Nieodzownym elementem postępowania terapeutycznego w chorobach przewodu pokarmowego jest odpowiednie żywienie dopasowane do okresu choroby i jej postaci. Jak wskazują doniesienia, celowana probiotykoterapia może stanowić uzupełnienie standardowego leczenia i w sposób istotny wpływać na łagodzenie objawów związanych z chorobą. W przebiegu IBS, oprócz odpowiedniego postępowania dietetycznego (racjonalizacja żywienia np. wg standardów NICE, możliwość wdrożenia protokołu low FODMAP), zastosowanie konkretnych szczepów probiotycznych wpływa na łagodzenie objawów choroby. U pacjentów z IBD w porównaniu z osobami zdrowymi obserwuje się zmieniony skład bakterii w obrębie jelit, dlatego strategie mające na celu oddziaływanie na mikrobiotę wydają się uzasadnione.
Dział: Układ trawienny i probiotykoterapia
Bakterie w jelitach mają ścisły kontakt ze strukturami naszego organizmu. Tak bliski kontakt z bakteriami musi być regulowany, stąd mechanizmy utrzymujące symbiozę. Dopiero to zapewnia korzyści organizmowi. W badaniach dotyczących alergii probiotyki są uważane za skuteczne, jeśli mogą przywrócić równowagę pomiędzy Th1/Th2. Immunomodulacyjne działanie przypisuje się głównie regulacji uwalniania cytokin, w tym interleukin (IL), czynników martwicy nowotworów (TNF), interferonów (IFN), transformującego czynnika wzrostu (TGF) i chemokin z komórek odpornościowych.
Jadłowstręt psychiczny (AN) powoduje patologiczny spadek masy ciała, a jego powikłania mogą prowadzić do śmierci. Główna forma leczenia zaburzenia to psychoterapia, jednak proponowaną formą terapii jest modulacja składu mikrobioty jelitowej. Badania potwierdzają zmieniony wzorzec ekosystemu jelitowego pacjentów z AN. Zmiany dotyczą liczebności i składu bakterii wpływających na strukturę nabłonka jelitowego, na wykorzystanie energetyczne składników diety oraz na odczuwanie głodu i sytości. Chociaż brakuje badań interwencyjnych potwierdzających skuteczność probiotykoterapii w AN, to zmiany ekosystemu jelitowego pacjentów z jadłowstrętem mogłyby wpłynąć na większy pobór żywności, lepsze wykorzystanie substratów odżywczych, regulację apetytu oraz zmniejszenie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Laktoza jest głównym węglowodanem obecnym w mleku ludzkim i ssaków, wymaga hydrolizy enzymatycznej przez laktazę do D-glukozy i D-galaktozy, zanim będzie mogła zostać wchłonięta przez organizm. Często poziom laktazy obniża się po wyeliminowaniu z diety pokarmów zawierających laktozę (brak laktazy). Brak aktywności laktazy dotyka około 70% światowej populacji i jest fizjologiczną podstawą pierwotnej nietolerancji laktozy. Zachowanie braku aktywności laktazy poza okresem niemowlęcym jest związane z kilkoma polimorfizmami pojedynczego nukleotydu w regionie promotora genu laktazy na chromosomie 2. Pierwotna nietolerancja laktozy na ogół nie objawia się klinicznie przed 5 rokiem życia a u małych dzieci jest zwykle spowodowane chorobami jelit, takimi jak wirusowe zapalenie żołądka i jelit, lamblioza, enteropatie, celiakia lub choroba Leśniowskiego-Crohna. Cały czas trwają dyskusje na temat różnic pomiędzy nietolerancją laktozy a alergią na mleko krowie, co nadal prowadzi do błędów w diagnozowaniu i niewłaściwego postępowania dietetycznego. Ponadto postrzegana nietolerancja laktozy może powodować niepotrzebne ograniczanie mleka i niekorzystne skutki żywieniowe. Leczenie nietolerancji laktozy powinno polegać na ograniczeniu, ale nie całkowitym weliminowaniu żywności zawierającej laktozę.
Do nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ) należą głównie choroba Leśniowskiego-Crohna (ChLC) i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Są to przewlekłe choroby przewodu pokarmowego o nieznanej etiologii, które przebiegają z okresami zaostrzeń i remisji. Cel główny leczenia NChZJ to wyindukowanie i utrzymanie remisji klinicznej. W terapii NChZJ stosuje się leczenie farmakologiczne, chirurgiczne oraz żywieniowe. Według wytycznych European Society for Clinical Nutrition and Metabolism wyłączne żywienie dojelitowe to pierwsza linia leczenia dzieci i młodzieży z aktywną postacią ChLC. U pozostałych pacjentów z NChZJ postępowanie żywieniowe stanowi wspomaganie terapii podstawowej (farmakoterapii).
Nieprawidłowe rozpoznanie oraz leczenie przewlekłych dolegliwości jelit mogą przyczynić się do rozwinięcia stanów zapalnych jelit. Ze względu na szereg podobnych objawów z przewodu pokarmowego w przypadku zespołu jelita nadwrażliwego, nieswoistego zapalenia jelit, zespołu przerostu bakteryjnego jelita cienkiego oraz zespołu jelita przesiąkliwego utrudnione jest postawienie trafnej diagnozy. Szczególnie pomocne w diagnozowaniu stanów zapalnych jelit jest oznaczanie biomarkerów z kału.
Zapalenie błony śluzowej zbiornika jelitowego (ang. pouchitis) jest najczęstszym powikłaniem występującym wśród pacjentów poddawanych zabiegom proktokolektomii odtwórczej. Choć etiologia zapalenia nie jest nadal dokładnie poznana, ogromną rolę w leczeniu przypisuje się mikrobiocie jelitowej. Na podstawie licznych badań szeroko potwierdzona została zasadność stosowania probiotyków jako złożonych preparatów, podawanych w wysokich dawkach, w zapobieganiu wystąpieniu i nawrotom zapalenia zbiornika jelitowego. Udowodniono również ich skuteczność w leczeniu łagodnej postaci zapalenia zbiornika jelitowego jako terapię podtrzymującą po indukcji antybiotykami.
Istnieje wiele klinicznych przyczyn nadmiaru gazów i wzdęć, w tym: aerofagia, niedrożność światła przewodu pokarmowego, zespoły nietolerancji węglowodanów, choroby przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO), związane z motoryką jelit oraz zaburzenia czynnościowe jelit, w tym zespół jelita drażliwego (ZJN). W miarę możliwości leczenie objawów związanych z gazami jelitowymi powinno być ukierunkowane na poznane defekty patofizjologiczne. Dostępne terapie obejmują zmiany stylu życia, modyfikacje diety (szczególna rola przy leczeniu wzdęć), preparaty enzymatyczne, adsorbenty i środki kojące/łagodzące powierzchnie jelit, zmniejszające napięcie powierzchniowe baniek gazu (np. koloidalny kwas krzemowy), terapie odtwarzające prawidłową mikrobiotę jelitową (np. arabinogalaktan) oraz leki modulujące pasaż jelitowy (niektóre leki prokinetyczne, a także eubiotyk – rifaksymina).
Stwierdzenie, że każdy z nas jest inny i wymaga odmiennego podejścia profilaktycznego czy terapeutycznego jest powszechnie znane. Dążenia w świecie nauki, medycynie i dietetyce mają na celu indywidualne podejście do każdej jednostki. W tym kontekście warto się zastanowić, jakimi możliwościami dysponuje współczesna diagnostyka, aby takie działania urzeczywistnić. Wiemy, że uwarunkowania związane z naszym mikrobiomem z jednej strony umożliwiają utrzymanie zdrowia, prawidłowy przebieg procesów metabolicznych i zapobieganie rozwojowi chorób, a z drugiej strony nieprawidłowości w zakresie mikrobioty mogą być przyczyną ujawniania się różnego rodzaju dysfunkcji. Pytanie zasadnicze, jak optymalnie dopasować dietę i jej suplementację do naszych indywidualnych uwarunkowań?
