Błonnik pokarmowy jest mieszaniną substancji pochodzenia roślinnego i dzieli się na frakcję włókna nierozpuszczalnego w wodzie (hemiceluloza, celuloza, skrobia, lignina) oraz rozpuszczalnego w wodzie (pektyna, inulina, gumy i kleje roślinne). Powinien on charakteryzować się jedną z czterech cech: redukować czas pasażu jelitowego i zwiększać objętość stolca, nasilać procesy fermentacyjne w jelicie grubym, obniżać poziom cholesterolu ogółem i frakcji LDL cholesterolu w surowicy krwi, zmniejszać stężenie glukozy i/lub insuliny we krwi [2]. Dieta dostarczająca zbyt niską zawartość błonnika pokarmowego może sprzyjać rozwojowi wielu nieprawidłowości, m.in. chorób cywilizacyjnych, chorób przewodu pokarmowego czy dysbiozy jelitowej. Biorąc pod uwagę szeroki zakres działania błonnika pokarmowego w obrębie przewodu pokarmowego oraz zapalny charakter chorób, w zaostrzeniu których zaleca się ograniczenie jego spożycia, suplementacja w przypadku diety ubogiej w błonnik powinna skupiać się przede wszystkim na działaniu wspierającym prawidłową mikrobiotę jelit oraz redukującym stan zapalny w organizmie.
Dział: Suplementy
Artykuł omawia witaminę B12 (kobalaminę), która odgrywa kluczową rolę w syntezie mieliny, produkcji erytrocytów i metabolizmie energetycznym. Witamina B12 występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego i jest uwalniana z białek przez pepsynę w żołądku, a następnie wchłaniana w jelicie cienkim z udziałem czynnika wewnętrznego Castle’a. Niedobory tej witaminy, szczególnie u osób starszych i wegetarian, mogą prowadzić do megaloblastycznej anemii oraz neurologicznych dysfunkcji.
Podstawowa funkcja kolagenu to łączenie komórek tkanki łącznej, dlatego występuje w skórze, ścięgnach, mięśniach, chrząstkach, kościach, zębach, naczyniach krwionośnych oraz rogówce oka. Po 25. r.ż. zmniejsza się synteza endogenna kolagenu. Suplementowanie diety kolagenem przez ok. 12 tygodni poprawia nawilżenie i elastyczność skóry (ok. 5–10 g kolagenu/dobę), zmniejsza nasilenie bólu stawów oraz zwiększa masę i siłę mięśniową (ok. 15 g kolagenu/dobę). Efektywność suplementacji zwiększa odpowiednia podaż witaminy C.
Kora sosny śródziemnomorskiej (Pinus pinaster) jest cennym surowcem z uwagi na zawartość mieszaniny polifenoli o szerokim działaniu biologicznym i klinicznym. Do głównych właściwości pycnogenolu zalicza się jego działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne wykorzystywane w profilaktyce i wspomaganiu leczenia wielu chorób. Efektywność pycnogenolu została udokumentowana w badaniach z udziałem ludzi, m.in. w takich zaburzeniach i jednostkach chorobowych, jak nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba żylna, choroba zwyrodnieniowa stawów czy zaburzenia procesów poznawczych. Ekstrakt z kory sosny śródziemnomorskiej jest również przydatny w łagodzeniu nieprzyjemnych objawów związanych z okresem menopauzy, u osób z alergicznym nieżytem nosa i astmą, a także w zmniejszaniu objawów związanych z zespołem jelita nadwrażliwego. Z ciekawostek warto jeszcze wspomnieć o jego potencjalnym wpływie na zdolności ergogeniczne (wysiłkowe) u osób uprawiających sport.
Kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas eikozapentaenowy (EPA) są nieobecne w dietach wegańskich, a w dietach wegetariańskich występują w ograniczonych ilościach. Diety roślinne kojarzą się z wieloma korzyściami zdrowotnymi, ale jeśli są nieodpowiednio zaplanowane, niosą ze sobą ryzyko niedoboru mikroelementów. Można je skutecznie zmniejszyć poprzez suplementację, ale wymaga to świadomości i kompetencji specjalisty. Produkty roślinne dostarczające kwas α-linolenowy (ALA) charakteryzują się niską biodostępnością i konwersją do EPA i DHA. Ponieważ oleje z alg mogą bezpośrednio dostarczać EPA i DHA (podobnie jak olej rybny), są one najcenniejsze w poprawie stanu EPA i DHA w organizmie.
Spożywanie kwasów tłuszczowych omega-3 (n-3) w postaci EPA i DHA, występujących głównie w tłustych rybach, zapewnia liczne korzyści zdrowotne, jednak nadal brakuje jasnych zaleceń dotyczących konkretnych alternatyw pochodzenia roślinnego, odpowiednich dla wegetarian i wegan. Osoby na dietach roślinnych powinny dążyć do zmniejszenia poziomu kwasów tłuszczowych omega-6 (n-6) w diecie, szczególnie jeśli ALA jest głównym źródłem n-3 w diecie. Regularne spożywanie gotowych suplementów EPA i DHA ma kluczowe znaczenie dla utrzymania optymalnego indeksu omega-3.
Kryptopiroluria (skrót KPU) uznawana jest za jedno z najbardziej niedocenianych zaburzeń metabolicznych. KPU, znana również jako HPU (hemopyroluria), to defekt enzymatyczny i metaboliczny, w wyniku którego pirol, kluczowy składnik hemu (czerwony pigment we krwi), jest nadprodukowany w wątrobie i szpiku kostnym. Zwykle nadmiar pirolu jest wydalany wraz z barwnikami żółciowymi w kale, jeśli jednak nastąpi niezwykle duża akumulacja pirolu, jest on wydalany z moczem. Nagromadzenie to może powodować wiele objawów, w tym; zaburzenia trawienne, hormonalne i tkanki łącznej, stres oksydacyjny, a także problemy psychiczne, emocjonalne i neurologiczne bardzo podobne do tych, które występują w autyzmie.
Magnez jest jednym z czterech podstawowych kationowych makroelementów w ludzkim organizmie. Pierwiastek ten reguluje cały szereg przemian biochemicznych i fizjologicznych, takich jak: reakcje enzymatyczne, produkcja energii w mitochondriach, skurcz mięśni, przewodnictwo nerwowe oraz metabolizm kości. Magnez jest obecny w wielu produktach spożywczych, aczkolwiek jego biodostępność jest uzależniona od jego postaci cząsteczkowej. Jako składnik chlorofilu jest łatwo przyswajalny z zielonych warzyw, a w postaci mleczanu magnezu – z mleka i jego przetworów. Doskonale przyswajalną formą są wolne jony Mg2+ obecne w wodach mineralnych i leczniczych. Inne jego postaci, tj. węglan magnezu, obecne chociażby w niektórych suplementach musujących, mają bardzo ograniczoną przyswajalność.
Koenzym Q10, znany również pod nazwą CoQ10 lub ubichinon (z łac. ubitarius, wszechobecny), jest niezwykle ważnym związkiem chemicznym występującym naturalnie w każdej komórce ludzkiego organizmu, a także w komórkach zwierzęcych i bakteryjnych, odgrywającym zasadniczą rolę w procesach energetycznych i antyoksydacyjnych. Niniejszy artykuł skupia się na roli suplementacji CoQ10 oraz jej wpływem na markery biochemiczne związane z procesem starzenia.
Kwasy tłuszczowe omega-3, do których należy kwas α-linolenowy, kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) to niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, które należy dostarczyć wraz z żywnością lub w postaci suplementu diety. Wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwkrzepliwe i hipotensyjne, przez co mogą zapobiegać chorobom sercowo-naczyniowym. Zgodnie w wytycznymi American Heart Association (AHA) dwa razy w tygodniu należy spożywać ryby morskie, w tym raz ryby tłuste lub suplementować EPA + DHA; 250 mg/dobę – 1000 mg/dobę u pacjentów z niedokrwienną chorobą serca oraz z niewydolnością serca.
Witamina C, znana również jako kwas L-askorbinowy, naturalnie występuje w niektórych produktach spożywczych, jest dodawana do innych i dostępna jako suplement diety. Rozpuszcza się w wodzie. Człowiek w przeciwieństwie do większości zwierząt nie jest w stanie endogennie syntetyzować witaminy C, dlatego musi być ona niezbędnym składnikiem diety.
Witamina D odgrywa istotną rolę w organizmie człowieka. Wpływa m.in. na zdrowie kości i mięśni oraz funkcjonowanie systemu immunologicznego. W artykule zostały omówione współczesne wyzwania związane z niedoborami witaminy D, do których zalicza się ograniczoną ekspozycję na słońce i niewystarczającą ilość tej witaminy w diecie. Ponadto artykuł przedstawia dostępne źródła pozyskiwania witaminy D, zalecenia dotyczące optymalnego dawkowania dla różnych grup wiekowych oraz bieżące badania nad wpływem witaminy D na różne zaburzenia i choroby, w tym choroby kardiometaboliczne i cukrzycę.
Kwasy tłuszczowe omega-3, a szczególnie ich przeciwzapalne pochodne, mogą modulować układ immunologiczny i wyciszać stan zapalny. Prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej, co oznacza zapewnienie jej maksymalnej integralności, jest warunkiem nie tylko zdrowych jelit, ale także zachowania homeostazy w organizmie. Długoterminowe nawyki żywieniowe zapewniają istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu bariery jelitowej, w tym coraz więcej badań sugeruje korzystne efekty w poprawie szczelności jelit po wdrożeniu kwasów tłuszczowych omega-3 w diecie i/lub suplementacji. Na funkcję bariery jelitowej wpływa wiele wewnętrznych i zewnętrznych czynników, w tym dieta, stres, masa ciała oraz aktywność fizyczna. Niektóre badania wykazały, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) omega-3 mogą modyfikować skład mikrobioty jelitowej poprzez zwiększenie liczby bakterii z rodzaju Bifidobacterium, które zmniejszają przepuszczalność jelit.