Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (ang. non-coeliac gluten sensitivity – NCGS)

Przygotowany naprędce obiad może być pożywny. Proponujemy rozgrzewający, pełen odżywczych właściwości dressing, który będzie idealnym dopełnieniem dań z kaszy, makaronu czy ryżu. Jego plusem jest zarówno szybkość przygotowania, jak i krótka lista składników. Smacznego!

Dieta wegańska od lat zyskuje na popularności. Wiele osób zrezygnowało z mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego zarówno ze względów ekonomicznych, środowiskowych, jak i etycznych[1]. Jednocześnie jednak stosowanie diety roślinnej wymaga wykluczenia produktów, dzięki którym dotychczas dostarczaliśmy organizmowi wielu składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. Można je jednak zastąpić, tylko trzeba wiedzieć, jak to zrobić. Dr n. med. Paweł Rajewski, prof. WSNoZ, Członek Rady Naukowej Herbalife Nutrition, opisał 5 kluczowych zasad, które w bezpieczny sposób przygotują organizm na zmianę nawyków żywieniowych. [1]Polski Instytut Ekonomiczny, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2021/11/Tygodnik-Gospodarczy-PIE_44-2021.pdf.

Produkty zbożowe to jedne z pierwszych pokarmów uzupełniających w jadłospisie niemowlęcia. W gąszczu informacji na temat zbóż w diecie malucha łatwo się jednak pogubić, przez co wybór tych właściwych może nie być oczywisty. Czy wiesz po jakie produkty zbożowe sięgać i jak je wprowadzać, aby wspierać prawidłowy rozwój dziecka? Sprawdź swoją wiedzę na ten temat!

Portfolio marki naturalnej wody mineralnej Nałęczowianka poszerzyło się o nowe, niegazowane formaty dla dzieci i młodzieży, dostępne w butelkach o dopasowanych do wieku pojemnościach, z atrakcyjnymi etykietami i specjalnymi zakrętkami. Poprzez warianty Nałęczowianki Kids, Junior i Teens marka promuje zdrowe nawodnienie wśród najmłodszych – zwłaszcza w okresie powrotu do szkoły.

Od lipca 2022 roku klienci Auchan płacąc kartą za swoje codzienne zakupy mogą przekazać mikro-datek na rzecz Banków Żywności. W ten sposób darczyńcy uratowali 1 275 ton żywności, co zapewniło 2,7 mln posiłków dla osób potrzebujących. Partnerem technologicznym przedsięwzięcia jest Donateo – dostawca nowoczesnej aplikacji, dzięki której możliwe jest bezgotówkowe przekazanie datku dla organizacji charytatywnych w bezpośredni, bezpieczny i szybki sposób.

ECO zegar tyka! Za nieco ponad 3 tygodnie w Łodzi odbędą się - Targi natura FOOD & beECO. Nie zabraknie warsztatów, pokazów kulinarnych i gorących ECOpremier. Swoją obecność w Atlas Arenie zapowiedział m.in. Tomasz Jakubiak, kucharz znany z programów telewizyjnych "Jakubiak lokalnie"  i „MasterChef Junior”.

Kasze to uniwersalny produkt, który można wykorzystać w każdym posiłku. Są niskoprzetworzone, nie zawierają konserwantów, barwników i innych dodatków, co sprawia, że posiłki z nimi są wyjątkowo zdrowe i odżywcze. Z badania przeprowadzonego w ramach VII edycji kampanii „Lubię kaszę – kasza na stół, na zdrowie, na co dzień” wynika, że Polacy lubią kaszę i – co ciekawe – jedzą ją częściej niż niemal 10 lat temu!

Nienasycone kwasy tłuszczowe (NKT) wykazują zbawienny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie naszego organizmu, a co za tym idzie również na stan naszej skóry. Niezwykłe efekty przynoszą nie tylko zbilansowana dieta, bogata w te tłuszcze, ale również suplementy oraz preparaty kosmetyczne wzbogacone tymi składnikami. W skład NKT wchodzą: kwasy omega-6: kwas linolowy (LA), kwas gamma-linolenowy (GLA), kwas arachidonowy (AA), kwasy omega-3: kwas alfa-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA), omega-9: kwas oleinowy. Podział ten wynika z odmiennych właściwości biologicznych, co jest związane z lokalizacją wiązań podwójnych między terminalną grupą metylową a 9 atomem węgla w cząsteczce. W obrębie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT) wyróżniamy niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), których nasz organizm ze względu na brak odpowiednich enzymów nie jest w stanie syntezować. Do NNKT zaliczamy kwas linolowy oraz alfa-linolenowy. Niezwykle istotne jest, abyśmy dostarczali te kwasy wraz z pożywieniem, ponieważ z tych związków syntezowane są pozostałe kwasy omega-3 i omega-6. Nienasycone kwasy tłuszczowe są materiałem wyjściowym dla takich związków, jak prostaglandyny, prostacykliny, leukotrieny oraz tromboksany. Kwasy te bezpośrednio i pośrednio wpływają na fizjologię naszej skóry. Ich niedobór może nawet zapoczątkować pojawienie się zmian zapalnych.  Nienasycone kwasy tłuszczowe a skóra Warstwa rogowa naskórka dzięki swojej wyjątkowej strukturze pełni funkcję ochronną. Budulcem warstwy rogowej są keratynocyty, zaś kompleksy lipidów tworzą między nimi dwufazowe warstwy, które składają się przede wszystkim z wolnych kwasów tłuszczowych, steroli, ceramidów, fosfolipidów oraz skwalenu. Stany zapalne skóry, detergenty, promieniowanie UV mogą niekorzystnie działać na skład lipidów. Najważniejszymi lipidami, które budują warstwę rogową, są ceramidy. To właśnie dzięki nim, sterolom i nienasyconym kwasom tłuszczowym tzw. cement międzykomórkowy posiada prawidłową strukturę ciekłych kryształów, co wpływa na właściwy poziom nawilżenia skóry. Do najistotniejszych lipidów, stanowiących aż 40% wszystkich lipidów cementu międzykomórkowego, należą ceramidy. Warstwa rogowa naskórka zawiera w sobie 9 podklas ceramidów. Pierwsza z nich zawiera LA. Kiedy w organizmie brakuje tego kwasu, zostaje on zastąpiony przez kwas oleinowy. Skutkuje to zmniejszeniem zdolności ochronnych naskórka. Ważne jest, aby przyjmować ten kwas na przykład spożywając olej z pestek winogron, ale warto również o nim pamiętać w pielęgnacji domowej. Kwas linolowy stosowany zewnętrznie zwiększy produkcję kluczowych lipidów skórnych, w tym ceramidów, w ciałkach lamelarnych. Tym samym znacząco zwiększy nawilżenie i może zmniejszyć produkcję sebum. Niedobór w organizmie LA oraz ALA skutkuje suchością skóry oraz większą wrażliwością na destrukcyjne oddziaływanie środowiska zewnętrznego.  Kwas gamma-linolenowy (omega-6) powstaje za pośrednictwem enzymu delta-6 desaturazy z kwasu linolowego, jednak wraz z procesem starzenia dochodzi do zmniejszenia ilości tego enzymu w organizmie, a dodatkowo takie czynniki jak: promieniowanie UV, nikotyna, alkohol, infekcje, niedobory cynku, magnezu oraz witaminy C działają hamująco na ten enzym. W przypadku atopowego zapalenia skóry (AZS) stwierdza się niedobór enzymu delta-6-desaturazy, a także ceramidów. Kiedy struktura naszej bariery ochronnej zostanie naruszona bądź kiedy transepidermalna utrata wody (TEWL) się zwiększa, ciałka lamelarne warstwy ziarnistej wytwarzają więcej lipidów. Niestety w procesie starzenia się ciałka lamelarne odtwarzają się znacznie wolniej. Badania wykazały, że stosowanie preparatów bogatych przede wszystkim w kwasy omega-6 zarówno w formie pielęgnacji, jak i suplementacji przyspiesza proces produkcji lipidów skórnych, co wpływa na poprawę funkcjonowania płaszcza ochronnego skóry. A pamiętajmy, że płaszcz ochronny jest często zaburzony w wielu chorobach skórnych, takich jak AZS, trądzik pospolity i trądzik różowaty. Nienasycone kwasy tłuszczowe biorą udział w procesie keratynizacji naskórka, dlatego właśnie niedobór wielonienasyconych kwasów tłuszczowych często wiąże się z zaburzeniem tego procesu, na przykład w przebiegu trądziku pospolitego, dlatego zwiększenie podaży NKT może zmniejszyć ilość zmian zapalnych.  Ekspozycja na promieniowanie UV wiąże się z produkcją substancji prozapalnych, zaś kwasy omega-3 (EPA i DHA) wykazują zdolność zmniejszania ich stężenia. Świetne efekty przynoszą produkty do pielęgnacji skóry zawierające cholesterol, WKT (wielonienasycone kwasy tłuszczowe) oraz ceramidy w proporcjach 3 : 1 : 1 dla cery dojrzałej (dla cery młodej stosunek ten powinien wynosić 1 : 1 : 3 lub 1 : 3 : 1). Podejrzewa się, że zaburzenia metabolizmu niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych mają wpływ na powstanie atopowego zapalenia skóry.  