Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

30 czerwca 2021

NR 3 (Czerwiec 2021)

IBS, czyli zespół jelita nadwrażliwego – diagnoza i terapia w chorobie

0 103

Pani Doktor, proszę powiedzieć, co kryje się pod pojęciem IBS. Czym ta choroba się charakteryzuje i jakie ma objawy? 

IBS (irritable bowel syndrome), czyli zespół jelita nadwrażliwego, to coraz bardziej powszechna choroba, dotyczy 11% społeczeństwa. Na to schorzenie składa się wiele niespecyficznych objawów, a sama diagnostyka jest dość skomplikowana. Jest to przewlekła, czynnościowa choroba, w której dominującym objawem są nawracające bóle brzucha mające związek z defekacją lub ze zmianą częstości wypróżnień i/lub konsystencji oddawanych stolców. Występuje we wszystkich szerokościach geograficznych i na wszystkich kontynentach. Zespół jelita nadwrażliwego może dotyczyć każdego, niezależnie od wieku, jednak obserwuje się większą częstotliwość zachorowań u ludzi młodych, przed 35. rokiem życia. Ponadto dwa razy częściej chorują kobiety niż mężczyźni. Co ciekawe, w wywiadzie osób cierpiących na IBS często można dostrzec w historii choroby tzw. czynnik zapalny, wywołujący objawy ze strony układu pokarmowego, które z czasem zaczynają przybierać przewlekły charakter. 

Czy są badania, które pomogą nam zdiagnozować tę chorobę? 

Termin IBS jest często nadużywany zarówno przez pacjentów, jak i samych lekarzy. Dla niektórych wystarczy występowanie samych zaburzeń czynnościowych układu pokarmowego (wzdęcia, zaparcia, ból brzucha), by nazwać te dolegliwości zespołem jelita nadwrażliwego. Natomiast postępowanie w diagnozie IBS jest nieco bardziej skomplikowane. Według obecnych zaleceń rozpoznanie stawia się na podstawie Kryteriów Rzymskich IV. Definiują one IBS jako nawracający ból brzucha występujący średnio przez co najmniej jeden dzień w tygodniu przez ostatnie trzy miesiące i spełniający co najmniej dwa z poniższych kryteriów. Ból ten związany jest: 

POLECAMY

  • z wypróżnieniem, 
  • ze zmianą częstości wypróżnień i/lub ze zmianą konsystencji stolca. 

Niemniej to tylko teoria, którą trzeba zweryfikować z innymi dodatkowymi objawami.
Przed postawieniem diagnozy IBS należy zwrócić uwagę na sygnały alarmowe. Zaliczamy tu: krew w stolcu lub czarny kolor stolca, stan podgorączkowy lub gorączkę, nagłe bóle brzucha występujące nawet w nocy, niezamierzoną, nagłą utratę masy ciała czy też stan ogólnego osłabienia. W przypadku stwierdzenia tych objawów konieczna jest dokładna diagnostyka w celu wykluczenia innych poważnych i wymagających natychmiastowej interwencji chorób. Wtedy zleca się badania podstawowe, takie jak morfologia, CRP, ale przede wszystkim przeprowadzany jest wywiad z pacjentem. Wywiad jest kluczowym narzędziem w diagnostyce, ale także później w rozpoznaniu podtypu IBS. Mamy cztery podtypy IBS, są to: postać zaparciowa (IBS-C), biegunkowa (IBS-D), mieszana (IBS-M) i niesklasyfikowana (IBS-U). Natomiast klasyfikacja podtypu IBS opiera się na określeniu konsystencji stolca. Tu z pomocą przychodzi bristolska skala uformowania stolca.
Dodatkowym badaniem – rzadko wykorzystywanym, ale bardzo cennym w potwierdzeniu/wykluczeniu diagnozy IBS – jest np. badanie per rectum, czyli przez odbyt. Badanie to jest mało komfortowe dla pacjenta, ale przede wszystkim mało inwazyjne i pozwala ocenić wiele czynników wpływających na IBS.
W diagnostyce IBS warto również zbadać mikrobiotę jelit. Coraz liczniejsze badania podkreślają wpływ dysbiozy jelitowej na występowanie tego schorzenia. Badanie bakterii zasiedlających jelito ma ogromne znaczenie nie tylko w ustaleniu przyczyny, ale przede wszystkim w leczeniu. 

Czy prawdą jest, że dieta low FODMAP łagodzi przebieg choroby? Proszę o wyjaśnienie, na czym polega dieta low FODMAP.

Leczenie IBS jest złożone i wymaga od nas również zmian w żywieniu. Stosowanie odpowiedniej diety ma ogromne znaczenie, przede wszystkim ze względu na wyeliminowanie produktów potencjalnie nam szkodzących i wzmagających występujące objawy. Dieta low FODMAP jest jedną z najczęściej stosowanych we wsparciu leczenia IBS. Polega ona na całkowitej eliminacji lub ograniczeniu produktów z wysoką zawartością FODMAP, czyli fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli. Organizm osoby chorej nie jest w stanie tych związków rozłożyć i wchłonąć w jelicie cienkim. W konsekwencji dochodzi do przejścia tych substancji do jelita grubego, gdzie stanowią pożywkę dla bakterii chorobotwórczych. Ich nadmiar może odpowiadać za produkcję gazów, co może prowadzić do pojawienia się wzdęć oraz silnych dolegliwości bólowych.

Dieta low FODMAP jest dość restrykcyjna i eliminuje wiele produktów – czy jest zatem bezpieczna? Czy jej stosowanie nie doprowadzi do niedoborów składnikowych naszego organizmu? 

Dieta low FODMAP jest restrykcyjna i w pierwszym „kontakcie” trudna dla pacjenta. Jednak ta dieta nie jest na całe życie. Składa się z dwóch podstawowych etapów eliminacji oraz prowokacji, a następnie personalizacji diety. Etap eliminacji trwa 6–8 tygodni i polega na unikaniu produktów o dużej zawartości FODMAP, ale w zależności od stanu zdrowia i indywidualnej tolerancji możemy pozwolić sobie na niewielkie ilości tych produktów. Druga faza jest znacznie dłuższa, ponieważ w tym czasie po kolei, raz na kilka dni, wprowadzamy produkty wcześniej eliminowane, obserwując reakcje organizmu. Faza prowokacji przygotowuje nas do fazy, w której będziemy mogli osiągnąć personalizację diety, czyli indywidualnej diety zawierającej dobrze tolerowane rodzaje i ilości produktów bogatych w FODMAP. Taką dietę warto stosować pod oki...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy