Prawidłowy skład i funkcjonowanie mikrobioty jelitowej mają kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia człowieka. Dysbioza jelitowa jest uważana za jeden z czynników rozwoju otyłości. U osób otyłych mikrobiota jelitowa charakteryzuje się mniejszą różnorodnością oraz zmienioną proporcją rodzajów i gatunków bakterii. Przypuszcza się, że modyfikacja mikrobioty jelitowej może być przydatnym narzędziem w leczeniu otyłości.
Dział: Układ trawienny i probiotykoterapia
W 2023 r. Grupa Robocza ds. Nieswoistych Chorób Zapalnych Jelit (NChZJ) Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii przygotowała aktualizację wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych Konsultanta Krajowego ds. Gastroenterologii oraz Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG-E) z 2013 r. odnoszących się do postępowania z dorosłym pacjentem z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (WZJG). Cel aktualizacji wytycznych z 2013 r. to uzupełnienie dotychczas obowiązujących zaleceń o nowe zagadnienia, w tym dotyczące nowych leków, które od 2013 r. zarejestrowano do stosowania we WZJG oraz upowszechnienie i ujednolicenie zasad postępowania w tej jednostce chorobowej.
Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) to kompleksowe schorzenie o nieznanej etiologii, dotykające 13% populacji Polski, częściej kobiety. IBS ma cztery postacie: zaparciową (IBS-C), biegunkową (IBS-D), mieszaną (IBS-M) i niesklasyfikowaną (IBS-U). Objawy to przewlekły ból brzucha, problemy z wypróżnianiem, uczucie pełności i nadmierne wydzielanie gazów. Kryteria diagnostyczne uwzględniają nawracający ból brzucha przez co najmniej trzy miesiące, związany z procesem defekacji, zmianą częstości wypróżnień i wyglądem stolca. Czynniki ryzyka to zaburzenia psychiczne, stres, przebyte infekcje, leki, nieodpowiednie odżywianie i zanieczyszczenie środowiska. Mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę, a zaburzenia jej składu mogą przyczynić się do IBS. Probiotyki, szczególnie Lactobacillus plantarum 299v, Bifidobacterium infantis 35624 i Saccharomyces cerevisiae, wykazują korzystne działanie w leczeniu IBS, poprawiając jakość życia pacjentów. Probiotykoterapia stanowi istotny element leczenia IBS, a wybór preparatu powinien być konsultowany z specjalistą.
Dysbioza jelitowa to zmiany w liczebności i różnorodności mikrobioty jelitowej. Aktualnie nie ma „złotego standardu” w diagnostyce dysbiozy jelitowej. Nie określono także kryteriów diagnostycznych dysbiozy jelitowej. W praktyce klinicznej wykorzystuje się ogólnodostępne badania nieinwazyjne (głównie badanie mikrobiologiczne kału i testy oddechowe), które uwzględniono w schematach diagnostycznych chorób przewodu pokarmowego.
SIBO i IBS to często nakładające się na siebie schorzenia. Dieta low FODMAP stanowi najlepiej przebadane postępowanie żywieniowe. W trakcie jej stosowania następuje korzystne z perspektywy pacjenta zmniejszenie objawów klinicznych, ale i niekorzystna dla mikrobioty jelitowej redukcja niektórych szczepów bakteryjnych i SCFA. Istotna wydaje się podaż low FODMAP-owego błonnika prebiotycznego tj. PHGG dla wsparcia terapii w tej grupie pacjentów.
Zaburzenia odżywiania (ang. eating disorders, ED) wiążą się z pewnymi zaburzonymi wzorcami zachowań żywieniowych, które prowadzą do powikłań gastroenterologicznych, zależnych od rodzaju występującego zaburzenia. Niedożywienie spowodowane głodzeniem i utratą masy ciała prowadzi do zaburzeń mikrobioty jelitowej, co może generować objawy jelitowe. Niektóre z nich cofają się po wyleczeniu lub przejściu w stan remisji zaburzeń odżywiania, inne mogą rozwinąć się w chroniczne dolegliwości. Objawy ze strony przewodu pokarmowego są zależne od stanu nasilenia ED.