Wskazuje się, że AZS jest powiązane z nieprawidłowym metabolizmem LA, czyli kwasu linolowego. Wiele badań potwierdza, że stosowanie kwasów omega-6 zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie w terapii atopowego zapalenia skóry jest niezwykle skuteczne. Wysokie dawki LA oraz niewielkie dawki GLA mogą znacząco zmniejszyć uciążliwy świąd towarzyszący tej chorobie. Zmniejszona przemiana kwasu linolowego do kwasu gamma-linolenowego osłabia ochronną barierę naskórka. Badania dowodzą, że stosowanie GLA działa wzmacniająco na barierę skóry. Może być on stosowany w formie suplementacji bądź w formie pielęgnacji domowej. Przy zastosowaniu miejscowym zwiększa wilgotność skóry i jej gładkość oraz redukuje TEWL. Bogatym źródłem GLA są oleje: z czarnej porzeczki, wiesiołka, a także ogórecznika lekarskiego. Dzięki enzymowi elongaza, który obecny jest również w skórze, a który umożliwia dalsze przemiany kwasu gamma-linolenowego, GLA może ulec przekształceniu w kwas dihomo-alfa-linolenowy. W następnej kolejności za pośrednictwem enzymu delta-5-desaturazy może zostać przekształcony w kolejne produkty tejże reakcji. Przy AZS zaleca się także przyjmowanie oleju z wiesiołka, który zawiera kwas gamma-linolenowy. Pozwala utrzymać właściwy poziom nawilżenia skóry, dlatego warto szukać oleju z wiesiołka w składzie kosmetyków do pielęgnacji domowej.  NKT a trądzik Kwas linolowy odgrywa niezwykle istotną rolę w skórze, poprawia jej barierę ochronną, zabezpiecza przed nadmierną transepidermalną utratą wody. Kwas ten wchodzi w skład wydzieliny gruczołów łojowych. U osób cierpiących na trądzik zauważono mniejszą ilość LA w składzie sebum. Zmieniają się właściwości fizykochemiczne wydzieliny gruczołów łojowych, sebum staje się gęstsze, co przyczynia się do nieprawidłowego działania tych gruczołów, a ostatecznie do powstania zaskórników. W dalszej kolejności może rozwinąć się stan zapalny oraz inne charakterystyczne objawy trądziku pospolitego. Niedobór WKT również wpływa na zmianę pH skóry i powoduje szybszą kolonizację grzybów oraz bakterii, co wiąże się również ze stanem zapalnym. Pamiętajmy, że prawidłowo funkcjonująca bariera lipidowa jest niezwykle istotna i jej zaburzenia mogą wpływać na powstawanie różnych patologicznych stanów naszej skóry. Dlatego tak ważne jest, abyśmy dbali o naszą barierę ochronną, nie tylko zapewniając prawidłowe proporcje kwasów omega w naszej diecie, ale również dostarczając nienasycone kwasy tłuszczowe w postaci preparatów kosmetycznych. W wielu produktach kosmetycznych występuje kwas linolowy. Szczególnie posiadacze skór tłustych i łojotokowych powinni poszukiwać tego składnika, który nawilża skórę i zmniejsza produkcję sebum.  NKT a skóra dojrzała Wydzielanie łoju oraz potu zmniejsza się wraz z wiekiem, spadek aktywności wydzielniczej gruczołów jest szczególnie nasilony u kobiet po menopauzie. Wiąże się to bezpośrednio z osłabieniem bariery ochronnej skóry. Również skład cementu międzykomórkowego ulega znacznym zmianom. Jak już wcześniej wspomniałam, w naszej skórze znajdują się ceramidy, jednak wraz z upływem czasu dochodzi do ich deficytu, co skutkuje zwiększeniem TEWL oraz zmniejszeniem właściwości ochronnych skóry. Jako że produkcja sebum zostaje zaburzona, dochodzi do wzmożonego procesu peroksydacji lipidów, ostatecznie mamy do czynienia z suchą, nieprawidłowo funkcjonującą skórą. Z wiekiem dochodzi przede wszystkim do obniżenia poziomu steroli i ceramidów w warstwie rogowej. Jest to związane ze wzrostem poziomu ceramidazy, enzymu odpowiadającego za proces degradacji ceramidów. Maleje zaś poziom sfingomielinazy, czyli enzymu odpowiadającego za ich syntezę. Dlatego skórze dojrzałej w pielęgnacji domowej musimy dostarczyć ceramidy oraz stymulatory ich produkcji, czyli kwas linolowy i witaminę C. Również kwas gamma-linolenowy znacząco wpłynie na wzrost nawilżenia skóry i usprawni funkcjonowanie bariery hydrolipidowej skóry. Warto do pielęgnacji skóry z oznakami starzenia włączyć również cholesterol, skwalan oraz oleje takie jak olej konopny, z krokosza barwierskiego, z wiesiołka, ogórecznika oraz rokitnika.  Nienasycone kwasy tłuszczowe wpływają nie tylko na nawilżenie naszej skóry, na TEWL, czyli przeznaskórkową utratę wody, ale również na produkcję sebum. Wiele publikacji wiąże niedobór NKT ze skórą trądzikową. Niewystarczający poziom kluczowych kwasów tłuszczowych zmienia właściwości sebum i może indukować powstawanie zaskórników. Niedobór nienasyconych kwasów tłuszczowych również powiązany jest ze skórą suchą i atopową, dlatego należy je dostarczać skórze nie tylko w formie zbilansowanej diety, suplementacji, ale również podczas pielęgnacji domowej. Zalecam nie tylko zachowanie prawidłowych proporcji w spożywaniu tych kwasów, ale również dodawanie ich do naszych kosmetyków. Wzbogacanie kremów na przykład olejem z ogórecznika, wiesiołka, olejem lnianym, konopnym, krokoszowym pozwoli na zachowanie zdrowej, promiennej skóry, której bariera ochronna funkcjonuje prawidłowo.  Bibliografia Bem B. Rola wyższych kwasów tłuszczowych w fizjologii skóry. Pol J Cosmetol, 2003, 2, s. 93–101. Uauy R., Dangour A.D. Nutrition in brain development and aging: role of essential fatty acids. Nutr Rev, 2006, 64(5). Primavera G., Berardesca E. Clinical and instrumental evaluation of food supplement in improving skin hydration. Int J Cosm Sci 2005, 27, s. 199–204. Domagała P., Żuralska R., Mziray M. Rola niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz ich znaczenie w wybranych schorzeniach, praca poglądowa, 2014. Ciborowska H. Składniki odżywcze i ich znaczenie w żywieniu. [w:] Ciborowska H, Rudnicka A (red): Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2000, s. 32–97. Pozostałe pozycje dostępne u autorki.  

