Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

5 czerwca 2019

NR 1 (Luty 2019)

Zaburzenie wchłaniania witaminy B12 – przyczyny, skutki i postępowanie dietetyczne

0 46

Witamina B12 to organiczny związek chemiczny o nazwie „kobalamina”, który potocznie określany jest również jako czerwona witamina. Ze względu na złożoną budowę molekularną nie można jej otrzymać w sposób syntetyczny. Budową przypomina hemoglobinę, gdzie centralnym atomem jest żelazo, podczas gdy w witaminie B12 w centrum występuje kobalt. Produkowana jest wyłącznie przez mikroorganizmy. Na witaminę B12 składają się cztery związki należące do grupy kobalamin, w tym: cyjanokobalamina, hydroksokobalamina, metylokobalamina oraz adenosylkobalamina. Te z kolei tworzą grupę korynoidów, do której zalicza się również pseudokobalaminy (nieaktywne chemicznie i biologicznie formy witaminy B12). W ludzkim organizmie witamina B12 odpowiada m.in. za syntezę włókien nerwowych (mielin), produkcję krwinek, rozwój komórek poprzez syntezę kwasów nukleinowych (DNA), a także witalność (wpływ na procesy energetyczne) [22]. 
Witamina B12 w pokarmach pochodzenia zwierzęcego zawsze związana jest z białkiem. Aby nastąpiło jej uwolnienie, konieczna jest obecność pepsyny – enzymu wchodzącego w skład soku żołądkowego, którego zadanie polega na rozkładzie białek do łańcuchów polipeptydowych. Jednakże pepsyna w organizmie człowieka produkowana jest w formie nieaktywnej, a jej aktywacja następuje wyłącznie dzięki działaniu kwasu żołądkowego (produkowanego w żołądku). Odpowiednie stężenie kwasu oraz jego odczyn są niezwykle istotne, gdyż umożliwiają zarówno aktywację pepsyny, jak i jej łączenie z witaminą B12, dostarczoną do organizmu z pożywieniem. W dalszej kolejności, poprzez specyficzny rodzaj białek (haptokoryna i kobalofilina), witamina B12 z żołądka transportowana jest do jelita cienkiego [1]. 

W górnej części jelita cienkiego, gdzie pH jest zasadowe, następuje uwolnienie korynoidów za pomocą enzymów wydzielanych w trzustce. W dalszym etapie jedynie kobalamina, spośród wszystkich korynoidów, wchłaniana jest przy pomocy tzw. czynnika wewnętrznego (Castle’a), w obecności jonów wapnia w części jelita cienkiego zwanego ileum (jelito kręte) [2]. 

W miejscu tym znajdują się charakterystyczne receptory, które chronią kobalaminę przed rozkładem i umożliwiają jej absorpcję [3, 4]. Ponadto witamina B12 może być absorbowana w procesie prostej dyfuzji w ilości od 1 do 3%, z wykorzystaniem czynnika wewnętrznego [2].

Przyczyny niedoboru witaminy B12

Jedną z najważniejszych przyczyn niedoboru witaminy B12 jest jej zbyt mała ilość w spożywanych pokarmach. Może to być związane ze zbyt małą konsumpcją potraw mięsnych, które eliminuje się z diety z następujących powodów, np. wegetarianizmu, ekonomicznych lub światopoglądowych. Ponadto nasilenie niedoboru witaminy B12 może wynikać z zaburzenia jej wchłaniania i wydalania lub choroby Addisona-Biermera [20, 21]. 

Szczególnie na niedobory witaminy B12 narażone są osoby starsze, ponieważ obserwuje się u nich zapalenie zanikowe żołądka typu B z achlorhydrią. Prowadzi to do mniejszej syntezy soku żołądkowego, co skutkuje słabszym rozdzieleniem białek znajdujących się w jelicie. 

Skutki niedoboru witaminy B12 

1. W okresie ciąży
Witamina B12 niezbędna jest w procesie tworzenia komórek szybko dzielących się (w trakcie rozwoju zarodka w konsekwencji płodu i szpiku kostnego), ponieważ komórki te potrzebują do syntezy DNA związek o nazwie „tetrahydrofolian” (powstaje w obecności witaminy B12), którego prekursorem jest metylenotetrahydrofolian. Przy braku lub niedostatecznej ilości witaminy B12 dochodzi w komórkach do upośledzenia reakcji katalizowanej w procesie syntezy metioniny. To prowadzi z kolei do gromadzenia się w nich N5-metylo-TH4-folianu (metylenotetrahydrofolian) – proces ten określany jest „pułapką folianową” (TH4-folian nie regeneruje się). Prowadzi to do zmniejszonej produkcji puryn, co powoduje zahamowanie syntezy kwasów nukleinowych. Natomiast w komórkach rośnie stężenie homocysteiny [8]. Podczas ciąży w łonie matki rośnie nowe życie, które bezustannie rozwija się i tworzy biliony nowych komórek. Każde pokolenie nowych komórek potrzebuje DNA, którego kofaktorem jest tetrahydrofolian. Przy braku dostatecznej ilości witaminy B12 dochodzi do mutacji i zaburzeń powstawania (syntezy) DNA. Skutkami mogą być narodziny dziecka z wadami cewy nerwowej (bezmózgowie i przepuklina mózgowo-rdzeniowa), trwałe inwalidztwo i często zdarzające się poronienia [9, 10]. Dlatego suplementacja diety witaminą B12 powinna być wprowadzona przed planowaną ciążą u kobiet z jej n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy