Suplementacja diety składnikami mineralnymi może być wartościowa, jeśli stosowana jest w uzasadnionych przypadkach, po uwzględnieniu podaży z dietą, a najlepiej po ocenie stanu odżywienia. Nadmierna podaż może zaburzać równowagę organizmu, w tym hormonalną, oraz prowadzić do działań niepożądanych. Ponadto sprzyja interakcjom w zakresie wchłaniania ze składnikami mineralnymi pobieranymi zarówno z diety, jak i z suplementów, a także wspiera rozwój reakcji wolnorodnikowych. Podaż wysokich dawek często wiąże się z występowaniem podobnych objawów jak te, które dotyczą niedoboru wielu składników mineralnych.

W ostatnich latach znacząco wzrosło zainteresowanie suplementami diety. W literaturze naukowej można znaleźć coraz więcej badań dotyczących właściwości prozdrowotnych różnych składników diety. W niniejszym artykule zostały omówione wybrane produkty i składniki o udowodnionym działaniu obniżającym glikemię. Wspomniane suplementy diety mogą być elementem wspomagającym leczenie cukrzycy typu 2 i insulinooporności.

Pani Doktor, proszę powiedzieć, co kryje się pod pojęciem IBS. Czym ta choroba się charakteryzuje i jakie ma objawy?  IBS (irritable bowel syndrome), czyli zespół jelita nadwrażliwego, to coraz bardziej powszechna choroba, dotyczy 11% społeczeństwa. Na to schorzenie składa się wiele niespecyficznych objawów, a sama diagnostyka jest dość skomplikowana. Jest to przewlekła, czynnościowa choroba, w której dominującym objawem są nawracające bóle brzucha mające związek z defekacją lub ze zmianą częstości wypróżnień i/lub konsystencji oddawanych stolców. Występuje we wszystkich szerokościach geograficznych i na wszystkich kontynentach. Zespół jelita nadwrażliwego może dotyczyć każdego, niezależnie od wieku, jednak obserwuje się większą częstotliwość zachorowań u ludzi młodych, przed 35. rokiem życia. Ponadto dwa razy częściej chorują kobiety niż mężczyźni. Co ciekawe, w wywiadzie osób cierpiących na IBS często można dostrzec w historii choroby tzw. czynnik zapalny, wywołujący objawy ze strony układu pokarmowego, które z czasem zaczynają przybierać przewlekły charakter.  Czy są badania, które pomogą nam zdiagnozować tę chorobę?  Termin IBS jest często nadużywany zarówno przez pacjentów, jak i samych lekarzy. Dla niektórych wystarczy występowanie samych zaburzeń czynnościowych układu pokarmowego (wzdęcia, zaparcia, ból brzucha), by nazwać te dolegliwości zespołem jelita nadwrażliwego. Natomiast postępowanie w diagnozie IBS jest nieco bardziej skomplikowane. Według obecnych zaleceń rozpoznanie stawia się na podstawie Kryteriów Rzymskich IV. Definiują one IBS jako nawracający ból brzucha występujący średnio przez co najmniej jeden dzień w tygodniu przez ostatnie trzy miesiące i spełniający co najmniej dwa z poniższych kryteriów. Ból ten związany jest:  z wypróżnieniem,  ze zmianą częstości wypróżnień i/lub ze zmianą konsystencji stolca.  Niemniej to tylko teoria, którą trzeba zweryfikować z innymi dodatkowymi objawami. Przed postawieniem diagnozy IBS należy zwrócić uwagę na sygnały alarmowe. Zaliczamy tu: krew w stolcu lub czarny kolor stolca, stan podgorączkowy lub gorączkę, nagłe bóle brzucha występujące nawet w nocy, niezamierzoną, nagłą utratę masy ciała czy też stan ogólnego osłabienia. W przypadku stwierdzenia tych objawów konieczna jest dokładna diagnostyka w celu wykluczenia innych poważnych i wymagających natychmiastowej interwencji chorób. Wtedy zleca się badania podstawowe, takie jak morfologia, CRP, ale przede wszystkim przeprowadzany jest wywiad z pacjentem. Wywiad jest kluczowym narzędziem w diagnostyce, ale także później w rozpoznaniu podtypu IBS. Mamy cztery podtypy IBS, są to: postać zaparciowa (IBS-C), biegunkowa (IBS-D), mieszana (IBS-M) i niesklasyfikowana (IBS-U). Natomiast klasyfikacja podtypu IBS opiera się na określeniu konsystencji stolca. Tu z pomocą przychodzi bristolska skala uformowania stolca. Dodatkowym badaniem – rzadko wykorzystywanym, ale bardzo cennym w potwierdzeniu/wykluczeniu diagnozy IBS – jest np. badanie per rectum, czyli przez odbyt. Badanie to jest mało komfortowe dla pacjenta, ale przede wszystkim mało inwazyjne i pozwala ocenić wiele czynników wpływających na IBS. W diagnostyce IBS warto również zbadać mikrobiotę jelit. Coraz liczniejsze badania podkreślają wpływ dysbiozy jelitowej na występowanie tego schorzenia. Badanie bakterii zasiedlających jelito ma ogromne znaczenie nie tylko w ustaleniu przyczyny, ale przede wszystkim w leczeniu.  Czy prawdą jest, że dieta low FODMAP łagodzi przebieg choroby? Proszę o wyjaśnienie, na czym polega dieta low FODMAP. Leczenie IBS jest złożone i wymaga od nas również zmian w żywieniu. Stosowanie odpowiedniej diety ma ogromne znaczenie, przede wszystkim ze względu na wyeliminowanie produktów potencjalnie nam szkodzących i wzmagających występujące objawy. Dieta low FODMAP jest jedną z najczęściej stosowanych we wsparciu leczenia IBS. Polega ona na całkowitej eliminacji lub ograniczeniu produktów z wysoką zawartością FODMAP, czyli fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli. Organizm osoby chorej nie jest w stanie tych związków rozłożyć i wchłonąć w jelicie cienkim. W konsekwencji dochodzi do przejścia tych substancji do jelita grubego, gdzie stanowią pożywkę dla bakterii chorobotwórczych. Ich nadmiar może odpowiadać za produkcję gazów, co może prowadzić do pojawienia się wzdęć oraz silnych dolegliwości bólowych. Dieta low FODMAP jest dość restrykcyjna i eliminuje wiele produktów – czy jest zatem bezpieczna? Czy jej stosowanie nie doprowadzi do niedoborów składnikowych naszego organizmu?  Dieta low FODMAP jest restrykcyjna i w pierwszym „kontakcie” trudna dla pacjenta. Jednak ta dieta nie jest na całe życie. Składa się z dwóch podstawowych etapów eliminacji oraz prowokacji, a następnie personalizacji diety. Etap eliminacji trwa 6–8 tygodni i polega na unikaniu produktów o dużej zawartości FODMAP, ale w zależności od stanu zdrowia i indywidualnej tolerancji możemy pozwolić sobie na niewielkie ilości tych produktów. Druga faza jest znacznie dłuższa, ponieważ w tym czasie po kolei, raz na kilka dni, wprowadzamy produkty wcześniej eliminowane, obserwując reakcje organizmu. Faza prowokacji przygotowuje nas do fazy, w której będziemy mogli osiągnąć personalizację diety, czyli indywidualnej diety zawierającej dobrze tolerowane rodzaje i ilości produktów bogatych w FODMAP. Taką dietę warto stosować pod okiem specjalisty, aby nie dopuścić do niedoborów pokarmowych. Tutaj warto wspomnieć, że proces leczenia IBS nie zamyka się na linii pacjent – lekarz, ale również polecana jest w tym przypadku współpraca z dietetykiem. Wskazane jest stosowanie probiotykoterapii przy IBS, ale ważny jest odpowiedni dobór probiotyków. Pani Doktor, proszę wyjaśnić, dlaczego powinniśmy stosować probiotyki? Dlaczego są one ważne dla naszych jelit? I na co powinniśmy zwrócić szczególną uwagę przy doborze probiotyków w IBS?  Leczenie IBS powinno opierać się na uporządkowaniu i przywróceniu prawidłowej mikrobioty jelitowej. Badania z ostatnich lat pokazują ogromny wpływ bakterii jelitowych na wiele reakcji naszego organizmu, dlatego tak ważne jest zatroszczenie się o nie poprzez zastosowanie odpowiedniej probiotykoterapii. Tym bardziej że w przypadku pacjentów z IBS obserwuje się znaczne różnice w składzie, jak również w obniżeniu różnorodności mikrobioty w porównaniu do osób zdrowych. Mechanizm działania probiotyków polega na zasiedlaniu układu pokarmowego, tym samym wpływając na uszczelnienie nabłonka jelitowego poprzez stabilizację bariery jelitowej, ochronę przed bakteriami chorobotwórczymi, a także regulację pasażu jelitowego, co jest istotne w łagodzeniu najbardziej uporczywych objawów IBS. W przypadku doboru probiotyków w IBS ważne jest określenie występującego podtypu IBS oraz chorób współistniejących. Zastosowanie jednych szczepów może okazać się skuteczne w podtypie biegunkowym, a innych – w zaparciowym. Jeśli chcemy doraźnie przyjąć probiotyk, należy sprawdzić, czy w składzie są określone szczepy bakterii. Natomiast najlepszy efekt można uzyskać przez zastosowanie celowanej probiotykoterapii, na podstawie badań mikrobioty jelit.  Czy nasz styl życia wpływa na rozwój tej choroby?  Patogeneza IBS jest wieloczynnikowa i wieloprzyczynowa. Odgrywają tutaj rolę m.in. czynniki socjalne, społeczne, a także psychologiczne, dlatego też styl życia ma ogromny wpływ na rozwój i przebieg IBS. Leczenie pacjentów z IBS opiera się na diecie, dbałości o jelita, a także na trosce o inne części organizmu, w tym układ nerwowy oraz psychikę. Dużą rolę odgrywa tutaj stres, który za pośrednictwem osi jelito – mikrobiota – mózg powoduje pogłębienie się problemów. Z tego względu należy zadbać o zdrowie psychiczne i warto rozważyć wsparcie psychologa lub psychiatry, a także wypróbować różne metody relaksacyjne, takie jak np. joga. Czy IBS jest chorobą, która towarzyszy już do końca życia? I czy jest ona dziedziczna?  Niestety, trzeba liczyć się z tym, że IBS to choroba, która może nam towarzyszyć przez całe życie. Natomiast przebieg jest różny, z fazami remisji lub zaostrzeń, ale leczeniem możemy doprowadzić do zmniejszenia i wyciszenia objawów. Patogeneza zespołu jelita nadwrażliwego, tak jak już wcześniej wspomniałam, jest wieloczynnikowa, natomiast nie ma żadnych informacji o czynnikach genetycznych. IBS można zaliczyć raczej do chorób cywilizacyjnych niż do dziedzicznych. Rozmawiała Anna Waberska  redaktor naczelna „Food Forum” 

Prawidłowy skład i funkcjonowanie mikrobioty jelitowej mają kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia człowieka. Dysbioza jelitowa jest uważana za jeden z czynników rozwoju otyłości. U osób otyłych mikrobiota jelitowa charakteryzuje się mniejszą różnorodnością oraz zmienioną proporcją rodzajów i gatunków bakterii. Przypuszcza się, że modyfikacja mikrobioty jelitowej może być przydatnym narzędziem w walce z otyłością.

Aktywność fizyczna jest podstawowym elementem zdrowego stylu życia człowieka oraz profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Badania sugerują, że sportowcy mają bardziej różnorodną mikrobiotę niż osoby prowadzące siedzący tryb życia z nadmierną masą ciała. Większość badań potwierdza, że regularna aktywność fizyczna o umiarkowanym natężeniu i dopasowana do potrzeb pacjenta wykazuje korzystny wpływ na mikrobiotę i zdrowie jelit.

Rola czynników żywieniowych w profilaktyce chorób nowotworowych jest dobrze udokumentowana. Coraz więcej doniesień potwierdza również zależność między dietą i sposobem żywienia a ryzykiem rozwoju nowotworów skóry. Kwasy tłuszczowe omega-3 i spożycie kofeiny wykazują działanie przeciwnowotworowe, podczas gdy konsumpcja cytrusów i alkoholu może zwiększać ryzyko rozwoju czerniaka. Istotne znaczenie ma również odpowiednie spożycie błonnika pokarmowego i mikroskładników, w tym witamin.

Nowotwory skóry stanowią najliczniejszą grupę nowotworów złośliwych u człowieka. Wśród nich wyróżniamy nowotwory niemelanocytowe (NMSC), do których zaliczają się głównie raki, oraz nowotwory melanocytowe, reprezentowane przez czerniaka. Ta ostatnia choroba jest szczególnie niebezpieczna, wiąże się z wysokim potencjałem tworzenia przerzutów i wysoką śmiertelnością. Profilaktyka pierwotna czerniaka i NMSC opiera się głównie na ochronie skóry przed promieniowaniem ultrafioletowym. W profilaktyce wtórnej najważniejsza jest samokontrola i regularne badania dermatoskopowe. Dermatoskopia stanowi proste i skuteczne narzędzie pozwalające na poprawę wykrywalności nowotworów skóry o 30%. Leczenie postaci wczesnych jest proste i pozwala na uzyskanie 98% przeżyć pięcioletnich. Przerzuty do węzłów chłonnych oraz przerzuty odległe pogarszają rokowanie, jednak wprowadzona przez ostatnią dekadę immunoterapia oraz leki ukierunkowane molekularnie stwarzają nadzieję na wyleczenie u rosnącej liczby chorych.

