Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

5 września 2022

NR 4 (Sierpień 2022)

Zaburzenia odżywiania u kobiet w ciąży i w okresie okołoporodowym

0 129

Zaburzenia odżywiania określa się jako nieprawidłowe zachowania żywieniowe, zachowania koncentrujące się na kontroli masy ciała oraz jej celowej utracie [1]. Zaburzenia odżywiania mogą przybierać skrajne formy: od przyjmowania nadmiernych ilości pożywienia po skrajne jego ograniczenie [2]. Termin zaburzenia odżywiania obejmuje dwa wyraźnie wyodrębnione zespoły: jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa – AN) oraz żarłoczność psychiczną (bulimia nervosa – BN). Zostały one sklasyfikowane w grupie zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. Zaburzenia odżywiania (eating disorders – ED) mogą pojawiać się także pod innymi postaciami diagnostycznymi, tj: zaburzenia z napadami objadania (binge eating disorder – BED) oraz pokrewne zespoły [3]. Istota zaburzeń odżywiania polega na ekspresji destrukcyjnych nawyków żywieniowych oraz nieprawidłowych, często obsesyjnie realizowanych zachowań związanych z kontrolowaniem masy ciała, co w efekcie godzi w psychospołeczne funkcjonowanie człowieka oraz przyczynia się do znacznego upośledzenia jego zdrowia somatycznego, w konsekwencji prowadząc do utraty życia [4]. Skrajne zaabsorbowanie kształtem i masą ciała, często określane mianem lęku przed przytyciem bądź dążeniem do szczupłości, wydaje się kluczowe zarówno w jadłowstręcie, jak i bulimii psychicznej. Osoby chorujące na zaburzenia odżywiania mają tendencję do przeszacowywania masy i kształtu swojego ciała oraz oceniania własnej wartości przez pryzmat masy ciała i zdolności do jej kontrolowania. Niezadowolenie z ciała jest koniecznym, aczkolwiek niewystarczającym czynnikiem wystąpienia zaburzeń odżywiania. Niezbędnymi elementami są również: niskie poczucie własnej wartości, uczucie nieefektywności i/lub potrzeba kontroli. Prowadzi to do rozwiązywania problemów dotyczących kontroli i tożsamości za pośrednictwem własnego ciała oraz za pomocą restrykcji żywieniowych [5].

POLECAMY

Podłożem anoreksji są zaburzenia osobowości, lęk przed otyłością oraz odmowa jedzenia traktowane jako zachowania wtórne do tych zaburzeń. Dziewczęta z zaburzeniami odżywiania nie są w stanie odpowiednio rozpoznawać doznań fizycznych, szczególnie związanych z uczuciem głodu i sytości oraz doświadczają poczucia braku efektywności własnego działania. W zachowaniu tych dziewcząt występuje „matowość nastroju”, brak radości, przygaszenie, unikanie kontaktów z innymi osobami, zwłaszcza chłopcami, unikanie działań grupowych. Wśród osób chorujących na anoreksję można zauważyć solidność, ambitność, skrupulatność w nauce oraz dużą koncentrację wokół wykształcenia. Pacjentki bulimiczne nie są w stanie osiągnąć samokontroli, w związku z czym wykształca się u nich poczucie braku sukcesu, charakteryzują się wysokim niepokojem, skłonnościami do depresji, wstydliwością oraz większą niż anorektycy wrażliwością interpersonalną. Ponadto zachowują się impulsywnie – kradną, nadużywają alkoholu lub narkotyków, a także wykazują skłonność do impulsywnego wydawania pieniędzy. Wielu działaniom osób chorujących na zaburzenia odżywiania towarzyszy brak pewności siebie, niezadowolenie z osiągnięcia celu, a także lęk przed niepowodzeniem. Osoby z BN bywają uległe, posłuszne, łatwo się podporządkowują, ponadto są mało samodzielne i w dużym stopniu zależne emocjonalnie od rodziców, a pochłonięte intensywną pracą nad realizacją celów i zadań często są samotne i utrzymują tylko powierzchowne kontakty z rówieśnikami [6]. Zaburzenia odżywiania dotykają w większości nastolatki i kobiety we wczesnej dorosłości, szczególnie kobiety w wieku rozrodczym, które stanowią 90% osób z nieprawidłowymi zachowaniami żywieniowymi [7].

Ciąża to etap związany z różnymi zmianami biopsychospołecznymi. Zmiany te wraz z obawami o utrzymanie odpowiedniej masy ciała mogą modulować ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych, zwłaszcza zaburzeń odżywiania (ED). W okresie poporodowym niezadowolenie z masy i kształtu ciała jest normą nawet u kobiet bez zaburzeń odżywiania. W pierwszym miesiącu po porodzie 75% kobiet obawia się utrzymania masy ciała, a do czterech miesięcy po porodzie 70% kobiet próbuje schudnąć. W tym czasie kobiety zgłaszają coraz większe ograniczenia żywnościowe, takie jak unikanie jedzenia i/lub przestrzeganie określonych zasad żywieniowych. Ponadto badania wskazują, że niektóre kobiety mają nierealistyczne oczekiwania co do swojego ciała w okresie poporodowym, więc zmiany fizyczne mogą powodować zmiany w obrazie ciała prowadzące do pewnego niezadowolenia. Zaburzenia te są związane z chorobami metabolicznymi i endokrynologicznymi, zmianami psychologicznymi i żywieniowymi, które mają negatywny wpływ na zdrowie matki [8]. Ciąża i okres okołoporodowy mogą być powodem lęków, stresów i wahań nastrojów, zwłaszcza u kobiet, które nie mają odpowiedniego wsparcia małżeńskiego. Ciąża powikłana ED wpływa na rozwój psychologiczny, poznawczy i żywieniowy, a także predysponuje do występowania nieprawidłowych zachowań żywieniowych u potomstwa [9].

Ciąża, poród i macierzyństwo generują czynniki st...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy