Zaparcia są powszechnym problemem zdrowotnym w populacji dziecięcej i osób starszych, obniżającym komfort życia i wpływającym na codzienne funkcjonowanie. Jednym z najważniejszych czynników modyfikowalnych jest podaż błonnika pokarmowego, odgrywającego fundamentalną rolę w profilaktyce i leczeniu zaparć poprzez wpływ na objętość i konsystencję stolca, perystaltykę jelit oraz skład mikrobioty jelitowej. Szczególne znaczenie przypisuje się błonnikowi rozpuszczalnemu, który dzięki zdolności wiązania wody i fermentacji w jelicie grubym wykazuje korzystne działanie regulujące rytm wypróżnień.
Dział: Układ trawienny i probiotykoterapia
Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) jest jedną z najczęściej występujących czynnościowych chorób przewodu pokarmowego i istotnie wpływa na jakość życia pacjentów. W ostatnich latach nastąpił znaczący postęp w rozumieniu jego patogenezy, obejmującej zaburzenia mikrobioty jelitowej, nadwrażliwość trzewną, dysregulację osi jelito–mózg oraz przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu. Celem niniejszego artykułu jest omówienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego IBS, ze szczególnym uwzględnieniem roli probiotykoterapii oraz konieczności różnicowania IBS z innymi, często błędnie zdiagnozowanymi zaburzeniami jelitowymi.
Probiotyki i prebiotyki to składniki występujące w żywności, lekach oraz suplementach diety. Zarówno probiotyki, jak i prebiotyki wykazują szereg prozdrowotnych właściwości, dzięki czemu z powodzeniem są wykorzystywane w leczeniu i prewencji różnych stanów chorobowych. Aby jednak czerpać korzyści zdrowotne, jakie niesie ze sobą przyjmowanie pro- i prebiotyków, kluczowy jest prawidłowy dobór preparatu wysokiej jakości oraz o udowodnionej naukowo skuteczności w danej sytuacji klinicznej. Cennymi narzędziami ułatwiającymi to zadanie w codziennej praktyce lekarza i dietetyka klinicznego są przede wszystkim aktualne wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej, oparte na solidnych dowodach naukowych. Wykorzystanie ich w codziennej praktyce klinicznej nie tylko realnie zwiększa szansę powodzenia w terapii, ale także ogranicza ryzyko zdrowotne pacjentów.
Odporność jest procesem dynamicznym, na który można wpływać poprzez styl życia i dietę. Kluczową rolę odgrywa tzw. oś jelito– –płuca, wskazująca, że stan mikrobioty jelitowej oraz integralność bariery jelitowej mają istotny wpływ na odporność dróg oddechowych i przebieg infekcji. Jelita, będące największym narządem immunologicznym (GALT), odpowiadają za „szkolenie” komórek odpornościowych i utrzymanie równowagi między tolerancją a reakcją zapalną. Szczególne znaczenie mają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), powstające z fermentacji błonnika, które wzmacniają barierę jelitową, modulują stan zapalny i wspierają mechanizmy przeciwwirusowe również w płucach. Z kolei zaburzenia mikrobioty (dysbioza), spowodowane m.in. dietą zachodnią, nadużywaniem antybiotyków, przewlekłym stresem czy niedoborami witaminy D, mogą osłabiać odporność i zwiększać podatność na infekcje. W tym kontekście probiotyki są przedstawiane jako narzędzie precyzyjnej modulacji odporności, przy czym ich działanie jest szczepozależne.
Artykuł omawia rolę probiotyków w przygotowaniu pacjentów z chorobami zapalnymi jelit do zabiegów chirurgicznych. Przedstawiono wyniki badań klinicznych z użyciem formuły Claudio De Simone wskazujące na poprawę integralności bariery jelitowej, redukcję stanu zapalnego oraz zmniejszenie ryzyka powikłań pooperacyjnych. Podkreślono znaczenie mikrobioty jelitowej w prehabilitacji pacjentów z IBD.
Przewlekłe zaparcia i ich powikłania proktologiczne, takie jak hemoroidy i szczeliny odbytu, znacząco pogarszają jakość życia. Oprócz standardowej terapii dietetycznej i farmakologicznej stosowanie pochodnych antrachinonowych, wyciągu z kory kasztanowca, oleju rycynowego oraz miejscowej lidokainy może przynosić ulgę objawową. Artykuł omawia mechanizmy działania, wskazania, ograniczenia i bezpieczeństwo stosowania tych środków, podkreślając znaczenie krótkotrwałego stosowania i monitorowania pacjentów.
Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ), obejmują głównie chorobę Leśniowskiego-Crohna (ChLC) oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG), jednak niekiedy do tej grupy schorzeń zalicza się również mniej znane mikroskopowe zapalenie jelita grubego oraz eozynofilowe zapalenie jelit. Należą one do schorzeń o przewlekłym i nawrotowym charakterze. Ich etiopatogeneza jest złożona – obejmuje czynniki genetyczne, immunologiczne, mikrobiotyczne i środowiskowe. W ostatnich latach rosnąca liczba badań wskazuje, że styl życia, w tym sposób żywienia oraz celowana suplementacja mogą istotnie wpływać na przebieg NChZJ i jakość życia pacjentów. Chociaż leczenie farmakologiczne pozostaje podstawą leczenia NChZJ, coraz częściej uznaje się rolę interwencji żywieniowych w wywoływaniu i utrzymywaniu remisji, zmniejszaniu stanu zapalnego, korygowaniu niedoborów składników odżywczych i modulowaniu mikrobiomu jelitowego. W artykule przedstawiono oparty na dowodach przegląd strategii dietetycznych i suplementacji w NChZJ, w oparciu na najnowszych badaniach naukowych.
Mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia człowieka, a bakterie z rodzaju Bifidobacterium to jedni z jej najważniejszych reprezentantów – obecni już od pierwszych dni życia. Ich korzystny wpływ na trawienie, odporność, barierę jelitową i funkcje neuropsychiczne znajduje potwierdzenie w licznych badaniach naukowych. W artykule przedstawiono najnowsze dane dotyczące wybranych szczepów Bifidobacterium oraz ich zastosowania w probiotykoterapii, m.in. w kontekście zespołu jelita nadwrażliwego, celiakii, zaparć czy zespołu przewlekłego zmęczenia. Podkreślono znaczenie doboru konkretnych szczepów, ich udokumentowanego działania i synergii w mieszankach wieloszczepowych. Bifidobakterie, choć nie tak medialne, jak Lactobacillus, zasługują dziś na nową falę zainteresowania – jako naturalne wsparcie zdrowia jelit i całego organizmu.
Menopauza to fizjologiczny okres w życiu kobiety, związany z wieloma zmianami hormonalnymi wynikającymi z całkowitego zahamowania czynności jajników, co ostatecznie prowadzi do ustania miesiączki i utraty zdolności rozrodczych. Związany z menopauzą spadek stężenia estrogenów prowadzi również do niekorzystnych zmian w składzie ciała, wzrostu masy ciała i ryzyka kardiometabolicznego. Zmianom tym można częściowo zapobiegać stosując menopauzalną terapię hormonalną, jednak w przypadku rozpoznania nadwagi i otyłości konieczne jest wdrożenie działań terapeutycznych, których podstawę stanowi prozdrowotna modyfikacja stylu życia wsparta farmakoterapią, a w wybranych przypadkach również chirurgią metaboliczną.
Czynnościowe bóle brzucha stanowią bardzo częsty problem w gabinetach, i to nie tylko gastroenterologicznych. Ich podłoże jest wieloczynnikowe, nie do końca poznane, a pacjenci bardzo często wykazują zaburzenia o zmiennym charakterze dolegliwości. Diagnostyka jest trudna, zazwyczaj wymaga w pierwszym rzędzie wykluczenia tła organicznego, a następnie wytłumaczenia pacjentowi złożonej przyczyny bólów brzucha, które mogą być zarówno epizodyczne, jak i przewlekłe. Istotną rolę w postawieniu rozpoznania odgrywa dokładny i wnikliwy wywiad chorobowy. Leczenie jest ukierunkowane głównie na działanie spazmolityczne, zarówno doraźne, jak i przewlekłe, natomiast zawsze wskazane jest uzupełnienie terapii farmakologicznej poza neuromodulatorami i lekami rozkurczowymi o leczenie psychologiczne, psychiatryczne lub behawioralne. Pomocne może być również dobranie diety indywidualnej pod okiem wykwalifikowanego dietetyka.
Biegunka podróżnych to częsty problem zdrowotny u osób podróżujących do regionów o niskim standardzie higienicznym. Choć bakterie odpowiadają za ponad 80% zakażeń, stosowanie antybiotyków w profilaktyce jest niewskazane. Stąd też coraz większą popularność zyskuje stosowanie probiotyków, które wspomagają równowagę mikrobioty jelitowej, wspierają odporność i ograniczają kolonizację patogenów. Badania wskazują na skuteczność szczepów, takich jak Saccharomyces boulardii, Lacticaseibacillus rhamnosus GG oraz Lactiplantibacillus plantarum 299v. Probiotykoterapia rozpoczęta tydzień przed wyjazdem, stosowana w jego trakcie i kontynuowana po powrocie może istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych.
Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (ang. Small intestinal bacterial overgrowth – SIBO) coraz częściej jest łączony z chorobami ginekologicznymi, takimi jak endometrioza i zespół policystycznych jajników (PCOS). Badania sugerują, że dysbioza jelitowa może wpływać na te schorzenia poprzez mechanizmy związane z metabolizmem estrogenów, stanem zapalnym oraz osią jelitowo-mózgową.