W dzisiejszym artykule przedstawimy nawyki, które najskuteczniej wspierają zarówno dążenie do zdrowia, jak i do szczupłej sylwetki. Więc jeśli zastanawialiście się, od czego zacząć, przychodzimy z listą ratunkową. 1. Najbardziej podstawowym i jakże często pomijanym aspektem – pomimo ciągłego rozgłosu w tym temacie – jest PICIE WODY. Należy zdać sobie sprawę z tego, że aby nasz organizm prawidłowo spełniał swoje funkcje i mógł utrzymać odpowiedni poziom energii potrzebnej do funkcjonowania w ciągu dnia, musimy zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa. Jeśli organizm czuje się bezpiecznie, zdecydowanie łatwiej wspiera nas w procesie powrotu do zdrowia czy w procesie redukcji tkanki tłuszczowej. Woda jako podstawowy element naszego organizmu jest kluczowa dla jego prawidłowego funkcjonowania. A jednak... nadal tej wody pijemy za mało. Jaka woda będzie odpowiednim wyborem? Każda! Dobrym wyborem będzie zarówno woda mineralna, jak i źródlana. Tę pierwszą polecamy przede wszystkim osobom aktywnym fizycznie – sprawdzi się wspaniale jako uzupełnienie utraconych w trakcie aktywności składników mineralnych. Słusznym wyborem w okresie jesienno-zimowym będzie również przegotowana woda. Ile wody powinniśmy pić? Minimum 1,5 l dziennie. Jeśli ćwiczymy lub mamy większą masę ciała – więcej. Jednocześnie zachęcamy do regularnego picia wody przez cały dzień. Pomocne może się okazać ustawienie przypomnienia w telefonie, np. w postaci budzika, który dzwoniąc, co godzinę będzie przypominał nam o wypiciu szklanki wody. Absolutnie nie zachęcamy do nadrabiania picia wody w jednorazowych zrywach, np. wieczorem, kiedy nam się przypomniało, że przez cały dzień nic nie piliśmy. Zbyt duża ilość wody wypita duszkiem może przynieść efekt odwrotny do oczekiwanego. Napędzając proces diurezy, może osłabić wchłanianie cennych substancji odżywczych. 2. Kolejny istotny i niestety wciąż zbyt często pomijany aspekt to obecność WARZYW lub OWOCÓW w każdym posiłku. Każdy z nas od najmłodszych lat wie, jak ważny element diety stanowią, a jednak… często ograniczamy ich spożycie do liścia sałaty, kawałka pomidora i niewielkiej porcji surówki do obiadu. Jest to ogromny błąd! Owoce i warzywa nie dość, że stanowią źródło błonnika, to są jeszcze skarbnicą witamin i składników mineralnych. Nie pozbawiajmy się dobrowolnie tego luksusu. W pierwszych dwóch posiłkach postaw głównie na owoce, w kolejnych na warzywa. Do obiadu polecamy minimum trzy rodzaje warzyw. Mogą to być kiszonki, warzywa pieczone, gotowane, surowe – jakie lubisz – byle różne. Ważne, aby jak najbardziej urozmaicać swoje wybory. 3. NIE GŁODŹ SIĘ, jedz regularnie. Istotne jest odbieranie sygnałów płynących z własnego ciała, które bardzo często zagłuszamy. Należy pamiętać, że bycie na diecie/redukcji nie oznacza bycia permanentnie głodnym. Odpowiednio zbilansowana dieta powinna nasycić nas na przynajmniej 2,5–3 godziny. Robisz się głodny wcześniej? Sprawdź, czy Twoja dieta jest prawidłowo zbilansowana (czy w każdym posiłku znajduje się źródło białka, tłuszczu, węglowodanów). Jeśli Twoim posiłkom niczego nie brakuje, a mimo to odczuwasz głód po 2 godzinach – po prostu zjedz coś. Nie czekaj z zegarkiem w ręku, aż miną zalecane 3 godziny. Należy również pamiętać, że jeśli będziemy zagłuszać ten sygnał regularnie – organizm tym samym nie będzie umiał rozpoznać sygnału nasycenia, co finalnie wprowadzi nas w błędne koło… 4. Stawiaj na produkty, które NIE MAJĄ SKŁADU. Co to w praktyce oznacza? Wybieraj takie produkty jak: mięso, jaja, ryby, kasze, strączki, owoce, warzywa – jest to uniwersalna recepta dla każdego, niezależnie od celu, jaki chcemy osiągnąć. Im dłuższy skład na opakowaniu, tym produkt jest bardziej przetworzony, a zarazem mniej zdrowy. 5. JEDZ ZGODNIE Z RYTMEM DNIA – zaczynaj dzień śniadaniem na ciepło. Owsianki, gryczanki, jaglanki, a także gotowane warzywa czy zupa krem – będą wspaniałym rozwiązaniem! Największe posiłki jedz między godziną 11:00 a 15:00 – postaw wówczas przede wszystkim na białko – ponieważ jest to składnik, który organizm trawi najdłużej i właśnie w tych godzinach zdecydowanie łatwiej poradzi sobie z tym zadaniem. Kolacja z kolei powinna być lekka i zjedzona maksymalnie do godziny 19:00 – niezależnie od tego, o której kładziesz się spać. 6. Odżywiaj się zgodnie z potrzebami organizmu i z PORAMI ROKU – najprościej mówiąc, jedz sezonowo i dopasuj posiłki do temperatury. Kiedy jest gorąco, postaw na produkty wychładzające – wyjątkiem są zimne napoje. Medycyna chińska radzi, żeby napoje zawsze spożywać w temperaturze pokojowej lub ciepłe. W okresie jesienno-zimowym wybieraj posiłki rozgrzewające – zupy, odpowiednie przyprawy czy warzywa gotowane. 7. AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA to element potrzebny każdemu z nas jak tlen. Każdy rodzaj aktywności pomaga dotlenić, wzmocnić i zregenerować organizm. Spróbuj wygospodarować przynajmniej 20 minut każdego dnia na aktywność, taką jak: szybki spacer, jogging, rower, aktywna zabawa z dziećmi –  przeplataj to treningami siłowymi i ćwiczeniami wyciszającymi. Postaraj się zachować balans i pamiętaj, że nagłe, intensywne, ale nieregularne zrywy aktywności fizycznej mogą przynieść efekt odwrotny do zakładanego, ponieważ generują zbyt dużą ilość hormonów stresu. 8. SEN – zarywanie nocy absolutnie nie wspiera w dążeniu do realizacji celów zarówno zdrowotnych, jak i sylwetkowych. W medycynie chińskiej mówi się o tym, że godziny przespane do północy liczą się podwójnie. Ponadto sen jest nam w stanie pomóc skorygować błędy żywieniowe, które pojawiły się w ciągu dnia. Dlatego nie warto z niego rezygnować. Najlepiej kłaść się najpóźniej między 21:00 a 22:00, a wstawać między 5:30 a 6:00. Jeśli jesteśmy niewyspani, trudniej nam się skoncentrować, dłużej się regenerujemy, mamy zdecydowanie mniej energii do normalnego funkcjonowania w ciągu dnia. 9. DBAJ O DOBRE RELACJE Z SAMYM SOBĄ. Oczywiście z innymi również, ale upewnij się najpierw, że sam jesteś spełniony i zaopiekowany. Jak ktoś trafnie kiedyś powiedział, „im więcej masz, tym więcej możesz dać innym”. Dbaj o siebie, słuchaj swoich potrzeb, realizuj swoje zachcianki. Każdego dnia znajdź 40 minut i poświęć ten czas tylko i wyłącznie sobie. 10. ZADBAJ O CZAS SPĘDZANY NA ŚWIEŻYM POWIETRZU. Zwłaszcza poza okresem zimowym. Każdego dnia powinniśmy spędzać minimum 20–25 minut na świeżym powietrzu. Dotleniony, wyciszony organizm jest w stanie wesprzeć nas w realizacji codziennych celów bardziej niż organizm przemęczony i niedotleniony. Pamiętaj o tym! Podsumowanie Powyższe punkty to uniwersalna recepta dla każdego na zdrowie, dobre samopoczucie i zachowanie szczupłej sylwetki. Niezależnie od tego, do czego aktualnie w życiu dążysz, inwestując swój czas w realizację odpowiednich nawyków – jesteś na najlepszej możliwej drodze. 

Składniki (2 porcje) 4 jajka 4 plastry szynki ok. 150 g pomidorów z puszki 4 łyżki pasty warzywnej Wawrzyniec z suszonymi pomidorami i żurawiną 1 ząbek czosnku sól, pieprz, oliwa Sposób przyrządzenia Piekarnik rozgrzewamy do 180°C. W rondelku rozgrzewamy nieco oliwy, dodajemy przeciśnięty czosnek i całość mieszamy. Dodajemy pomidory z puszki, pastę Wawrzyniec i przez około 10 minut podgrzewamy na średnim ogniu, aż pomidory się rozpadną, a sos zgęstnieje. Gotowy sos odstawiamy do przestudzenia. Kokilki smarujemy odrobiną oliwy i wykładamy plasterkami szynki. W środek każdej kokilki wlewamy sos pomidorowy, a na wierzch wlewamy delikatnie rozbite jajko. Doprawiamy solą i pieprzem. Tak przygotowane kokilki wstawiamy do piekarnika i pieczemy przez 10–15 minut, aż jajka się zetną.

Zaburzenia odżywiania określa się jako nieprawidłowe zachowania żywieniowe, zachowania koncentrujące się na kontroli masy ciała oraz jej celowej utracie [1]. Zaburzenia odżywiania mogą przybierać skrajne formy: od przyjmowania nadmiernych ilości pożywienia po skrajne jego ograniczenie [2]. Termin zaburzenia odżywiania obejmuje dwa wyraźnie wyodrębnione zespoły: jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa – AN) oraz żarłoczność psychiczną (bulimia nervosa – BN). Zostały one sklasyfikowane w grupie zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. Zaburzenia odżywiania (eating disorders – ED) mogą pojawiać się także pod innymi postaciami diagnostycznymi, tj: zaburzenia z napadami objadania (binge eating disorder – BED) oraz pokrewne zespoły [3]. Istota zaburzeń odżywiania polega na ekspresji destrukcyjnych nawyków żywieniowych oraz nieprawidłowych, często obsesyjnie realizowanych zachowań związanych z kontrolowaniem masy ciała, co w efekcie godzi w psychospołeczne funkcjonowanie człowieka oraz przyczynia się do znacznego upośledzenia jego zdrowia somatycznego, w konsekwencji prowadząc do utraty życia [4]. Skrajne zaabsorbowanie kształtem i masą ciała, często określane mianem lęku przed przytyciem bądź dążeniem do szczupłości, wydaje się kluczowe zarówno w jadłowstręcie, jak i bulimii psychicznej. Osoby chorujące na zaburzenia odżywiania mają tendencję do przeszacowywania masy i kształtu swojego ciała oraz oceniania własnej wartości przez pryzmat masy ciała i zdolności do jej kontrolowania. Niezadowolenie z ciała jest koniecznym, aczkolwiek niewystarczającym czynnikiem wystąpienia zaburzeń odżywiania. Niezbędnymi elementami są również: niskie poczucie własnej wartości, uczucie nieefektywności i/lub potrzeba kontroli. Prowadzi to do rozwiązywania problemów dotyczących kontroli i tożsamości za pośrednictwem własnego ciała oraz za pomocą restrykcji żywieniowych [5]. Podłożem anoreksji są zaburzenia osobowości, lęk przed otyłością oraz odmowa jedzenia traktowane jako zachowania wtórne do tych zaburzeń. Dziewczęta z zaburzeniami odżywiania nie są w stanie odpowiednio rozpoznawać doznań fizycznych, szczególnie związanych z uczuciem głodu i sytości oraz doświadczają poczucia braku efektywności własnego działania. W zachowaniu tych dziewcząt występuje „matowość nastroju”, brak radości, przygaszenie, unikanie kontaktów z innymi osobami, zwłaszcza chłopcami, unikanie działań grupowych. Wśród osób chorujących na anoreksję można zauważyć solidność, ambitność, skrupulatność w nauce oraz dużą koncentrację wokół wykształcenia. Pacjentki bulimiczne nie są w stanie osiągnąć samokontroli, w związku z czym wykształca się u nich poczucie braku sukcesu, charakteryzują się wysokim niepokojem, skłonnościami do depresji, wstydliwością oraz większą niż anorektycy wrażliwością interpersonalną. Ponadto zachowują się impulsywnie – kradną, nadużywają alkoholu lub narkotyków, a także wykazują skłonność do impulsywnego wydawania pieniędzy. Wielu działaniom osób chorujących na zaburzenia odżywiania towarzyszy brak pewności siebie, niezadowolenie z osiągnięcia celu, a także lęk przed niepowodzeniem. Osoby z BN bywają uległe, posłuszne, łatwo się podporządkowują, ponadto są mało samodzielne i w dużym stopniu zależne emocjonalnie od rodziców, a pochłonięte intensywną pracą nad realizacją celów i zadań często są samotne i utrzymują tylko powierzchowne kontakty z rówieśnikami [6]. Zaburzenia odżywiania dotykają w większości nastolatki i kobiety we wczesnej dorosłości, szczególnie kobiety w wieku rozrodczym, które stanowią 90% osób z nieprawidłowymi zachowaniami żywieniowymi [7]. Ciąża to etap związany z różnymi zmianami biopsychospołecznymi. Zmiany te wraz z obawami o utrzymanie odpowiedniej masy ciała mogą modulować ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych, zwłaszcza zaburzeń odżywiania (ED). W okresie poporodowym niezadowolenie z masy i kształtu ciała jest normą nawet u kobiet bez zaburzeń odżywiania. W pierwszym miesiącu po porodzie 75% kobiet obawia się utrzymania masy ciała, a do czterech miesięcy po porodzie 70% kobiet próbuje schudnąć. W tym czasie kobiety zgłaszają coraz większe ograniczenia żywnościowe, takie jak unikanie jedzenia i/lub przestrzeganie określonych zasad żywieniowych. Ponadto badania wskazują, że niektóre kobiety mają nierealistyczne oczekiwania co do swojego ciała w okresie poporodowym, więc zmiany fizyczne mogą powodować zmiany w obrazie ciała prowadzące do pewnego niezadowolenia. Zaburzenia te są związane z chorobami metabolicznymi i endokrynologicznymi, zmianami psychologicznymi i żywieniowymi, które mają negatywny wpływ na zdrowie matki [8]. Ciąża i okres okołoporodowy mogą być powodem lęków, stresów i wahań nastrojów, zwłaszcza u kobiet, które nie mają odpowiedniego wsparcia małżeńskiego. Ciąża powikłana ED wpływa na rozwój psychologiczny, poznawczy i żywieniowy, a także predysponuje do występowania nieprawidłowych zachowań żywieniowych u potomstwa [9]. Ciąża, poród i macierzyństwo generują czynniki stresogenne, zwiększające ryzyko pojawienia się zaburzeń odżywiania [10]. Osoby z anoreksją ze względu na niedowagę mają znacznie obniżoną  płodność, co w grupie osób chorujących na bulimię jest rzadziej występującym zjawiskiem. U osób z bulimią natomiast zaobserwowano podwyższone zapotrzebowanie na leczenie celem wspierania płodności, co może sugerować znaczne trudności ze spontanicznym zajściem w ciążę. Niezależnie od diagnozy kobiety z aktywnym ED zachodzą w ciążę mimo nieregularnych miesiączek lub ich braku, a w przypadku osób z bulimią częściej zdarza się ciąża nieplanowana [11]. Zaburzenia odżywiania dotykają często kobiety mające trudności z zapłodnieniem: AN występuje u około 4%, a BN u 12% bezpłodnych kobiet, natomiast EDNOS (zaburzenia odżywiania inaczej nieokreślone) wykrywa się u prawie 50% kobiet skarżących się na nieregularne miesiączkowanie [12]. Ciąża może zwiększać ryzyko zaostrzenia zaburzeń odżywiania, chociaż pod pewnymi względami wywiera korzystny wpływ na stan kliniczny, ale tylko do czasu porodu. Wynika to ze stosowania intensywnego leczenia w ciąży i zaraz po porodzie. W trakcie ciąży powikłanej ostrymi objawami ED wzrasta częstość przypadków poronień, przedwczesnych porodów, cięć cesarskich, zmniejszenia obwodu główki dziecka oraz obniżenia urodzeniowej masy ciała. Ciążę zalicza się do czynników ryzyka nawrotu zaburzeń odżywiania, szczególnie w przypadku, gdy po przebytym ED u kobiety w czasie ciąży występują dokuczliwe nudności i intensywne wymioty. Częstsze poronienia w pierwszym trymestrze ciąży stwierdza się nawet u kobiet, które zakończyły leczenie AN przed 15 laty – jest ich około 16%, a u kobiet po leczeniu AN – 38%. Z ciążą wiążą się fizjologiczne zmiany nawyków jedzeniowych i łaknienia. Kobiety, które stosowały restrykcje w tym zakresie, zaczynają się objadać, kobiety z BED nadal się przejadają, a kobiety, które od dawna ograniczały ilość jedzenia, normalne porcje żywieniowe traktują jako „obżarstwo”. Po takich przewlekłych restrykcjach żywieniowych może dochodzić do nadspodziewanie szybkiego przyrostu masy ciała. W pierwszych trzech miesiącach połogu około 50% kobiet cierpiących na ED zwraca się o pomoc psychiatryczną z powodu depresji bądź jakiegoś innego zaburzenia psychicznego. Wystąpienie depresji u matek z ED po porodzie jest trzy razy częstsze niż w populacji ogólnej. Takie matki częściej przejawiają trudności w karmieniu oraz konflikty związane z przejawami autonomii, pojawia się perfekcjonizm w wypełnianiu roli matki, a także częściej występują natręctwa myślowe na temat pożywienia, masy oraz sylwetki ciała, co zaburza interakcje z dzieckiem i utrudnia zaangażowanie uczuciowe [13]. Kompleksowe leczenie ED powinno obejmować interdyscyplinarne wsparcie ze strony psychologa, psychiatry, dietetyka, a także w razie potrzeby specjalistów z innych dyscyplin. Jedną z najbardziej skutecznych metod leczenia wszystkich typów ED jest terapia poznawczo-behawioralna (TPB) oraz  Wzmocniona terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E). Terapia poznawczo-behawioralna została zaprojektowana jako