Substancje bioaktywne jadalnych kwiatów otwierają nowy rozdział żywności funkcjonalnej Zapotrzebowanie na bardziej atrakcyjną i wysokiej jakości żywność wzrasta z każdym dniem.  Rosnące zainteresowanie żywnością funkcjonalną i nutraceutykami skutkuje poszukiwaniem alternatywnych form produktów spożywczych mających pozytywny wpływ na zdrowie, ale i samopoczucie człowieka. Naukowcy z Indii wskazują więc na jadalne kwiaty jako możliwe do szerszego wykorzystania w produkcji żywności funkcjonalnej. Kwiaty, uznane za nietrujące, nadają każdej potrawie nowy kolor, konsystencję i świeżość, a oprócz tego są źródłem substancji bioaktywnych. Za prozdrowotne działanie jadalnych kwiatów odpowiadają różne związki biologicznie czynne, takie jak flawonoidy, antocyjany, karotenoidy i fenole. Przywołane w publikacji doniesienia dotyczące składu odżywczego i potencjalnych korzyści zdrowotnych jadalnych kwiatów potwierdzają słuszność wykorzystania ich w codziennej diecie. Niemniej jednak autorzy podkreślają, że ze względu na krótki okres kwitnienia większość kwiatów jest spożywana przez miejscową ludność i ogranicza się do wykorzystania sezonowego. Podjęto niewiele prób wykorzystania jadalnych kwiatów na większą skalę. W tym celu autorzy przedstawili prace badawcze nad kwiatami jadalnymi obejmujące różne gatunki kwiatów, różniące się składem odżywczym i fitochemicznym, korzyściami zdrowotnymi, tradycyjnym zastosowaniem czy funkcjonalnością. Przywołane w przeglądzie kwiaty z podziałem ich pochodzenia i zastosowania obejmują również gatunki rosnące w Polsce, jak np. fiołek ogrodowy, nagietek lekarski czy wyżlin większy zwany potocznie lwią paszczą. Wskazuje się na potencjał produktów spożywczych zawierających jadalne kwiaty, nie tylko ze względu na możliwe oddziaływanie ponadodżywcze, ale także w ujęciu marketingowym. P. Kumaria, Ujala, B. Bhargava. Phytochemicals from edible flowers: Opening a new arena for healthy lifestyle. Journal of Functional Foods, Vol. 78, March 2021, 104375, https://doi.org/10.1016/j.jff.2021.104375. Neuroprotekcyjne właściwości kawy Kawa jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie i jest szczególnie ceniona ze względu na jej właściwości organoleptyczne, a także działanie pobudzające. Autorzy przywołanego przeglądu wskazują na potencjalne korzyści zdrowotne wynikające właśnie ze spożywania kawy. Choroby neurodegeneracyjne to dobrze znany rodzaj schorzeń i poważny problem zdrowotny, silnie związany ze starzeniem się światowej populacji. Wpływ kawy i jej związków na te zaburzenia w ostatnich latach był szeroko badany. Celem cytowanego przeglądu była ocena rzeczywistego wpływu spożycia kawy na wystąpienie, rozwój i przebieg zaburzeń neurodegeneracyjnych, poprzez przegląd literatury i podsumowanie najważniejszych artykułów z ostatnich 10 lat. Stwierdzono korelacje między spożyciem kawy a działaniem neuroprotekcyjnym. Najczęściej badanymi obszarami były zaburzenia funkcji poznawczych, mianowicie choroby Parkinsona i Alzheimera. Wskazuje się, że ryzyko wystąpienia takich chorób spada przy umiarkowanym lub