Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

10 maja 2022

NR 2 (Kwiecień 2022)

SIBO z perspektywy lekarza – diagnostyka, leczenie i zapobieganie zgodnie z najnowszymi wytycznymi

0 139

Zespół rozrostu bakteryjnego SIBO to zespół niespecyficznych objawów żołądkowo-jelitowych spowodowany obecnością zwiększonej ilości bakterii w jelicie cienkim. Podstawą diagnostyki SIBO są wodorowe testy oddechowe. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi leczeniem z wyboru SIBO jest eradykacja rozrostu bakterii za pomocą eubiotyku rifaksyminy. W przypadku wzdęcia można zastosować dietę low FOODMAP. Można zapobiegać objawom SIBO, stosując prebiotyczny błonnik rozpuszczalny arabinogalaktan w skojarzeniu z laktoferyną.

Co to jest SIBO?

Niewyjaśnione objawy żołądkowo-jelitowe występują bardzo często w populacji ogólnej. Nawet 47% kobiet spełnia oparte na objawach diagnostyczne Kryteria Rzymskie IV dla przynajmniej jednego zaburzenia czynnościowego przewodu pokarmowego [1], co przyczynia się do obniżenia jakości życia. Pomimo tak dużej częstości występowania tych zaburzeń ścieżki diagnostyczne i schematy leczenia nie są optymalne, a większość terapii obecnie zlecanych przez lekarzy opiera się na złagodzeniu objawów, a nie na leczeniu przyczynowym [2]. 
Jedną z prawdopodobnych przyczyn utrzymujących się objawów ze strony przewodu pokarmowego jest zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (ang. small intestine bacterial overgrowth, SIBO). Wskutek zaburzonych mechanizmów obronnych przewodu pokarmowego [np. podczas przewlekłej terapii lekami z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP), zmniejszającymi produkcję kwasu żołądkowego], zaburzonej motoryki przewodu pokarmowego (np. podczas terapii lekami przeciwbólowymi z grupy opiatów), czy zaburzeń anatomicznych (np. zrosty po cięciu cesarskim wpływające na zwężenie jelit czy uchyłki okrężnicy) dochodzi do zaburzeń ilościowych i jakościowych bakterii w jelicie cienkim, czyli nadmiernego ich wzrostu oraz zmiany ich składu. Pojawiają się bakterie Gram-ujemne charakterystyczne dla jelita grubego, tzw. coliform [3]. Rozrost w jelicie cienkim bakterii charakterystycznych dla okrężnicy wiąże się ze wzrostem stężenia toksycznych metabolitów bakteryjnych nie tylko w jelicie, ale wskutek zaburzonej bariery jelitowej (ang. leaky gut – jelito przesiąkliwe) także w krążeniu ogólnym, co może mieć niekorzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu. SIBO towarzyszy wielu jednostkom chorobowym. Częstość występowania SIBO w przebiegu poszczególnych chorób przedstawia tab. 1.
 

Tabela 1. Częstość występowania SIBO [23]
Populacja Odsetek
osób
z SIBO
Osoby zdrowe do 20%
Osoby zdrowe > 65. r.ż. do 50%
Zespół jelita nadwrażliwego IBS do 84%
Choroba uchyłkowa jelita do 59%
Cukrzyca do 44%
Trądzik różowaty do 45%
Celiakia do 67%
Przewlekłe zapalenie trzustki do 92%
Marskość wątroby do 88%
Niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby
NAFLD
do 60%


Jakie mogą być objawy SIBO?

Rozrost bakterii prowadzi do nasilonej fermentacji węglowodanów z wytwarzaniem gazów (głównie wodoru), które napinając ścianę jelita, powodują wzdęcie i dyskomfort w jamie brzusznej. Oprócz wzdęcia w SIBO obserwuje się również zaburzenia trawienia i wchłaniania pokarmów. Objawy SIBO są niespecyficzne i poza bólem brzucha oraz wzdęciem obejmują biegunkę lub zaparcie, oddawanie gazów, odbijanie, niestrawność, refluks żołądkowo-przełykowy. Objawy te mogą nakładać się na siebie i różnić częstotliwością występowania, długością trwania oraz stopniem nasilenia [4]. W SIBO może też występować niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i witaminy B12 oraz biegunka tłuszczowa wskutek upośledzenia trawienia tłuszczów. Niektóre osoby mogą również przejawiać zmęczenie i słabą koncentrację [5]. 

Jak można wykryć SIBO?

Wykorzystując fakt produkcji gazów przez bakterie jelitowe, opracowano pośrednią metodę diagnostyki SIBO, jaką jest pomiar wodoru w testach oddechowych za pomocą urządzenia zwanego gastrolizerem. Diagnostyka SIBO za pomocą testu oddechowego polega na wypiciu określonej ilości laktulozy (10 g) lub glukozy (75 g), a następnie pomiarze stężenia wodoru w wydychanym powietrzu. Wzrost stężenia wodoru ≥ 20 ppm od wartości wyjściowej w ciągu pierwszych 90 min pomiaru uznaje się za wynik potwierdzający SIBO [6]. Ważne jest odpowiednie przygotowanie się pacjenta do testu oddechowego – dokładne instrukcje dotyczące diety i odstawienia leków dostępne są na stronach ośrodków wykonujących takie badania. Należy odpowiednio wcześnie zapoznać się z instrukcjami, ponieważ jedynie prawidłowe przygotowanie do badania zapewni uzyskanie wiarygodnego wyniku. 

Mam stwierdzone SIBO – co dalej?

Przyczynowe leczenie SIBO obejmuje złagodzenie objawów poprzez eliminację rozrostu bakterii, utrzymanie remisji oraz korygowanie niedoboru witaminy B12 i innych powiązanych niedoborów żywieniowych. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi z 2020 r. stosowanie antybiotyków jest podstawą terapii w leczeniu SIBO [7]. Obecnie preferowanym lekiem w eradykacji SIBO jest rifaksymina, która nie wchłania się z jelit i wykazuje szerokie spektrum aktywności, działając zarówno na Gram-dodatnie (G+) i Gram-ujemne (G-) bakterie tlenowe oraz beztlenowe [8]. Powszechne stosowanie rifaksyminy w leczeniu chorób przewodu pokarmowego przebiegających z dysbiozą wynika z jej wysokiego profilu bezpieczeństwa wskutek działania miejscowego w jelicie modulującego mikrobiotę jelitową i przywracającego eubiozę oraz z wysokiej skuteczności w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego (IBS), którego objawy w znacznym stopniu pokrywają się klinicznie z SIBO [9]. Rifaksymina działa jako eubiotyk chroniąc mikrobiotę jelit, a jednocześnie zwiększając liczebność Bifidobacterium spp. i Lactobacillus spp. [10]. Skuteczność eradykacji SIBO rifaksyminą w dobowej dawce 1600 mg wynosi 80% [11]. Czas leczenia powinien wynosić 14 dni. W wypadku nawrotów SIBO leczenie rifaksyminą można powtarzać cyklicznie z zachowaniem minimalnego 30‑dniowego okresu między kolejnymi cyklami [12]. Wytyczne leczenia SIBO opracowane przez Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologii (ACG) wskazują, że brakuje spójnych danych, które uzasadniałyby zalecanie konkretnych szczepów probiotyków w leczeniu SIBO [7].

Czy SIBO zawsze towarzyszy IBS?

Częstość występowania IBS na świecie wynosi 11% (wśród kobiet 14%, a wśród mężczyzn 9%) [12]. Przyczyny zachorowania na IBS nie są znane. Wśród różnych koncepcji obecnie bierze się pod uwagę przede wszystkim zaburzenia mikrobioty jelitowej (określane terminem dysbioza). To one uznawane są za najbardziej prawdopodobną przyczynę IBS [12]. Przemawia za tym częste występowanie IBS u osób, u których doszło wcześniej do zaburzeń mikrobioty, np. przebyły zatrucie pokarmowe, zakażenie wirusowe, infekcję pasożytniczą czy były leczone antybiotykami ogólnoustrojowymi [13]. IBS jest jedną z najczęstszych chorób powiązanych z SIBO – nawet 84% osób z IBS może mieć SIBO [14]. Dodatkowym argumentem na rzecz znaczenia dysbiozy w IBS jest ustępowanie dolegliwości pod wpływem leczenia celowanego na modyfikację bakteryjnej mikrobioty jelitowej: stosowanie działającego tylko w jelicie eubiotyku rifaksyminy (w analogicznym schemacie leczenia jak w przypadku SIBO) [9]. 

Rola dietoterapii w SIBO 

Bakterie zasiedlające jelito cienkie rozrastają się wskutek spożywania produktów fermentujących, dlatego ograniczenie ich ilości w diecie pozbawia bakterie pożywienia niezbędnego do ich podziału. Dane dotyczące stosowania diet dla SIBO są głównie rozszerzeniem danych z pochodzących z IBS. Czynniki dietetyczne odgrywają kluczową rolę w powstawaniu objawów IBS nawet u 84% chorych [15]. Najlepiej przebadaną i udokumentowaną interwencją dietetyczną w przypadku IBS jest obecnie dieta o niskiej zawartości FODMAP (fermentowalne oligo-, di-, mono-sacharydy i poliole). Dieta...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy