Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

10 maja 2022

NR 2 (Kwiecień 2022)

SIBO i IMO – czyli przerost bakterii i archeonów w jelicie

0 34

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth), czyli przerost bakteryjny w jelicie cienkim, oraz IMO (ang. intestinal methane overgrowth), czyli przerost metanogenów (archeonów) w jelicie, to zaburzenia, w których dochodzi do nadmiernego namnażania się mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym. Najczęstsze objawy SIBO i IMO to: wzdęcia, biegunki, zaparcia, bóle brzucha, a także objawy niedoborów składników odżywczych, przewlekłe zmęczenie, czy zmiany skórne. Diagnostyka SIBO i IMO polega na wykonaniu testu oddechowego z laktulozą lub glukozą i pomiar wydychanych gazów: wodoru i metanu. Leczenie jest wielodyscyplinarne, a jego głównymi składowymi są: antybiotykoterapia i dieta.

Czym jest SIBO i IMO?

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth), czyli przerost bakteryjny w jelicie cienkim, oraz IMO (ang. intestinal methane overgrowth), czyli przerost metanogenów (archeonów) w jelicie, to zaburzenia, w których dochodzi do nadmiernego namnażania się mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym. SIBO i IMO to dwie nieco inne jednostki chorobowe, które jednak bardzo często współwystępują.
Zarówno jelito cienkie, jak i grube człowieka zasiedla mikrobiota, czyli bakterie, wirusy, grzyby i archeony. Część z nich jest poznana, stąd wiemy, że niektóre rodzaje, jak Lactobacillus czy Bifidobacterium są korzystne dla zdrowia człowieka, inne natomiast są patogenne. Dla zachowania zdrowia istotna jest względna równowaga między nimi. 
W SIBO i IMO problemem jednak nie jest brak równowagi pomiędzy „dobrymi” i „złymi” gatunkami, a całkowita ich ilość, która jest zbyt duża. Co więcej, bardzo często ten nadmiar baterii w jelicie cienkim dotyczy właśnie szczepów korzystnych, np. z rodzaju Lactobacillus. 
Jakie mikroorganizmy występują w różnych przerostach?

  • SIBO wodorowe: E. coli, Klebsiella, Aeromonas [1]
  • IMO: M. Smithii [2]
  • SIBO siarkowodorowe: F. varium [1]

Co się wtedy dzieje? Otóż bakterie i archeony, których jest zbyt dużo, intensywnie wykorzystują węglowodany z pożywienia i w toku ich metabolizmu dochodzi do nadmiernych procesów fermentacyjnych, czyli wydzielania się gazów, m.in. wodoru (H2), siarkowodoru (H2S) lub metanu (CH4) i wielu objawów (tab. 1). 
 

Tabela 1. Objawy oraz skutki SIBO i IMO
Dolegliwości z przewodu pokarmowego Dolegliwości spoza przewodu pokarmowego
wzdęcia (brzuch wyglądający jak w zaawansowanej ciąży) zmiany skórne
bóle brzucha, niekiedy bardzo silne, skurczowe i rozpierające nietolerancje pokarmowe
biegunki (zazwyczaj na skutek nadmiaru wodoru i siarkowodoru) zaburzenia nastroju
zaparcia (zazwyczaj na skutek nadmiaru metanu) osłabienie, przewlekłe zmęczenie
biegunki na przemian z zaparciami objawy niedoborów składników odżywczych: wypadanie włosów,
łamanie się paznokci
refluks i zgaga lęk przed spożywaniem posiłków
zaburzenia trawienia i wchłaniania niedokrwistość mikro- i makrocytarna


Skąd się bierze SIBO i IMO?

Musimy pamiętać, że SIBO czy IMO to nie jest niezależna choroba. To ZAWSZE objaw innych problemów w organizmie.

Co więc powoduje nadmierne namnażanie się mikroorganizmów?