U około 1/3 pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (ang. inflammatory bowel disease, IBD) w remisji klinicznej rozpoznaje się zespół jelita nadwrażliwego (ang. irritable bowel disease, IBS). W takiej sytuacji klinicznej można wprowadzić leczenie dietetyczne – dietę low FODMAP (warto zaznaczyć, że nie jest to terapia pierwszego rzutu) i probiotykoterapię – podobnie jak w IBS bez IBD. Zastosowanie może znaleźć tutaj mieszanka probiotyczna – De Simone Formulation, którą stosuje się w terapii IBD, a także w terapii IBS. Leczenie dietetyczne oraz probiotykoterapię u pacjentów w remisji klinicznej IBD z objawami IBS należy prowadzić pod kontrolą lekarza prowadzącego oraz dietetyka klinicznego.
Artykuł omawia różnice między lekami a suplementami diety zawierającymi probiotyki na rynku polskim. Wyjaśnia, że leki służą do leczenia chorób, podczas gdy suplementy diety uzupełniają codzienną dietę. Autor podkreśla, że wiele probiotyków w Polsce jest dostępnych jako suplementy, co może sprawić pacjentom trudność w wyborze. Podając definicję probiotyku, artykuł wskazuje na kluczowe cechy dobrego suplementu, takie jak data ważności, szczegółowy skład i ilość żywych bakterii. Zaleca również rozważenie potrzeb pacjenta i wybór odpowiedniego preparatu, który może pomóc w konkretnych jednostkach chorobowych. Podsumowując, sugeruje, że warto wybierać sprawdzone produkty probiotyczne o ściśle określonych parametrach, które są zalecane w leczeniu określonych schorzeń.
Nietolerancja laktozy to stan występujący u ponad połowy światowej populacji. Postępowanie polega na wdrożeniu diety niskolaktozowej, suplementacji diety enzymem laktazy bądź łagodzeniu objawów, w zależności od stopnia nietolerancji laktozy. Badania naukowe wskazują jednak nowe skuteczne rozwiązanie, jakim jest probiotykoterapia. Niejednokrotnie udowodniono bowiem, że zmniejsza ona nasilenie objawów nietolerancji oraz bierze udział w trawieniu laktozy, jednocześnie wpływając na normalizację parametrów wodorowego testu oddechowego.
Choroby układu sercowo-naczyniowego są jedną z głównych przyczyn zgonów na całym świecie. Za ich rozwój w większości odpowiedzialne są czynniki środowiskowe, podlegające modyfikacji, w tym także mikrobiota jelit. Według doniesień naukowych mikrobiota jelit wpływa na pracę układu krążenia poprzez wiele mechanizmów, przede wszystkim wytwarzanie metabolitów. Wpływ mikrobioty jelit na układ sercowo-naczyniowy może być zarówno dobry, jak i zły. To, czy mikrobiota będzie stanowiła czynnik prewencyjny w chorobach układu krążenia, czy też czynnik ryzyka występowania takich chorób, zależy od składu mikroorganizmów jelitowych. W związku z tym, aby zapewnić równowagę mikrobioty jelit, a tym samym wpłynąć na zdrowie układu sercowo naczyniowego coraz częściej rozważa się zastosowanie odpowiednich pro- i prebiotyków.
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (non-alcoholic fatty liver disease – NAFLD) to schorzenie charakteryzujące się gromadzeniem się nadmiaru tłuszczu w wątrobie u osób, które nie spożywają znaczących ilości alkoholu. Mikrobiota jelitowa odgrywa znaczącą rolę w NAFLD. Zaburzenia równowagi mikrobioty mogą przyczyniać się do stanów zapalnych i gromadzenia tłuszczu w wątrobie. Badania nad terapiami opartymi na mikrobiocie sugerują, że jej modyfikacje mogą być kluczowe w leczeniu tej choroby.