dużym spożyciu kawy. Związkami wykazującymi potencjalne działanie neuroprotekcyjne są przede wszystkim kofeina i jej metabolity oraz pozostałe z grupy związków fenolowych. Autorzy zwracają uwagę, że ilości i interakcje pomiędzy nimi, a także procesy przetwarzania ziaren kawy (np. prażenie) i ich dalsze przechowywanie mają wpływ na oczekiwane wyniki neuroprotekcji. Niemniej jednak pomimo potrzeby dalszych badań, według autorów przeglądu, kawę można uważać przynajmniej za uzupełnienie leczenia chorób  neurodegeneracyjnych. S.M. Carneiro, M. Beatriz, P.P. Oliveira Rita, C. Alves. Neuroprotective properties of coffee: An update. Trends in Food Science & Technology Vol. 113, July 2021, Pages 167–179, https://doi.org/10.1016/j.tifs.2021.04.052. Prawdopodobne mechanizmy działania tramadolu w leczeniu COVID-19 Obecnie żaden pojedynczy lek nie został zatwierdzony do leczenia choroby COVID-19 spowodowanej nowym koronawirusem ciężkiego ostrego zespołu oddechowego – SARS-CoV-2. Dlatego próby zmiany przeznaczenia terapeutycznego istniejących leków, poprzez zbadanie zastosowania w leczeniu pacjentów z COVID-19, są pożądane i uzasadnione. Tramadol jest powszechnie przepisywanym lekiem przeciwbólowym w terapii umiarkowanego do silnego bólu. Autorzy przywołanej publikacji wskazują na doniesienia oraz przedstawiają dowody, w których właśnie tramadol jest obiecującym lekiem w leczeniu pacjentów z COVID-19. Między innymi wskazuje się na działanie przeciwzapalne i wzmacniające odporność oraz działanie hipokoagulacyjne tramadolu, które może chronić przed żylną chorobą zakrzepowo-zatorową. Ponadto tramadol może wywierać działanie kardioprotekcyjne poprzez obniżanie poziomu dehydrogenazy mleczanowej (LDH), której aktywność jest podwyższona u większości pacjentów z COVID-19.  Ponadto ciężkość i śmiertelność COVID-19 zostały skorelowane z wiekiem (u pacjentów w wieku powyżej 80 lat wskaźnik śmiertelności wyniósł 9,3%), co może wynikać z braku mechanizmów przeciwutleniających i zwiększonych uszkodzeń oksydacyjnych. Tramadol może chronić pacjenta z COVID-19 przed powikłaniami choroby, zwiększając aktywność enzymów antyoksydacyjnych. Ponadto w leczeniu pacjentów z COVID-19 tramadol jest skutecznym środkiem przeciwbólowym i przeciwkaszlowym. Przeciwpsychotyczny efekt tramadolu może również chronić przed zaburzeniami psychicznymi związanymi z zakażeniem SARS-CoV-2. Dodatkowo tramadol w warunkach in vitro wykazuje działanie przeciwbakteryjne przeciwko szerokiemu zakresowi patogenów, w tym Pseudomonas aeruginosa, który jest powszechny u pacjentów z ciężkim COVID-19 i prowadzi do zapalenia płuc z gorszymi wynikami klinicznymi. Dlatego autorzy cytowanej pracy wskazują, że tramadol może być obiecującą opcją terapeutyczną wspomagającą leczenie SARS-CoV-2. N.E. El-Ashmawy, Abdel-Halim A. Lashin, K.M. Okasha, A.M. Abo Kamer, T.M. Mostafa, M. El-Aasr, A.E. Goda, Y.A. Haggag, H.O. Tawfik, M.A. Abo-Saif. The plausible mechanisms of tramadol for treatment of COVID-19. Medical Hypotheses, Vol. 146, January 2021, 110468, https://doi.org/10.1016/j.mehy.2020.110468.

W Polsce 138 lokali oferuje bezglutenowe potrawy w ramach projektu Menu Bez Glutenu - 10-lecie Menu Bez Glutenu, inicjatywy Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej - 138 barów, restauracji, hoteli, a nawet przedszkoli i innych miejsc biorących udział w projekcie - Blisko 600 szkoleń z bezglutenowej kuchni dla właścicieli i pracowników lokali - Setki tysięcy kilometrów przejechanych po Polsce przez zespół MBG

Heura, śródziemnomorska marka mięsa roślinnego założona w 2017 roku przez aktywistów żywnościowych Marca Colomę i Bernata Añañosa, ogłosiła rundę inwestycyjną o wartości 16 milionów euro, której przewodzi Impact Fooding. Jest to runda inwestycyjna serii A. Barceloński start-up pracuje nad tym, aby na zawsze zmienić przyszłość globalnego systemu żywienia poprzez innowacyjne roślinne produkty.

Ciepłe miesiące już na dobre zagościły w Polsce. Coraz częściej wypoczywamy na świeżym powietrzu, korzystając ze słonecznej pogody. Pojawia się więcej energii do spędzania czasu na zewnątrz w sposób aktywny oraz intensywniejsza niż zwykle, chęć do zadbania o siebie i swój zdrowy wygląd. Zgodnie z zasadą, że za sporą część zmian sylwetkowych odpowiada dieta – podpowiadamy, na co warto postawić, by było zarówno zdrowo, jak i pysznie.

Otylia Jędrzejczak, pływaczka olimpijska, założycielka fundacji i mama, doskonale wie, jak utrzymać całą rodzinę w dobrej formie. Dba o zapewnienie młodszym domownikom ruchu, właściwego nawodnienia (szczególnie istotnego w upalne dni) i odpowiedniej diety. Jak to robi? Poznaj sekrety polskiej mistrzyni!