Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Suplementacja w leczeniu depresji o podłożu zapalnym

17

Depresja – choroba układu nerwowego

Depresja jest podstępną chorobą, która wybiera osoby z każdego środowiska, również te o wysokim statusie społecznym. To choroba psychiczna, która objawia się ogromnym smutkiem, niską samooceną, poczuciem winy i pesymizmem. Pojawiają się myśli samobójcze, zaburzenia snu, czyli nadmierna senność lub bezsenność, zaburzenia apetytu – spadek lub nadmierny apetyt [1–3].

POLECAMY

W odróżnieniu od smutku depresja jest chorobą, która ma długotrwały przebieg – występuje przez wiele tygodni lub miesięcy. 

Charakterystyczna dla depresji jest niereaktywność nastroju, a to oznacza, że do chorej osoby trudno dotrzeć ze słowami otuchy. Nasilenie przygnębienia w depresji jest często nieadekwatne do przeżytych wydarzeń. Depresja to choroba, nie tylko smutek [4].

Jakie są przyczyny depresji?

Depresja jest ściśle związana z zaburzeniem neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym. Hipotezy dotyczą głównie zaburzeń w przekazie serotoniny oraz dopaminy. 

Zaburzenia depresyjne wiążą się też z nadmierną aktywnością kory przedczołowej prawego płata czołowego, gdzie mieści się układ nagrody i kary. Depresja nie jest związana z typem osobowości. Nie wiąże się ze słabością charakteru. Namawianie chorego do „wzięcia się w garść” jest równie bezskuteczne jak namawianie osoby gorączkującej, żeby przestała gorączkować [5].

Leczenie depresji

Podstawą leczenia depresji jest psychoterapia połączona z leczeniem farmakologicznym. Dodatkowo ważne jest wsparcie najbliższych osób. Również ćwiczenia fizyczne, muzykoterapia i dieta chorego mają znaczenie.

Przedstawię też składniki, które mogą wspomóc leczenie depresji [6]. 

Stan zapalny a depresja

Stan zapalny ściśle wiąże się z występowaniem depresji [7]. 

U osób, które miały stany zapalne, interwencja przeciwzapalna miała wyraźny wpływ na poprawę nastroju. Nasilony stan zapalny występuje w chorobie sercowo-naczyniowej, cukrzycy, zespole metabolicznym, reumatoidalnym zapaleniu stawów, astmie, stwardnieniu rozsianym, przewlekłym bólu i łuszczycy. W każdym z tych schorzeń istnieje podwyższone ryzyko depresji. Przeprowadzono badania, w których wykazano zwiększone poziomy cytokin zapalnych u osób chorych na depresję w stosunku do grupy kontrolnej [8–10]. Badania pediatryczne wykazały, że dzieci z wyższym poziomem IL-6 (interleukiny 6) w wieku dziewięciu lat były bardziej narażone na depresję w wieku 18 lat niż dzieci z niskim poziomem IL-6. Poziom IL-6 mierzono przed wystąpieniem choroby. Można wysnuć wniosek, że wysoki poziom IL-6 jest rzeczywiście czynnikiem ryzyka [11]. 

Stan zapalny zaburza metabolizm neuroprzekaźników i funkcjonowanie neuronów. Cytokiny pobudzają enzym 2,3-dioksygenazę indoloaminy (IDO) wpływający na metabolizm tryptofanu. Sprzyja to depresji, spowalnia produkcję serotoniny i zwiększa poziom kinureniny, metabolitu tryptofanu [12]. Cytokiny powodują stres oksydacyjny, co uszkadza komórki glejowe. Cytokiny rozregulowują oś podwzgórze – przysadka – 
nadnercza (HPA), co jest kluczową cechą depresji. Oś HPA bierze udział w regulacji emocji i nastroju. Jej aktywność zależy od neuroprzekaźników [13].

Oś jelito – mózg a depresja

Mikrobiota jelitowa jest ściśle powiązana z mózgiem i reakcjami emocjonalnymi. Stres i stan zapalny wpływają na florę jelitową, z kolei mikrobiota wysyła sygnały do ośrodkowego układu nerwowego. Pacjenci z depresją mają wyższe miano przeciwciał IgM i IgA przeciwko bakteriom jelitowym [14]. Wśród pacjentów uzależnionych od alkoholu większa przepuszczalność jelit i dysbioza jelitowa wiązały się z większym lękiem, depresją i głodem alkoholowym [15]. Badania kliniczne wykazały związek między suplementacją diety probiotykami zawierającymi określone gatunki i szczepy bakterii a reakcjami organizmu na stres oraz nasileniem objawów depresyjnych i lękowych u ludzi. Badania wykazały też różnice w składzie mikrobioty jelitowej pacjentów z rozpoznaniem dużej depresji w porównaniu z populacją zdrową [16]. 

Dieta i jej suplementacja mająca na celu wyhodowanie odpowiedniej mikrobioty jelitowej może być skutecznym działaniem terapeutycznym w depresji. U ludzi wybrane probiotyki, nazywane psychobiotykami, mogą zmniejszać objawy choroby poprzez działanie przeciwzapalne i zmniejszające aktywność osi HPA [17]. Metaanaliza badań dotyczących wpływu interwencji probiotykami na nastrój pacjentów, opublikowana w 2018 r., pokazała, że suplementacja diety probiotykami zawierającymi bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium znacząco poprawiła nastrój u osób z łagodnym lub umiarkowanym nasileniem objawów depresyjnych. U osób zdrowych wpływ probiotyków na nastrój był statystycznie nieistotny [18]. W 2019 r. opublikowano wyniki przeglądu badań. Sześć z 12 badań wykazało, że probiotyki zmniejszają depresję, podczas gdy dwa badania wykazały, że probiotyki zmniejszają lęk [19]. W przeglądzie badań z 2018 r. spośród 32 artykułów, które spełniały kryteria badania, tylko siedem badań wykazało znaczące działanie przeciwdepresyjne psychobiotyków. Niektóre szczepy probiotyczne wykazywały korzystny wpływ na objawy depresji, ale wyniki były niespójne [20]. Szczepami probiotycznymi o korzystnym działaniu w depresji są bakterie Bifidobacterium (B. longum, B. breve, B. infantis) oraz Lactobacillus (L. helveticus, L. rhamnosus). 

Dieta przeciwzapalna w depresji

Zarówno racjonalna, przeciwzapalna dieta, jak i czynniki, które zmniejszają stany zapalne – zdrowy sen, brak bólu – mają pozytywny wpływ na zmniejszenie stanów depresyjnych. Badania wskazują, że prawidłowo zbilansowana dieta w stylu śródziemnomorskim zmniejsza stany zapalne i tym samym chroni przed depresją [21, 22].

Kwasy tłuszczowe omega-3 a depresja

Niski poziom kwasów omega-3 w osoczu jest ściśle związany z pojawieniem się depresji [23, 24]. Metaanaliza wyników 26 badań, obejmująca 2160 uczestników, została opublikowana w 2019 r. Jej wyniki potwierdzają korzystny wpływ kwasów tłuszczowych omega-3, szczególnie kwasy dokozaheksaenowy (DHA) i eikozapentaenowy (EPA), na zmniejszenie objawów depresji [25]. Aby suplementacja kwasami omega-3 była skuteczna w depresji, muszą być zastosowane odpowiednie dawki oraz proporcja kwasów tłuszczowych EPA i DHA. Część badań pokazywała, że skuteczniejsze w zwalczaniu depresji były kwasy EPA niż DHA. EPA może się szybciej dostać do mózgu w postaci wolnego kwasu tłuszczowego, ulega szybkiemu metabolizmowi. Dodatkowo zmniejsza produkcję kwasu arachidonowego, który jest związany ze wzrostem stanu zapalnego. EPA, głównie w dawkach 1 lub 2 g na dobę, był skuteczniejszy niż placebo i DHA w leczeniu łagodnej do umiarkowanej depresji. Najkorzystniejsza proporcja EPA i DHA powinna wynosić 2 : 1 lub 3 : 1 [26–28]. Badanie Mischoulon dotyczące wpływu DHA na depresję wykazało większą skuteczność dawek 1 g/dzień i 2 g/dzień w porównaniu z 4 g/dzień [29]. Jeśli chodzi o EPA, nie znaleziono potwierdzenia skuteczności stosowania większych dawek niż 1 g/dzień. 

Suplementacja diety EPA jest związana ze wzrostem markera N-acetyloasparaginianu, co potwierdza działanie neuroprotekcyjne kwasu EPA. Spadek poziomu N-acetyloasparaginianu świadczy o ubytku neuronów lub o zmniejszeniu aktywności neuronów [30]. Suplementacja diety EPA zwiększa stosunek fosfomonoestrów do fosfodiestrów i odwraca atrofię mózgu u pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi [31]. EPA jest też naturalnym ligandem dla receptora PPAR, jądrowego receptora transkrypcyjnego, który reguluje ekspresję czynnika NF-kappa-B i hamuje neuronalną kaskadę zapalenia będącą podłożem depresji [32]. EPA znacznie wzrasta, do ok. 50 ng/ml 
w płynie mózgowo-rdzeniowym przy spożyciu 150 mg/dzień, podczas gdy DHA wzrasta do zaledwie 30 ng/ml przy dawce 430 mg/dzień. EPA hamuje aktywność CYP2D6 i CYP2A4, głównych enzymów uczestniczących w metabolizmie leków przeciwdepresyjnych (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – SSRI). EPA działa optymalnie, jeśli stanowi 60% całości przyjmowanych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Dawka EPA w zakresie od 720 do 1000 mg/dzień jest najskuteczniejsza w leczeniu depresji. Długoterminowa skuteczność i skutki zdrowotne suplementacji diety kwasami omega-3 w depresji nie zostały jeszcze wyjaśnione [25].