  1. Infekcje jelitowe, czyli tzw. „jelitówki” (jest to przyczyna SIBO, ale nie IMO!) [3].
  2. Stosowanie leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP), neutralizujących naturalnie kwaśne środowisko żołądka, które chroni przed rozwojem bakterii [4, 5]. 
  3. Choroby autoimmunologiczne, czyli takie, w których organizm wydziela przeciwciała przeciwko własnym tkankom, czyli zwalcza własne komórki [6, 20].
  4. Zaburzenia pracy tarczycy, np. powszechna szczególnie wśród kobiet choroba Hashimoto [7].
  5. Praca tarczycy bardzo mocno wpływa na motorykę przewodu pokarmowego. Wszelkie zaburzenia w działaniu tego gruczołu, np. niedoczynność spowalnia pracę jelit, dając mikroorganizmom czas na zasiedlanie i namnażanie się w jelicie.
  6. Infekcja Helicobacter pylori.
  7. Nieprawidłowości anatomiczne w obrębie jelit, np. przepukliny, niedomaganie zastawki krętniczo-kątniczej.
  8. Operacje na jamie brzusznej, np. cięcie cesarskie u kobiet.
  9. Stres.
    Przewlekły stres zaburza działanie nerwu błędnego. Jest to najdłuższy nerw w organizmie człowieka, łączy bezpośrednio mózg z jelitami. Zaburzenia jego pracy powodują zatem nieprawidłowe działanie jelit. To stąd tak intensywnie odczuwamy „jelitowo” sytuacje stresowe. 
  10. COVID?
    Obserwacje z czasu pandemii SARS-CoV-2 pokazują, że zaburzenia jelitowe są odległymi powikłaniami po przebytym zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Z kolei u osób, którzy leczyli się na SIBO i IMO, przebycie COVID często wywołuje nawroty SIBO/IMO.

Diagnozowanie SIBO/IMO

Istnieje kilka metod diagnozowania przerostów w jelicie. Jedną z nich jest posiew aspiratu z początkowego odcinka jelita cienkiego. Jednak ta metoda jest dosyć inwazyjna (gastroskopia) i rzadko stosowana w jednostkowej diagnostyce.
Bardziej powszechną i nieinwazyjną metodą jest test oddechowy [8, 9]. Istnieje kilka ich rodzajów:

  1. Wodorowy test oddechowy (WTO), mierzący poziom samego wodoru.
  2. Wodorowo-metanowy test oddechowy (WMTO), mierzący poziom wodoru i metanu.
  3. Trio smart test – test oddechowy mierzący poziom wszystkich trzech gazów: wodoru, siarkowodoru i metanu. Niestety jeszcze nie jest dostępny w Polsce.

Obecnie z dostępnych metod najbardziej miarodajny jest wodorowo-metanowy test oddechowy.

Powikłania nieleczonego SIBO i IMO

Skutki przerostów bakteryjnych są wielonarządowe i przewlekłe [10, 11]:

  1. Anemia, która prowadzi do zaburzeń koncentracji, omdleń, przewlekłego zmęczenia.
  2. Niepłodność – na skutek dużych niedoborów składników odżywczych, które nie są efektywnie wchłaniane z przewodu pokarmowego.
  3. Wychudzenie. 
  4. Zaburzenia pracy układu odpornościowego i hormonalnego. 
  5. Zmiany skórne na drodze zaburzeń tolerancji histaminy (aminy biogennej). 
  6. Migreny.
  7. Brain fog, czyli tzw. mgła umysłowa.
  8. Zanik miesiączki u kobiet.
  9. Nasilenie stanów zapalnych w organizmie. 
  10. Zespół jelita przesiąkliwego (nieszczelnego).

Leczenie

Leczenie SIBO i IMO jest wielokierunkowe i kilkuetapowe:

  1. Antybiotykoterapia farmakologiczna. 
  2. Antybiotykoterapia ziołowa: olejek z oregano, berberyna, neem, allicyna i wiele innych [12].
    Co ważne, leki muszą być dedykowane rodzajowi przerostu: inna terapia dotyczy SIBO, a inna – IMO.
    Alternatywą dla leków antybiotycznych jest dieta elementarna, czyli składająca się z podstawowych cząsteczek pokarmowych: aminokwasów, glukozy oraz niewymagających trawienia kwasów tłuszczowych MCT. Stosowanie diety elementarnej pomaga leczyć przerosty w stopniu porównywalnym z antybiotykami [13]. 
  3. Postępowanie dietetyczne – opisane poniżej.
  4. Preparaty prokinetyczne, stymulujące działanie MMC (wędrującego kompleksu mioelektrycznego w jelitach) – farmaceutyczne lub ziołowe.
  5. Probiotykoterapia. 
    Temat stosowania probiotyków, czyli bakterii korzystnych, jest bardzo kontrowersyjny. Niektórzy specjaliści nie zalecają żadnych preparatów probiotycznych u pacjentów z przerostem, gdyż boją się nasilenia dolegliwości. Nie wszystkie probiotyki są dobre dla pacjentów z SIBO. Szczepy z rodzaju Lactobacillus, które występują w większości preparatów probiotycznych, zasiedlają głównie jelito cienkie [14], a więc… będą tylko nasilać SIBO i objawy choroby. Szczepy z rodzaju Bifidobacterium natomiast bardziej „lubią” środowisko jelita grubego [14], a więc w przypadku SIBO nie będą nasilać objawów, co więcej, będą korzystnie kształtować mikrobiotę jelita grubego, która często jest zaburzona podczas leczenia SIBO i IMO. Najnowsze doniesienia naukowe mówią o ogromnym potencjale probiotyków mających w składzie szczepy bakterii, które pierwotnie zasiedlały ziemię, ponieważ wydają się one doskonale regulować równowagę bakteryjną, sprzyjając leczeniu SIBO i IMO. Na taki potencjał wskazuje się również w kontekście preparatów w postaci sporów [15]. Słowo „spor” oznacza „nasienie”. I podobnie jak nasiona, każdy probiotyk podawany w tej postaci jest pokryty naturalną powłoką ochronną, która chroni komórkę, dopóki nie dotrze do przewodu pokarmowego, czyli miejsca, gdzie dokładnie ma oddziaływać.
  6. Redukcja stresu i inne metody oddziaływania na nerw błędny (który jest bezpośrednim połączeniem mózgu z przewodem pokarmowym i determinuje jego motorykę) oraz wędrujący kompleks mioelektryczny.

Diety stosowane w leczeniu SIBO i IMO

Dietoterapia jest bardzo ważnym elementem leczenia SIBO i IMO. Bez niej leczenie nie daje długoterminowych wymiernych rezultatów, a przerosty mają tendencję do nawrotów.
Jest wiele różnych diet, których celem jest obniżenie fermentacji w jelitach (ale nie leczenie przerostu). Wszystkie one znajdują swoje zastosowanie w leczeniu SIBO i IMO, jednak niektóre z nich dedykowane są nieco innej grupie pacjentów:

  1. Low fodmap – w swoim założeniu dedykowana osobom z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS).
  2. SIBO Specific Diet, czyli inaczej protokół dr Siebecker – dieta stworzona przez wiodącą lekarkę ze Stanów Zjednoczonych, która poświęciła całą karierę zawodową tematowi SIBO. Dedykowana osobom z ciężkimi objawami SIBO i IMO. W diecie jest duże ograniczenie węglowodanów (szczególnie ze zbóż, gdyż nie ma w niej kasz, ryżu, płatków, mąk, makaronów zbożowych), więc jej stosowanie musi odbywać się pod kontrolą specjalisty, szczególnie w przypadku zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Produkty są podzielone ze względu na stopień fermentacji:

  • Produkty z I kolumny – zielonej (pokarmy mało fermentujące) – można je dowolnie łączyć i spożywać bez ograniczeń (chyba, że ilość została precyzyjnie określona, wówczas ogranicza się do podanej ilości).
  • Produkty z II kolumny – żółtej (pokarmy średnio fermentujące) – do jednego posiłku składającego się z produktów z I kolumny można włączyć jeden wybrany produkt z kolumny II w podanej ilości. 
  • Produkty z III kolumny – pomarańczowej (pokarmy mocno fermentujące) – można jeść okazjonalnie, najlepiej nie mieszając w jednym posiłku z grupą 2, jednak zaleca się ich odstawienie, gdyż często dają objawy. 
  • Produkty z IV kolumny – czerwonej (pokarmy zakazane) – grupa pokarmów, które definitywnie wykluczamy.

Protokół stosuje się nie dłużej niż 8 tygodni.
Poza tymi dwiema niekiedy stosuje się też:

  1. Bi-phasic...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy