Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ) stanowią coraz częstszy problem w praktyce klinicznej. Ponieważ stosowane dotychczas terapie farmakologiczne okazują się często nieskuteczne, a dodatkowo obarczone są licznymi, uciążliwymi dla pacjentów skutkami ubocznymi, poszukuje się nowych metod leczenia. Jedną z substancji, która zwróciła uwagę świata naukowego jest kwas masłowy – krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, wytwarzany w jelicie grubym w wyniku fermentacji mikrobiologicznej. Okazuje się, że dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym i immunomodulującym może on stanowić potencjalny element terapii NChZJ.
Dział: Diagnoza lekarska i dietetyczna
Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ) charakteryzują się objawami takimi jak ból brzucha, biegunka i utrata masy ciała. Obecne metody leczenia NChZJ obejmują leki przeciwzapalne, immunosupresyjne i terapie biologiczne. Trwają jednak badania nad nowymi metodami leczenia, które mogą mieć większą skuteczność i korzystniejszy profil bezpieczeństwa. Kwas masłowy, krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, z uwagi na swoje właściwości przeciwzapalne i immunomodulujące zwrócił uwagę badaczy jako potencjalny element terapii NChZJ. Kwas masłowy jest wytwarzany przez mikrobiotę jelitową poprzez fermentację błonnika pokarmowego. Jest on niezbędnym źródłem energii dla kolonocytów i odgrywa rolę w utrzymaniu integralności bariery jelitowej. Badania wykazały, że kwas masłowy może zmniejszać stan zapalny w jelitach poprzez hamowanie produkcji cytokin prozapalnych i promowanie produkcji cytokin przeciwzapalnych. Modulując odpowiedź immunologiczną, kwas masłowy pomaga przywrócić równowagę mikroflory jelitowej i poprawić funkcjonowanie bariery jelitowej. Może to prowadzić do zmniejszenia aktywności choroby i objawów u pacjentów z NChZJ.
Zespół rozrostu bakteryjnego SIBO to zespół niespecyficznych objawów żołądkowo-jelitowych spowodowany obecnością zwiększonej ilości bakterii w jelicie cienkim. Podstawą diagnostyki SIBO są wodorowe testy oddechowe. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi leczeniem z wyboru SIBO jest eradykacja rozrostu bakterii za pomocą eubiotyku rifaksyminy. W przypadku wzdęcia można zastosować dietę low FOODMAP. Można zapobiegać objawom SIBO, stosując prebiotyczny błonnik rozpuszczalny arabinogalaktan w skojarzeniu z laktoferyną.
SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth), czyli przerost bakteryjny w jelicie cienkim, oraz IMO (ang. intestinal methane overgrowth), czyli przerost metanogenów (archeonów) w jelicie, to zaburzenia, w których dochodzi do nadmiernego namnażania się mikroorganiz- mów w przewodzie pokarmowym. Najczęstsze objawy SIBO i IMO to: wzdęcia, biegunki, zaparcia, bóle brzucha, a także objawy niedoborów składników odżywczych, przewlekłe zmęczenie, czy zmiany skórne. Diagnostyka SIBO i IMO polega na wykonaniu testu oddechowego z laktulozą lub glukozą i pomiar wydychanych gazów: wodoru i metanu. Leczenie jest wielodyscyplinarne, a jego głównymi składowymi są: antybiotykoterapia i dieta.
H. pylori to gram-ujemna, mikroaerofilna bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka, występująca u 70–90% osób w krajach rozwijających się i u 20–50% w krajach rozwiniętych. W Polsce zakażenie dotyczy 60–70% populacji. Rozprzestrzenia się drogą gastro-oralną lub fekalno-oralną. Zakażenie może powodować powikłania, takie jak przewlekłe zapalenie żołądka, wrzody żołądka czy raka gruczołowego żołądka. Diagnostyka obejmuje metody inwazyjne i nieinwazyjne. Leczenie, czyli eradykacja bakterii, polega na antybiotykoterapii w połączeniu z inhibitorem pompy protonowej (PPI) i umożliwia zapobieganie powikłaniom.
Zakażenie Helicobacter pylori (H. pylori) jest powszechne i zwiększa ryzyko zapalenia żołądka, wrzodów oraz raka żołądka. Choć leczenie opiera się na antybiotykach, dieta odgrywa ważną rolę wspierającą. Składniki jak probiotyki, polifenole, witaminy C i E oraz błonnik wykazują działanie przeciwzapalne i antybakteryjne, wspomagając odporność i regenerację błony śluzowej żołądka. Odpowiednia dieta oraz zdrowy styl życia mogą poprawić rokowanie u zakażonych H. pylori.
Stłuszczeniowa choroba wątroby (SLD) to nowy ogólny termin obejmujący najczęstsze przyczyny stłuszczenia: stłuszczeniową chorobę wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), alkoholową chorobę wątroby (ALD) oraz nakładanie się tych dwóch stanów określane jako MetALD (MASLD i zwiększone spożycie alkoholu) [1]. MASLD stanowi niedoceniany problem zdrowotny, dotyczący około jednej trzeciej populacji osób dorosłych [2]. Szacuje się, że równolegle z pandemią otyłości wzrostowi częstości występowania MASLD będzie towarzyszyć rosnąca liczba pacjentów, u których rozwinie się marskość wątroby, schyłkowa niewydolność wątroby oraz rak wątrobowokomórkowy (HCC). Co istotne, w przeciwieństwie do większości innych przewlekłych chorób wątroby, HCC związane z MASLD może powstać bez zaawansowanego włóknienia lub marskości wątroby [3]. W ciągu ostatnich dziesięciu lat odnotowano dziesięciokrotny wzrost liczby chorych z marskością wątroby na podłożu MASLD wymagających transplantacji wątroby [4]. Warto jednocześnie zaznaczyć, że różnica pomiędzy MASLD i NAFLD (niealkoholowa stłuszczeniowa choroby wątroby) jest minimalna, dlatego wyniki dotychczasowych badań nad NAFLD pozostają aktualne również w odniesieniu do MASLD [5].
Stłuszczeniowa choroba wątroby to schorzenie związane z odkładaniem tłuszczu w wątrobie, często spowodowane otyłością i insulinoopornością. Kluczową rolę w leczeniu odgrywa dieta, która powinna opierać się na redukcji kalorii, ograniczeniu tłuszczów nasyconych i cukrów oraz zwiększeniu spożycia błonnika i antyoksydantów.
Artykuł, który niedawno ukazał się w „International Journal of Obesity” przedstawił nowy model próbujący wyjaśnić globalny wzrost otyłości, integrujący wcześniej istniejące hipotezy. Autorzy wyróżnili cztery główne modele patogenezy otyłości: model równowagi energetycznej, węglowodanowo-insulinowy, REDOX i obesogenów. Obesogeny powszechnie pojawiły się w żywności w latach 60. ubiegłego wieku, co zbiegło się ze statystycznym wzrostem częstości występowania otyłości. Obesogeny mogą być punktem wyjścia integrującym pozostałe teorie. Leczenie otyłości powinno być kompleksowe i obejmować zarówno farmakoterapię, jak i edukację żywieniową pacjentów w zakresie unikania obesogenów.
Otyłość to choroba przewlekła prowadząca do niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych, psychologicznych, społecznych, a także ekonomicznych. WHO definiuje otyłość jako nadmierne lub nieprawidłowe gromadzenie się tkanki tłuszczowej. Na rozwój otyłości wpływ mają liczne i różnorodne czynniki. Zaproponowano zintegrowany model otyłości, który łączy model bilansu energetycznego (EBM), model węglowodanowo-insulinowy (CIM), model redukcyjno-utleniający (REDOX) oraz model obesogenu (OBS). Ponadto czynniki psychologiczne odgrywają istotnie ważną rolę w rozwoju nadmiernej masy ciała.
Endometrioza to przewlekła choroba zapalna, która dotyka miliony pacjentek na świecie. Niestety, pomimo upływającego czasu wciąż jest dla nas zagadką. Coraz liczniejsze dowody wiążą ją z chorobą wielogenową, dodatkowo zwracając szczególną uwagę na możliwe źródło epigenetyczne. Opracowanie ma na celu podsumowanie obecnie posiadanej wiedzy umożliwiającej wcześniejsze postawienie prawidłowej diagnozy i wytyczenie jak najlepszej ścieżki terapeutycznej. Ponadto chcielibyśmy zwrócić uwagę badaczy na wciąż nierozwiązane zagadki, jakie stawia przed nami ta choroba.
Endometrioza to przewlekła choroba o podłożu zapalnym, której diagnoza oraz skuteczna terapia w dalszym ciągu sprawia wiele trudności. W niniejszym artykule przedstawiono zarówno dietozależne czynniki zwiększające lub zmniejszające ryzyko występowania endometriozy, jak i rolę właściwej suplementacji.