Refluks pozaprzełykowy (ang. extraesophageal reflux – EER) stanowi postać refluksu żołądkowo-przełykowego (ang. gastroesophageal reflux – GER), która prowadzi do objawów lub schorzeń niezwiązanych z przełykiem, takich jaki nawracające zapalenia ucha środkowego, chrypa, chrząkanie czy przewlekły kaszel. Opracowanie algorytmów diagnostycznych dla EER jest trudne, ponieważ jego objawy są różnorodne i często pokrywają się z symptomami innych schorzeń. Brak „złotego standardu” diagnostycznego i słaba odpowiedź na leczenie inhibitorami pompy protonowej (ang. proton pump inhibitors – PPI) utrudniają postępowanie z EER. Celem tego artykułu jest omówienie diagnostyki i leczenia schorzenia.
Dział: Diagnoza lekarska i dietetyczna
Choroba refluksowa przełyku (GERD) należy do najczęściej diagnozowanych schorzeń przewodu pokarmowego i istotnie wpływa na jakość życia pacjentów. Leczenie opiera się przede wszystkim na stosowaniu inhibitorów pompy protonowej (IPP), które skutecznie zmniejszają wydzielanie kwasu solnego i łagodzą objawy. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że przewlekłe stosowanie tych leków może prowadzić do zaburzeń wchłaniania wybranych składników odżywczych, zmian mikrobiomu przewodu pokarmowego oraz zwiększonego ryzyka infekcji. Równocześnie coraz większą uwagę zwraca się na rolę czynników psychosomatycznych, przewlekłego stresu oraz osi mózg–jelito w rozwoju i utrzymywaniu objawów refluksu. Celem artykułu jest omówienie diagnostyki refluksu, konsekwencji długotrwałego stosowania inhibitorów pompy protonowej, znaczenia niedoborów witaminy B12, żelaza, wapnia i magnezu oraz przedstawienie roli dietetyka zarówno podczas leczenia farmakologicznego, jak i po jego zakończeniu.
W wyniku dysfunkcji tkanki tłuszczowej w otyłości dochodzi do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu, co może prowadzić do rozwoju licznych powikłań. Istotnym elementem terapii jest ocena wykładników stanu zapalnego i parametrów związanych z rozwojem powikłań. W artykule opisano także wpływ redukcji masy ciała i rolę poszczególnych metod leczenia w ograniczaniu stanu zapalnego. Podkreślono również konieczność współpracy zespołu terapeutycznego w długoterminowym procesie leczenia.
Otyłość jest przewlekłą chorobą związaną z dysfunkcją tkanki tłuszczowej i przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu. Artykuł omawia rolę tkanki tłuszczowej, mikrobioty jelitowej, endotoksemii metabolicznej oraz interwencji stylu życia w modulowaniu zapalenia. Szczególną uwagę poświęcono redukcji tkanki tłuszczowej, jakości diety i aktywności fizycznej jako elementom terapii.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym, wymagająca zintegrowanego podejścia lekarskiego i dietetycznego. „Złotym standardem” diagnostycznym jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego, uzupełniona o monitorowanie biomarkerów, takich jak kalprotektyna w kale. Współczesna diagnoza dietetyczna wykracza poza samo BMI, kładąc nacisk na analizę składu ciała (BIA, DXA) w celu wykrycia sarkopenii oraz ocenę jakościowych wzorców żywieniowych za pomocą wskaźnika Dietary Inflammatory Index (DII). Nowoczesne zarządzanie chorobą opiera się na modelu biopsychospołecznym, uwzględniającym mikrobiotę jelitową i wpływ stresu, co wymaga ścisłej współpracy interdyscyplinarnego zespołu.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to choroba organiczna, w której proces zapalny dotyczy głównie błony śluzowej i lokalizuje się w odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy. Objawia się głównie biegunką z obecnością świeżej krwi w stolcu. Częste powikłanie WZJG to niedożywienie białkowo-energetyczne. Leczenie żywieniowe stanowi nieodłączny element terapii WZJG. W praktyce klinicznej leczenie żywieniowe pacjentów z WZJG opiera się na wytycznych Sekcji Żywienia Klinicznego i Metabolizmu Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii.
Leczenie otyłości i związanych z nią powikłań stanowi obecnie jedno z największych wyzwań nie tylko dla systemu opieki zdrowotnej, ale również dla całego społeczeństwa. Ostatnie lata przyniosły dynamiczny rozwój nowych metod farmakoterapii otyłości, co daje coraz szerszemu gronu pacjentów szansę na powrót do zdrowia i poprawę komfortu życia. Nowe leki są również szansą dla tych chorych, dla których kiedyś jedynym rozwiązaniem była operacja bariatryczna. Warunkiem skuteczności i bezpieczeństwa farmakoterapii otyłości jest jednak równoczesne wprowadzenie modyfikacji stylu życia (zdrowego odżywiania, regularnej aktywności fizycznej, dbania o zdrowie psychiczne), do czego niezbędne jest objęcie pacjenta opieką multidyscyplinarnego zespołu terapeutycznego złożonego z lekarzy, dietetyków, fizjoterapeutów i psychologów.
Otyłość jest przewlekłą, wieloczynnikową chorobą metaboliczną o narastającym znaczeniu zdrowotnym i społecznym, wymagającą kompleksowego i długoterminowego postępowania terapeutycznego. Współczesne wytyczne polskich i międzynarodowych towarzystw naukowych jednoznacznie wskazują na konieczność integracji interwencji żywieniowych, behawioralnych, psychologicznych oraz – w uzasadnionych przypadkach – farmakoterapii i leczenia bariatrycznego.
Zespół jelita nadwrażliwego należy do przewlekłych chorób przewodu pokarmowego (dotyczy zarówno jelita cienkiego, jak i grubego). Klasyfikuje się ją jako zaburzenie interakcji jelitowo‑mózgowych (mózgowo-trzewnych). Główne objawy to bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunka, wzdęcia, postaci mieszane). Diagnostyka różnicowa bywa długa i żmudna, przy czym zaleca się ograniczenie jej do niezbędnego minimum. Terapia IBS obejmuje zarówna farmakoterapię (leki rozkurczowe, przeciwwzdęciowe, przeciwbólowe, psychotropowe – przeciwdepresyjne), leczenie behawioralne, aktywność fizyczną i probiotykoterapię. U niektórych pacjentów zapalenia w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego mogą wywołać zaostrzenie IBS.
Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, a interwencje żywieniowe – w tym dieta low-FODMAP – są kluczowym elementem postępowania niefarmakologicznego. Współczesne wytyczne towarzystw gastroenterologicznych uznają dietę low-FODMAP za jedną z najbardziej efektywnych metod łagodzenia globalnych objawów IBS, podkreślając jednocześnie konieczność prowadzenia jej pod nadzorem wykwalifikowanego dietetyka oraz obowiązkową fazę reintrodukcji. Rosnąca wiedza o roli mikrobioty jelitowej w patogenezie IBS i potencjalnych konsekwencjach długotrwałej restrykcji FODMAP skłoniła ekspertów do rozwijania koncepcji low-FODMAP 2.0 – podejścia opartego na personalizacji, optymalizacji jakości diety oraz ochronie różnorodności mikrobiomu.
Przewlekła choroba nerek jest postępującym, nieodwracalnym uszkodzeniem nerek o różnorodnej etiologii. Charakteryzuje się obniżeniem filtracji kłębuszkowej lub obecnością wykładników uszkodzenia nerek. Terapia jest wieloczynnikowa, wielospecjalistyczna i obejmuje profilaktykę, nefroprotekcję, leczenie celowane i żywieniowe. Leczenie ma spowolnić progresję choroby i zredukować jej powikłania. W schyłkowej niewydolności nerek stosowane jest leczenie nerkozastępcze.
Dietoterapia w przewlekłej chorobie nerek (PChN) jest kluczowym elementem leczenia zachowawczego. Odpowiednia podaż białka, energii oraz kontrola podaży sodu, potasu i fosforu spowalniają progresję choroby, wspierają farmakoterapię i chronią przed niedożywieniem. Szczególną uwagę przykuwa dieta PLADO bazująca na białku roślinnym, korzystna dla mikrobioty jelitowej, działająca nefroprotekcyjnie, a jednocześnie łatwiejsza do akceptacji przez pacjentów.