Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

1 lipca 2020

NR 3 (Czerwiec 2020)

SIBO – zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego

152

Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO – small intestine bacterial overgrowth) to zaburzenie charakteryzujące się nadmiernym rozrostem flory jelitowej w jelicie cienkim, szczególnie w jego początkowym odcinku, tj. w jelicie czczym. Flora ta jest charakterystyczna dla jelita grubego, a jej przerost w jelicie cienkim prowadzi do zaburzeń trawienia oraz wchłaniania pokarmów, szczególnie tłuszczy, witamin (B, D, A), ważnych mikroelementów, jak żelazo. Do podstawowych przyczyn tego schorzenia należą zaburzenia anatomiczne jelit prowadzące do utrudnienia perystaltyki, zaburzenia motoryki, zaburzenia odporności, stany po zabiegach chirurgicznych. Nadmierny rozrost bakteryjny związany może być z szeregiem schorzeń czynnościowych, jak zespół jelita drażliwego, choroba uchyłkowa (będąca połączeniem zmian czynnościowych z morfologicznymi), stany po przewlekłych antybiotykoterapiach czy leczeniu immunosupresyjnym. W ostatnim czasie podkreśla się rolę stresu, który może zakłócać produkcję kwasu żołądkowego przez oś HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza) i niekorzystnie wpływać na produkcję kwasu żołądkowego i ruchliwość jelit poprzez szlak cholinergiczny (nerw błędny).
Częstość zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego w populacji ogólnej jest trudna do oszacowania. Według różnych danych waha się ona od 2 do ponad 25%. Trudności w określeniu częstości tego schorzenia wynikają z jednej strony z niespecyficznych dolegliwości, z drugiej zaś ze stosunkowo rzadko wykonywanych specjalistycznych badań diagnostycznych i ich ograniczonej czułości i swoistości. 
Spektrum obserwowanych dolegliwości jest bardzo szerokie, należą do nich biegunki, bóle brzucha, wzdęcia, nadmierna ilość gazów. Dolegliwości te są stosunkowo częste, zazwyczaj traktowane są jako objaw nadinterpretowanego zespołu jelita drażliwego i leczone objawowo, co nie daje trwałej poprawy. Dolegliwości i objawy związane z przerostem bakteryjnym mogą często nie być bezpośrednio związane z przewodem pokarmowym i wynikać z wtórnych zaburzeń, przede wszystkim niedoborowych. Występować mogą objawy niedoboru witaminy A (gorsze widzenie o zmierzchu, powierzchowne zmiany skórne), witaminy D (osteoporoza, krzywica u dzieci), witaminy B, szczególnie B12 (niedokrwistość megaloblastyczna), żelaza (niedokrwistość mikrocytarna). Zaburzenia wchłaniania witamin i mikroelementów prowadzić mogą również do charakterystycznych zaburzeń neurologicznych, jak ataksja czy neuropatia obwodowa. W ostatnim czasie zwraca się również uwagę na zaburzenia tzw. osi mózgowo-jelitowej poprzez nieprawidłowości w produkcji szeregu neurotransmiterów. Wydaje się to tłumaczyć dobrze znany klinicznie fakt, że osoby ze znacznego stopnia zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego (a więc także osoby z SIBO) mają często obniżenie nastroju czy wycofanie z aktywności społecznej. Ważną konsekwencją metaboliczną w przeroście bakteryjnym może być też utrata białka (enteropatia) związana z nasilonymi biegunkami, co prowadzi do powstawania obrzęków, ale również pogarsza funkcję układu immunologicznego. Tworzy to mechanizm błędnego koła, w którym mniej sprawny układ immunologiczny sprzyja przedostawaniu się patogenów przez barierę jelitową (zespół nieszczelnego jelita) i zwiększonej ilości antygenów bakteryjnych do krwi, co nasilać może przebieg i objawy zespołu przerostu bakteryjnego. W rozpoznaniu SIBO pomocne mogą być, poza wymienionymi objawami, pewne obserwacje kliniczne. Obserwowana może być przejściowa poprawa dolegliwości trawiennych ze strony przewodu pokarmowego po leczeniu antybiotykiem. Objawy zwykle powracają w ciągu kilku tygodni, ale scenariusz jest wskazówką, że przerost bakteryjny może być przyczyną problemów trawiennych. Nasilenie objawów przewodu pokarmowego można obserwować po podaży prebiotyków, jak fruktooligosacharydy i inulina, czy też błonnika, które w przypadku SIBO stanowić mogą „pokarm” dla nieprawidłowej lokalizacyjnie flory jelitowej. Dolegliwości mogą również nasilać probiotyki wieloskładnikowe. Charakterystycznymi elementami wywiadu w kierunku SIBO może być przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej czy wystąpienie „poinfekcyjnego SIBO”, po wcześniej przebytym epizodzie tzw. zatrucia pokarmowego, biegunce podróżnych czy ostrego bakteryjnego zapalenia żołądka i jelit.
Diagnostyka SIBO polegać powinna przede wszystkim na dokładnej analizie objawów klinicznych, starannej ocenie wyników badań dodatkowych (niedobory, anemia). Do bardziej specyficznych badań należą badania endoskopowe z oceną mikroskopową wycinków błony śluzowej, gdzie stwierdza się zanik kosmków jelitowych oraz wzrost ilości komórek zapalnych. W standardowym badaniu endoskopowym nie ma jednak możliwości oceny jelita cienkiego. Istotnym diagnostycznie badaniem jest nadanie mikrobiologiczne, gdzie ocenia się ilość bakterii beztlenowych Escherischia coli, stwierdzenie powyżej 105 w 1 ml pożywki jest wartością diagnostyczną dla SIBO. Materiał do badań mikrobiologicznych musi być jednak pobrany przy pomocy specjalnej sondy lub w trakcie badania endoskopowego. W ostatnim czasie zwraca się uwagę na możliwości diagnostyczne badania mikrobiomu jelitowego przy pomocy genotypowania bakterii. Metoda ta pozwala wykryć bardzo szerokie spektrum patogenów jelitowych, jednakże interpretacja wyniku, zwłaszcza dla badań wykonanych z próbek stolca, jest wciąż niejednoznaczna i dyskusyjna. Jednym z badań pomocniczych jest tzw. test oddechowy. Najczęściej wodorowy (wodorowo-metanowy) test oddechowy wykorzystywany jest w diagnostyce nietolerancji laktozy, używany jest również do diagnostyki SIBO. Niewątpliwą zaletą testu jest nieinwazyjność i stosunkowo niski koszt. Test ten ocenia poziom wodoru (i metanu) w organizmie jako konsekwencję bakteryjnej fermentacji niestrawion...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy