praktyce widzę, że zupełnie co innego mówią normy wg określonych wytycznych, co innego zakresy laboratoryjne, a zupełnie co innego pokazuje praktyka dietetyka. Mam również takich pacjentów, u których nie stwierdza się przeciwciał we krwi, natomiast występuje zanik kosmków jelitowych w skali Marsh 3, lub takich, którzy nie mają przeciwciał, a w badaniu kosmków nie stwierdza się ich zaniku, a jednak po 100% odstawieniu glutenu mijają biegunki lub zaparcia, które towarzyszyły pacjentowi latami lub po prostu pacjent zaczyna przybierać na wadze, na czym mu zależało. Ważne jest, że w takich sytuacjach, aby poczuć różnicę, nie można odstawić glutenu tylko trochę, prawie czy na zasadzie: jem produkty, które z natury nie zawierają glutenu. Glutenem mogą być zanieczyszczone przyprawy, blaty kuchenne, półki, kuchnie itd. Efekt diety bezglutenowej można ocenić, jeśli dieta będzie w 100% bezglutenowa, a nawet dopiero wtedy, kiedy gluten zostanie wyeliminowany z domu. Należy również pamiętać, że organizm, kosmki jelitowe, jak również układ nerwowy mogą potrzebować od miesiąca do pół roku, a nawet roku na regenerację. W tej sytuacji zawsze powtarzam pacjentom „błogosławieni ci, co nie widzieli, a uwierzyli”, bo czasami efektów diety  nie widać przez dłuższy czas, aż nagle przychodzi taki moment, że wszystko zacznie się zmieniać na lepsze. Przeczytaj również: Żywienie i zdrowie osób z celiakią Przypadek 1.  Charakterystyka: Kobieta lat 32, wegetarianka z powodów ideologicznych. Cierpi na Hashimoto, które nie daje objawów. Duże problemy z cerą: wypryski, trądzik – i to jest główny powód zgłoszenia się do dietetyka. Ma dość niską masę ciała, przy wzroście 178 cm masa ciała 58 kg, mimo tego chce schudnąć 2 kg, co może być efektem gromadzenia się tkanki tłuszczowej na brzuchu. W morfologii krwi spadający poziom leukocytów, co często może wskazywać na chorobę autoimmunizacyjną. Niski poziom ferrytyny, słaba konwersja hormonów tarczycy Ft4 do Ft3.  Badania: Badania przeciwciał w kierunku celiakii wskazują znacznie podwyższone przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgG (150 U, przy normie laboratoryjnej do 20) oraz przeciw deamidowanym peptydom gliadyny w klasie IgG (141,9 U przy normie do 20). Wyniki te sugerują celiakię, której pacjentka nie była świadoma, ponieważ nie odczuwała charakterystycznych dolegliwości. Badanie w kierunku innych przeciwciał, badanie przesiewowe ANA (przeciwciała przeciwjądrowe) ujemne. Badanie to wykonuję, gdyż często mamy do czynienia z zespołem nakładania, czyli występowaniem kilku chorób autoimmunizacyjnych jednocześnie. Fibrynogen w normie, badam go dlatego że w niektórych sytuacjach transglutaminazy „kryją” się za fibrynogenem i pomimo tego, że poziom przeciwciał jest niski, to poziom fibrynogenu może wskazywać na problem z tolerancją glutenu. Parametry wątrobowe i trzustkowe w normie, choć często u innych pacjentów z nietolerancją glutenu są podwyższone.  Poziom ferrytyny, tzw. zapas żelaza, jest obniżony, choć w normie laboratoryjnej. Najlepszy poziom ferrytyny dla organizmu, tarczycy i włosów to ok. 70-100 ng/ml.  Ciekawym wynikiem jest poziom zonuliny w kale, której podwyższony poziom wskazuje na „rozszczelnienie jelita”, co jest charakterystyczne dla celiakii, a w tym przypadku pomimo dużej reakcji na gluten w postaci dodatnich przeciwciał tTG i DGP poziom zonuliny pozostaje w normie. Warto wspomnieć, że osoba ta na diecie wegetariańskiej jadła gluten, a gluten nawet sam w sobie podnosi poziom zonuliny.  Dość niski poziom witaminy B12 i kwasu foliowego, przy jednocześnie podniesionym poziomie homocysteiny, która wg moich obserwacji przy prawidłowym metabolizmie kwasu foliowego, witaminy B12 oraz sprawnej metylacji powinna utrzymywać się na poziomie 7 µmol/l. Wyniki wskazują na zaburzenia metylacji i konieczność suplementacji zmetylowanych form B12 i kwasu lewomefoliowego.  W badaniu morfologii z rozmazem widoczne nieprawidłowości w ilości leukocytów (białych krwinek), które dodatkowo obniżyły się jeszcze przed wdrożeniem diety, jak również nieprawidłowości w obrazie białych krwinek (w rozmazie).  Badanie parametrów tarczycowych może wskazywać na subkliniczną niedoczynność tarczycy oraz dość słabą konwersję, Ft3 na poziomie 37%. Problem z tarczycą może wynikać z niedoczynności nadnerczy, które u tej pacjentki nie została przebadana, jak również ze stanu zapalnego, jakim jest choroba autoimmunologiczna, czy złe wchłanianie, na co może wskazywać niski poziom ferrytyny i podwyższone przeciwciała tTG i DGP, które z kolei sugerują celiakię, czyli zanik kosmków jelitowych. W proteinogramie występują nieprawidłowości, które mogą być charakterystyczne zarówno dla choroby autoimmunizacyjnej, jak i zakażenia pasożytami. Infekcja pasożytnicza może również wynikać z osłabienia systemu immunologicznego, a także może nasilić chorobę autoimmunizacyjną.  Postępowanie: Zastosowano dietę z mięsem i dobrymi kaszami bezglutenowymi, czyli komosą ryżową, amarantusem i gryką. Kasze te są dużo bardziej odżywcze od wielu innych. To, co jest bardzo ważne, a co zauważyłam w praktyce w moim gabinecie, u osób, które od dawna żywią się w sposób wegetariański, wprowadzając mięso należy wspomóc układ pokarmowy enzymami lub wspomóc zakwaszenie żołądka np. spożywaniem wody z octem jabłkowym czy sokiem z cytryny. Zakwaszenie żołądka jest niezbędne, by aktywizować enzymy proteolityczne trawiące w tym przypadku białka zwierzęce. Efekty diety: Po miesiącu diety odnotowano zdecydowaną poprawę cery, a także wzrost poziomu leukocytów we krwi.  Opis przypadku: Hashimoto: kobieta, lat 32, wegetarianka, Hashimoto, nie daje objawów, duże problemy z cerą niska waga: 178 cm wzrostu, 58 kg (chce schudnąć 2 kg), spadające leukocyty, niska ferrytyna, słaba konwersja Ft4–Ft3.   Wynik badań specjalistycznych Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 9.04.2016 r., godz. 23.20 P/c przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG IgA) ↑ > 150,0 U ujemny: < 20,0 słabo dodatni: 20,0–30,0 dodatni: > 30,0 Badanie wykonano met. ELISA na aparacie QuantaLyser 160 z użyciem odczynników firmy INOVA P/c przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgG (tTG IgG) 14,0 U ujemny: < 20,0 słabo dodatni: 20,0–30,0 dodatni: > 30,0   Wynik badań specjalistycznych Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny P/c przeciw deamidowanym peptydom gliadyny IgA (N83) 18,2 U ujemny: < 20,0 słabo dodatni: 20,0–30,0 dodatni: > 30,0 Badanie wykonano met. ELISA na aparacie QuantaLyser 160 z użyciem odczynników firmy INOVA P/c przeciw deamidowanym peptydom gliadyny IgG (N81) ↑ 141,9 U ujemny: < 20,0 słabo dodatni: 20,0–30,0 dodatni: > 30,0 Badanie wykonano met. ELISA na aparacie QuantaLyser 160 z użyciem odczynników firmy INOVA   Wysokie miano przeciwciał, pacjentka obawia się gastroskopii z pobraniem wycinka.   Wynik badań specjalistycznych Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 9.04.2016 r., godz. 23.20 Przeciwciała przeciwjądrowe (ANA): W badanym materiale w mianie 1:80 nie wykryto obecności przeciwciał przeciwjądrowych  Badanie wykonano na linii komórek Hep-2 metodą immunofluorescencji pośredniej (IIF) na analizatorze QuantaLyser 160 firmy INOVA OT ANA/ENA ujemny RNP68 - RNPA - RNPC - SmB - SmD - Ro/SS-A (60) - Ro/SS-A (52) - La/SS-B - Rib-P - PCNA - CENP-B - Scl70 - Jo-1 - Histon - dsDNA - +++ bardzo wysoko dodatni; ++ wysoko dodatni; + dodatni; (+) słabo dodatni (graniczny), - ujemny Badanie wykonano metodą Immunoblot testem firmy Microgen     Hematologia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew na cytrynian, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.03 Odczyn Biernackiego (C59) 4,0 mm/h < 10,0 Koagulologia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, osocze (cytrynian), data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.08 Fibrynogen (G53) 2,13 g/l (w normie) 1,80–4,0 Metoda wykrzepialna, aparat Bioksel 6000, firma Bio-ksel Biochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 14.50 Kreatynina (M37) 61,0 µmol/l 44,0–80,0 EGFR wyliczane z MDRD (M37) > 60 ml/min > 60 ml/min Mocznik (N13) 3,3 mmol/l 2,8–8,1 Kwas moczowy w surowicy (M45) 291,0 µmol/l 143,0–340,0 Aminotransferaza asparaginianowa (AST) (I19) 17,0 U/L (w normie) < 32,0 Aminotransferaza alaninowa (ALT) (I17) 10,0 U/L (w normie) < 33,0 Bilirubina całkowita (I89) 8,5 µmol/l < 21,0 Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) (L31) 9,0 U/l 6,0–42,0 Amylaza w surowicy (I25) 60,0 U/l 28,0–100,0 Białko C-reaktywne (CRP) – ilościowe (I81) poniżej 1,00 mg/l 0,00–5,00 Immunochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 14.50 Prolaktyna (PRL) (N59) 7,0 ng/ml 4,8–23,3 Immunoglobina IgE (całk.) w surowicy (L89) 6,6 IU/ml < 100,0 Ferrytyna (L05) 28 ng/ml 13–150    Zonulina Wartość w [ng/ml] Wartość prawidłowa < 60 Wynik pacjenta 55,65 W normie   Biochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 22.28 Lipaza (M67) 48,1 IU/l 6,0–51,0 Immunochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 22.28 Globulina wiążąca hormony płciowe (SHBG) (I83) 87,3 nmol/l zdrowe kobiety przed menopauzą:  27,8–146,0 nmol/l Kobiety po menopauzie, nieleczone:  12,0–166,0 nmol/l Metoda CLIA, analizator ADVIA Centaur XP, firma Siemens Witamina B12 348 pg/ml 211–911 Metoda CLIA, analizator ADVIA Centaur XP, firma Siemens Homocysteina (L62) 13,16 µmol/l 3,70–13,90 Metoda CLIA, analizator ADVIA Centaur XP, firma Siemens Kwas foliowy 9,06 ng/ml 4,6–18,7 Metoda ECLIA, analizator Cobas e601, firma Roche   Hematologia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna pełna (EDTA), data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.07 Morfologia (C55) Leukocyty ↓ 2,6 × 10^3/uL  (spadek w dwa miesiące, jeszcze przed dietą) 4,0–10,0 Erytrocyty 4,50 × 10^6/uL 3,70–5,10 Hemoglobina 13,1 g/dl 12,0–16,0 Hematokryt 37,9% 37,0–47,0 MCV 84,1 fL 77,0–95,0 MCH 29,0 pg 27,0–34,0 MCHC 34,5 g/dl 32,0–36,0 RDW 13,2% 11,5–14,5% Płytki 229,0 × 10^3/uL 150,0–450,0 MPV 7,8 fL 7,2–12,0 Rozmaz automatyczny Neutrofile % ↓ 43,5% 45,0–70,0 Neutrofile ↓ 1,15 × 10^3/uL 2,50–5,0 Limfocyty % ↑ 45,5% 20,0–45,0 Limfocyty ↓ 1,20 × 10^3/uL 1,50–3,50 Monocyty % 6,1% 3,0–8,0 Monocyty ↓ 0,16 × 10^3/uL 0,20–0,80 Eozynofile % 2,3% 1,0–5,0 Eozynofile 0,06 × 10^3/uL 0,04–0,40 Bazofile % 0,4% 0,0–1,0 Bazofile ↓ 0,01 × 10^3/uL 0,02–0,10 LUC 0,06 × 10^3/uL 0,00–0,40 Metoda cytometrii przepływowej, aparat Advia 2120, firma Siemens Mikroskopowa ocena rozmazu krwi (C32) Gran. obojętn. o jądrze pałeczkowatym 1% 1–2 Gran. obojętn. o jądrze podzielonym ↓ 42% 45–70 Granulocyty kwasochłonne 3% 1–5 Limfocyty ↑ 47% 20–45 Monocyty 7% 3–8   Biochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.27 Sód w surowicy (O35) 139 mmol/l 135–145 Potas w surowicy (N45) 3,9 mmol/l 3,5–5,5 Materiał: krew żylna, osocze (fluorek), data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.45 Glukoza (L43) (krew żylna, osocze – fluorek) 4,68 mmol/l 3,9–5,5 Glukoza 84,2 mg/dl 70–99 Immunochemia Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 15.27 Tyreotropina (TSH) trzeciej generacji (L69) 2,040 µIU/ml 0,27–4,20 Wolna trijodotyronina (FT3) (O55) 3,14 pg/ml (spadek w dwa miesiące, jeszcze przed dietą) 2,42–4,36 Wolna tyroksyna (FT4) (O69) 1,58 ng/dl 1,0–1,60 Witamina 25(OH)D Total 41 ng/ml Deficyt: 0–10 ng/ml Niedobór: 10–20 ng/ml Hipowitaminoza D: 20–30 ng/ml Poziom pożądany: 30–80 ng/ml Poziom toksyczny: > 100 ng/ml Zaburzenia w proteinogramie często są obserwowane w chorobach autoimmunizacyjnych.   Nazwa badania Wynik badania Zakres referencyjny Materiał: krew żylna, surowica, data i godz. pobrania: nie podano, data i godz. przyjęcia: 12.03.2016 r., godz. 22.30 Rozdział elektrof. białek w sur. (proteinogram) (I79) Albuminy 59,2% 55,8–66,1 Alfa-1 globuliny 3,4% 2,9–4,9 Alfa-2 globuliny 7,8% 7,1–11,8 Beta-1 globuliny 5,6% 4,7–7,2 Beta-2 globuliny 3,3% 3,2–6,5 Gamma globuliny ↑ 20,7% 11,1–18,8 Albuminy – stężenie  4,50 g/dl 4,02–4,76 Alfa-1 globuliny – stężenie  0,26 g/dl 0,21–0,35 Alfa-2 globuliny – stężenie  0,59 g/dl 0,51–0,85 Beta-1 globuliny – stężenie  0,43 g/dl 0,34–0,52 Beta-2 globuliny – stężenie  0,25 g/dl 0,23–0,47 Gamma globuliny – stężenie  ↑ 1,57 g/dl 0,80–1,35 Białko całkowite 7,6 g/dl 6,0–8,0 Zmiana diety i efekty: powrót do jedzenia mięsa, po odstawieniu glutenu zdecydowana poprawa cery, wzrost liczby leukocytów, lepsze samopoczucie, większy poziom energii. ogórek, rzodkiewka, szczypiorek z sosem winegret na bazie oliwy z oliwek. Przekąska:   U osób na dietach wegetariańskich wprowadzanie mięsa często musi przebiegać wraz z suplementacją enzymów trawiennych. Talarki z pieczonych batatów lub inne pieczone warzywa, np. seler, dynia z dodatkiem oleju kokosowego i dozwolonych przypraw.  Obiad: Przykładowy jadłospis Śniadanie:   Kawałek karkówki z kiszoną kapustą i kiszonym ogórkiem. Kolacja:   Zupa: bulion na eko kościach Ekologiczna kiełbasa z sałatką: awokado, sałata,  Komosa ryżowa ugotowana w mleku kokosowym z owocami.   Sprawdź również: Postępowanie dietetyczne przy celiakii i innych nietolerancjach glutenu

Alergie i nietolerancje pokarmowe to coraz częściej pojawiający się problem na całym świecie. Niewątpliwie jest to związane z ogromnym tempem życia, wszechobecnym stresem, zanieczyszczeniem środowiska oraz wysokim stopniem przetworzenia żywności. Celiakia (inna nazwa: choroba trzewna lub enteropatia z nadwrażliwości na gluten) to schorzenie, które dotyczy jelita cienkiego. W przebiegu celiakii dochodzi do zaniku kosmków jelitowych, rozwijają się zaburzenia wchłaniania, a w następstwie znaczne niedobory pokarmowe. Choroba jest spowodowana niewłaściwą reakcją na gluten występujący w żywności. Warto również zwrócić uwagę na coraz bardziej powszechne nietolerancje i nadwrażliwość na gluten, które nie są typową manifestacją celiakii. W powyższych sytuacjach zalecenie terapeutyczne też polega na eliminacji glutenu. Główne jego źródło pokarmowe to zboża (pszenica, jęczmień, żyto, owies) oraz bazujące na nich produkty i potrawy. Jedyną metodą leczenia celiakii jest dieta bezglutenowa stosowana bezterminowo. Odpowiednio skomponowany plan żywieniowy pozwala na odbudowę kosmków jelitowych, a tym samym poprawę procesów trawienia i wchłaniania składników odżywczych oraz złagodzenie objawów nie tylko żołądkowo-jelitowych, ale także ogólnoustrojowych. W tym dodatku zostały przedstawione dwa opisy przypadków określające specyfikę stanu klinicznego pacjentów, zastosowane terapie i uzyskane efekty.  

W doborze planu żywieniowego dostosowanego do stanu klinicznego pacjenta pierwszym krokiem jest wnikliwa analiza wyników badań laboratoryjnych, dziennika diety, aktywności fizycznej oraz czynników behawioralnych, które kształtują codzienne nawyki żywieniowe. Szczególne znaczenie w tym procesie mają testy diagnostyczne umożliwiające monitorowanie efektów wdrożonej dietoterapii.

Jednym z wielu narzędzi pracy w gabinecie dietetyka jest właściwa interpretacja wyników badań laboratoryjnych, która ma na celu wdrożenie odpowiedniej dietoterapii u pacjenta. W pierwszym dodatku „Food Forum” pt. Badania laboratoryjne w gabinecie dietetyka dogłębnie omówiliśmy istotność norm funkcjonalnych, świadczących o optymalnej pracy naszego organizmu.

Według Thyroid Federation International ponad 300 mln osób na świecie boryka się z problemem z tarczycą i połowa z nich nie jest tego świadoma. Do najczęstszych zaburzeń pracy tarczycy o podłożu autoimmunizacyjnym zalicza się chorobę Gravesa-Basedowa (nadczynność) oraz przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy określane mianem choroby Hashimoto. Pięć razy częściej dotyczą one kobiet niż mężczyzn, na co m.in. wpływ ma odmienna gospodarka hormonalna (estrogeny). U podstaw tych chorób leżą nieprawidłowości w pracy układu odpornościowego, który kieruje swoje działanie przeciwko tkankom gospodarza. Odpowiednie zmiany w sposobie odżywiania, trybie życia oraz otaczającym nas środowisku, dobrane w sposób indywidualny, poprawiają nie tylko komfort życia pacjentów, ale także wprowadzają chorobę w stan remisji.