terapia dla pacjentów z zaburzeniami odżywiania o klinicznym nasileniu objawów (zaburzenie utrzymuje się i istotnie wpływa zarówno na funkcjonowanie psychospołeczne jednostki, jak i jej zdrowie fizyczne). Terapia jest prowadzona w systemie opieki ambulatoryjnej, gdy stan somatyczny pacjenta jest stabilny, nie ma ryzyka popełnienia samobójstwa. Terapię tę stosuje się u pacjentów, których wskaźnik BMI przyjmuje wartości z przedziału 15–40 [14]. W przypadku zastosowania TPB można wskazać na istnienie pewnych podstawowych etapów w procesie leczenia, jednak nie zawsze pojawiają się one w tej samej kolejności. Pewne stadia nakładają się na siebie, niektórym trzeba poświęcić uwagę w innym okresie terapii u danego pacjenta (np. praca nad impulsywnością), inne mogą przewijać się przez cały proces leczenia (np. podnoszenie motywacji), a czasem trzeba powrócić do stadiów już zamkniętych (np. aby zmienić sformułowanie). Najlepiej traktować te stadia jako wątki, w których łatwiej wskazać początek i zakończenie. Etapy, które mogą być przydatne w przybliżonym porządku podczas ich pojawiania się w procesie terapii: zaangażowanie pacjenta, a tam gdzie jest to wskazane, również rodziny i opiekunów w proces leczenia, ocena, wyjaśnienie zasad terapii i jej granic, wszechstronne sformułowanie, planowanie leczenia wspólnie z pacjentem, podnoszenie motywacji, psychoedukacja, wprowadzenie struktury diety, skupienie się na głównych celach za pomocą technik TPB, przybieranie na masie ciała i jej stabilizacja, praca nad zaburzeniami towarzyszącymi i innymi problemami, refleksje nad tym, co robić, jeżeli TPB nie przynosi rezultatów, zapobieganie nawrotom, zakończenie terapii. Terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń odżywiania może być realizowana w różnych formach i trybach. Większość dowodów na jej skuteczność dotyczy bezpośredniego kontaktu indywidualnego z pacjentem cierpiącym na zaburzenia odżywiania z objawami bulimii, przebiegającego w warunkach ambulatoryjnych. W przypadku osób z zaburzeniami odżywiania efekty przynosi także grupowa TPB [15]. Zarówno ciąża, jak i okres okołoporodowy mogą być przełomowym wydarzeniem w walce z zaburzeniami odżywiania, ponieważ oferują przyszłym matkom nową motywację do zmiany zachowań, a także zwiększają zaangażowanie w leczenie. Okres poporodowy to kluczowy czas, który może być czynnikiem wyzwalającym trwałą zmianę zachowań oraz prowadzącym do przerwania błędnego koła ED. Bibliografia Brytek-Materna A. Zaburzenia odżywiania. PZWL, Warszawa, 2021, s. 5. Seligman M., Walker E., Rosenhan D. Psychopatologia. Poznań, 2017, s. 363. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Badawcze kryteria diagnostyczne, ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Versalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków-Warszawa, 1998, s. 30. Cierpiałkowska L., Sęk H. (red.). Psychologia kliniczna. PWN, Warszawa, 2018, s. 409. Brytek-Materna A. Zaburzenia odżywiania, PZWL, Warszawa 2021, s. 27–31. Józefik B.(red.). Anoreksja i bulimia. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania. Kraków, 1999, s. 62–68. Migali N., Simonoff E., Treasure J. Risk of major adverse perinatal outcomes in women with eating disorders. BrJ Psychiatry, 2007 Mar, 190, 255–9. doi: 10.1192/bjp.bp.106.020768; [dostęp: 15.07.2022 r.]. Martinez-Olcina M., Rubio-Arias J., Reche-Garcia C. et al. Eating Disorders in Pregnant and Breastfeeding Women, A Systematic Review. Medicina, 2020, 56(7), 352. https://doi.org/10.3390/medicina56070352, [dostęp: 15.07.2022 r.]. Reyna B.A., Pickler R.H. Mother-Infant Synchrony.  2009 July-August, s. 470–477. Crow S.J., Agras W.S., Crosby R. et al. Eating disorder symptoms in pregnancy: A prospective study. International Journal of Eating Disorders, 41(3), s. 277–279. Feldman M. (red.). Pokonać bulimię i zespół napadowego objadania. NZOZ Centrum Terapii Dialog, Warszawa, 2021, s. 152–155. Maine M., McGilley B.H., Bunell D.W. Leczenie zaburzeń odżywiania. Pomost między nauką a praktyką. Wrocław, 2019, s. 313. Woods B.K., Williams L. Pregnanc, fertility and eating disorders. Remade Review, 2008, 7(2), s. 14–19. Fairburn Ch.G. Terapia poznawczo-behawioralna i zaburzenia odżywiania. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2013, s. 40–41. Waller G., Cordery H., Corstorphine E. et al. Terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń odżywiania. Wszechstronny przewodnik terapeutyczny. Warszawa, 2011, s. 14–17.