Czy suplementacja diety witaminą D odgrywa rolę w leczeniu depresji?

Przeprowadzono randomizowane badanie kliniczne, które obejmowało 18 353 osoby dorosłe w wieku 50 lat lub starsze bez depresji lub klinicznie istotnych objawów depresji na początku badania. Suplementacja diety witaminą D3 w porównaniu z placebo nie powodowała statystycznie istotnych różnic w częstości występowania i nawrotów depresji lub klinicznie istotnych objawów depresji (współczynnik ryzyka 0,97) czy zmiany w ocenie nastroju w ciągu pięcioletniego okresu leczenia. Suplementacja witaminą D3 w porównaniu z placebo nie powodowała istotnych różnic w częstości występowania i nawrotach depresji lub klinicznie istotnych objawów depresyjnych ani zmian w ocenie nastroju [33]. Wyniki z 2016 r. pokazują, że niedobór witaminy D może być czynnikiem ryzyka depresji w późnym wieku. Aby to potwierdzić, potrzebne są dodatkowe dane, aby określić wpływ witaminy D na zapobieganie depresji w późnym okresie życia [34]. 

Badanie z 2020 r. pokazało, że suplementacja diety witaminą D może złagodzić objawy lękowe, ale nie objawy depresyjne u pacjentów z depresją [35].

Suplementacja diety magnezem w depresji

Przez sześć tygodni podawano grupie badanych osób z lekką i umiarkowaną depresją magnez w postaci chlorku magnezu, związek o wysokiej biodostępności. Badanie opublikowano w 2017 r. w „Plos One”. Wyniki badania dotyczącego suplementacji magnezem zbierano co dwa tygodnie telefonicznie. Zbierane dane obejmowały PHQ-9 (kwestionariusz zdrowia pacjenta), GAD7 (kwestionariusz lęku uogólnionego), pytania dotyczące zmian w lekach, zmian w leczeniu depresji oraz skutków ubocznych. Objawy depresji i lęki zmniejszyły się już po dwóch tygodniach suplementacji diety magnezem. Poprawa samopoczucia pacjentów z depresją była widoczna w trakcie trwania suplementacji, natomiast już po dwóch tygodniach od zaprzestania suplementacji magnezem efekty jego działania zmniejszyły się, co wiąże się ze spadkiem poziomu magnezu w organizmie. Spożycie 248 mg MgCl2 (chlorku magnezu) codziennie przez sześć tygodni zmniejszyło objawy depresji i lęku. Obserwowano zmiany objawów depresji oraz objawów lękowych, wyniki notowano w PHQ9 i GAD7. Mimo widocznego wpływu magnezu na zmniejszenie objawów choroby mechanizm działania nie jest do końca poznany. Magnez odgrywa rolę w wielu szlakach, enzymach, hormonach i neuroprzekaźnikach, które uczestniczą w regulacji nastroju. Wpływa na stabilizację błon komórkowych, na przepływ jonów, transport i wydzielanie neurotransmiterów w ośrodkowym układzie nerwowym. Magnez jest antagonistą wapnia oraz blokuje kanał N-metylo-Dasparaginowy, który reguluje przepływ wapnia do neuronu. Podczas niskiego poziomu magnezu wysoki poziom wapnia i glutaminianu mogą rozregulować funkcje synaptyczne, powodując depresję [36].

Podsumowanie

Na podstawie przedstawionych wyników badań naukowych i metaanaliz można wysnuć wnioski, że istnieją suplementy, które mogą być pomocne we wspomaganiu leczenia depresji. Należą do nich probiotyki, gdyż oś mózg – jelito ma duży wpływ na nastrój i układ nerwowy. Dodatkowo badania wskazują na rolę kwasu eikozapentaenowego (EPA) w odpowiednich dawkach. Również suplementacja diety magnezem nie jest bez znaczenia. Jej pozytywny wpływ obserwujemy w trakcie stosowania i krótko po nim, a po zaprzestaniu suplementacji efekt ustaje. Nie wykazano pomocnego wpływu witaminy D na wspomaganie leczenia depresji, ale ma ona swoją rolę w łagodzeniu stanów lękowych. 

 

 

Bibliografia

  1. Rybakowski J., Pużyński S., Wciórka J., Psychiatria. T. 2. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2010, s. 305–375. 
  2. Bilikiewicz A., Strzyżewski W., Psychiatria: podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1992, s. 323–341.
  3. Pużyński S., Wciórka J., Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków: UWM Vesalius, 2007, s. 107–116.
  4. Grabski B., Depresja, chandra i naturalny smutek – c...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy