Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Etykieta Nutri-Score pomoże w dokonywaniu lepszych wyborów żywieniowych?

0 20

Choroby przewlekłe, takie jak choroby układu krążenia, nowotwory i cukrzyca, stanowią poważny problem dla zdrowia publicznego wielu krajów europejskich. Jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju tych dolegliwości jest dieta o niskiej jakości, bogata w wysokoprzetworzone produkty, które w wyniku długotrwałej obróbki często zostają pozbawione cennych składników odżywczych, w tym błonnika pokarmowego, witamin i składników mineralnych, w których miejsce pojawiają się rafinowane węglowodany oraz tłuszcze nasycone. 

Umieszczenie etykiety wykorzystującej oznaczenia Nutri-Score na opakowaniach żywności już niedługo może okazać się skutecznym narzędziem do poprawy jakości codziennej diety mieszkańców krajów europejskich, w tym również Polski.

POLECAMY

Czym jest skala Nutri-Score?

Nutri-Score to system etykietowania żywności, który opiera się na wykorzystaniu kolorowej, pięciostopniowej skali, składającej się z pięciu liter (A–E). Skala Nutri-Score wykorzystuje pięć kolorów, które są przypisane poszczególnym literom – od zielonego, przez żółty, pomarańczowy, aż do czerwonego. Zastosowanie kolorów do oznakowania ma na celu ułatwienie dokonania wyboru pomiędzy produktami spożywczymi, z uwagi na ich skład i zawartość składników odżywczych [1].

Sposób wyliczania wyniku Nutri-Score dla poszczególnych grup żywności

Nutri-Score jest obliczany na podstawie wartości odżywczej w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml danego produktu. Posługując się kryterium zaproponowanym przez Brytyjską Agencję Żywności (Food Standards Agency – FSA), skład ten początkowo ocenia się pod względem zawartości składników (od 0 do 10 punktów), które rekomenduje się ograniczyć w diecie, tj. liczba kalorii (kcal), cukry (g), nasycone kwasy tłuszczowe (g) i sód (mg). Pod uwagę brany jest również skład jakościowy produktu, w tym procentowa ilość składników (od 0 do -5 punktów za każdy), na których powinna zostać oparta zrównoważona dieta, tj. owoce, warzywa, rośliny strączkowe, orzechy oraz źródła wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (olej rzepakowy, olej z orzechów włoskich czy oliwa z oliwek), a także zawartość błonnika pokarmowego (g) oraz białka (g) – rys. 1 [1, 2]. 

Rys. 1. Proces postępowania podczas obliczania wartości Nutri-Score dla poszczególnych grup żywności. 
Ikonografika pochodzi z „Evaluation scheme. Source: FAQ Nutri-Score, p. 29” i jest dostępna w oryginale pod adresem https://bit.ly/2VTVpXl

Zasady klasyfikacji żywności według Nutri-Score

Kategorie produktów (A–E) są dobierane na podstawie tzw. FSA score, opartego na systemie profilowania składników odżywczych, który został stworzony przez Brytyjską Agencję Żywności.

Po uzyskaniu wyniku poszczególne produkty spożywcze zostają zaklasyfikowane do odpowiedniej kategorii, której przypisane zostają litera oraz kolor. Warto dodać, że sposób klasyfikacji napojów różni się od tego dla żywności w formie stałej lub półpłynnej.

Klasyfikacja Nutri-Score dla żywności w formie stałej lub płynnej (rys. 2): 

  • kategoria A, kolor ciemnozielony: 
    • od -5 do 0 punktów;
  • kategoria B, kolor jasnozielony: 
    • od 0 do 2 punktów;
  • kategoria C, kolor żółty: 
    • od 3 do 10 punktów;
  • kategoria D, kolor jasnopomarańczowy: od 11 do 18 punktów;
  • kategoria E, kolor czerwony: 
    • 19 punktów i więcej.

Klasyfikacja Nutri-Score dla napojów (rys. 2): 

  • kategoria A dotyczyła tylko wody;
  • kategoria B: do 1 punktu (jasnozielony);
  • kategoria C: od 2 do 5 punktów;
  • kategoria D: od 6 do 9 punktów;
  • kategoria E: powyżej 10 punktów. 

Zgodność oznakowania Nutri-Score z obowiązującymi rekomendacjami żywieniowymi została zweryfikowana w ramach licznych badań epidemiologicznych, które spójnie wykazały, że jest ono związane z innymi wyznacznikami zdrowia, takimi jak wskaźnik masy ciała (BMI) czy współczynnik zachorowalności na choroby przewlekłe, a także śmiertelność z ich powodu.

Rys. 2. Klasyfikacja produktów Nutri-Score dla żywności w płynnej i stałej formie oraz napojów. Ikonografika pochodzi z „Evaluation scheme. 
Source: FAQ Nutri-Score, p. 29” i jest dostępna w oryginale pod adresem 
https://bit.ly/3CWavfB

Warto dodać, że obecność owoców, warzyw, orzechów bądź źródeł wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (np. omega-3 i omega-6), błonnika pokarmowego oraz białka przyczynia się do obniżenia wartości (polepszenia) wskaźnika Nutri-Score; podczas gdy wysoka zawartość cukru oraz sodu, duża wartość kaloryczna czy obecność nasyconych kwasów tłuszczowych przyczynia się do zwiększenia wartości (pogorszenia) tego wskaźnika.

Co ciekawe, w przypadku produktów o jednorodnym składzie, takich jak sery, wytworzonych z tłuszczu – oleju lub masła, oraz napojów, Nutri-Score jest wyliczany na podstawie stosunku nasyconych kwasów tłuszczowych do wszystkich tłuszczów, a nie tylko ich zawartości. Jeśli stosunek nasyconych kwasów tłuszczowych do tłuszczu całkowitego w serach i innych produktach o dużej zawartości tłuszczu jest < 10%, produkt ten otrzymuje 0 punktów; podczas gdy stosunek ten wzrasta np. do 40%, produkt otrzyma już dodatkowe 5 punktów. Podobna zasada obowiązuje również w przypadku napojów, gdzie Nutri-Score opiera się nie tylko na wartości energetycznej produktu, ale uwzględnia proporcję owoców i warzyw w jego składzie (rys. 3) [2].

Rys. 3. Zasady obliczania punktów Nutri-score w oparciu o jakość składu produktu. Ikonografika pochodzi z „Evaluation scheme. Source: FAQ Nutri-Score, 
p. 29” i jest dostępna w oryginale pod adresem https://bit.ly/3CSfsGb

Jak działa system Nutri-Score w praktyce?

System Nutri-Score klasyfikuje poszczególne grupy żywności według pięciostopniowej skali. Na przykład produkty owocowe i warzywne zostały głównie sklasyfikowane w dwóch najwyższych kategoriach (A–B), podczas gdy większość słodkich przekąsek i produktów zawierających w swoim składzie nasycone kwasy tłuszczowe znajduje się w dwóch najniższych (D–E). Żywność wysokoprzetworzona jest zazwyczaj zaklasyfikowana do kategorii C, D lub E, podczas gdy produkty surowe lub niskoprzetworzone są oznaczone jako A lub B (tabela 1) [1, 2].

Tabela 1. Klasyfikacja poszczególnych grup żywności w krajach europejskich [1]

Grupa produktów spożywczych   Kategoria 
według 
Nutri-Score
Jaja kurze A
Tłuszcze i oleje
  • masło i tłuszcze pochodzenia zwierzęcego
  • margaryna 
  • tłuszcze roślinne 
D
D
D
C, D
Owoce i ich przetwory
  • przetwory owocowe 
  • świeże owoce  
 A
A, B
A
Produkty pełnoziarniste i ich przetwory
  • pieczywo
  • płatki śniadaniowe
  • płatki pełnoziarniste
  • wyroby piekarnicze
  • makaron, ryż i kasze    
A, D
A
B, D
A
D, E
A
Produkty pochodzenia zwierzęcego
  • alternatywy mięsne 
  • czerwone mięso
  • drób
  • podroby zwierzęce i wyroby mięsne  
 A, D
A
A, B
A, B
D, E
Nabiał i jego alternatywy 
  • ser
  • produkty fermentacji mlekowej
  • desery mleczne
  • produkty mlekopodobne
  • mleko  
B, D
D
A, B
C, D
A, B
B
Gotowe produkty
  • dania mięsne, rybne lub z udziałem jaj
  • dania na bazie ziemniaków, strączków lub innych warzyw
  • gotowa sałatka
  • kanapki
  • słona przekąska
  • gotowe zupy
  • sosy

B, C
B, C, D
A, B, C

A
C, D
D, E
B, C
B, C

Orzechy i nasiona
  • produkty na bazie orzechów i nasion
  • surowe orzechy i nasiona    
A, C
C, D
A
Ryby i owoce morza
  • ryby
  • owoce morza  
A
A
B, C, D
Słodycze
  • czekolada i słodycze czekoladowe
  • dżem, marmolada, słodycze
  • cukier, miód lub syropy smakowe
  • desery  
C, D, E
E
C, D
D
D
Warzywa i ich przetwory
  • rośliny strączkowe
  • ziemniaki, warzywa bogate w skrobię
  • warzywa (liściaste)  
A
A
A
A
Napoje
  • sok lub nektar
  • kawa, herbata, kakao
  • napoje gazowane
  • woda 
A, E
B, C
B
E
A

Jak powstał system Nutri-Score?

Pomysł umieszczenia etykiety Nutri-Score z informacją o wartości odżywczej na przodzie opakowania został zaproponowany już w 2014 r. przez profesora Hercberga, który w raporcie dla Ministerstwa Zdrowia przedstawił nowe rozwiązania mające na celu poprawę polityki żywieniowej we Francji. W styczniu 2016 r. propozycja zmiany etykietowania została zaakceptowana i włączona do francuskiej ustawy o modernizacji systemu ochrony zdrowia. W rezultacie 31 października 2017 r. etykieta z Nutri-Score została oficjalnie zaakceptowana przez rząd francuski. Obecnie wskaźnik ten jest stosowany na terenie innych krajów europejskich, w tym Belgii od marca 2019 r., 
Szwajcarii i Niemiec od września 2019 r. oraz Holandii od listopada 2019 r. [3]

Skuteczność Nutri-Score w promocji zdrowia

Badania epidemiologiczne przeprowadzone w krajach europejskich sugerują, że wprowadzenie systemu etykiet Nutri-Score może okazać się skutecznym sposobem na budowanie zdrowych nawyków żywieniowych wśród konsumentów.

Badanie przeprowadzone w grupie ponad 50 000 dorosłych z 10 różnych krajów europejskich sugeruje, że dieta złożona z produktów o wysokim FSA score (odpowiednik kat. D–E według Nutri-Score) była związana z niskim spożyciem produktów będących źródłem błonnika pokarmowego, a także była uboga w owoce, warzywa i ryby; z drugiej strony charakteryzowała się większym spożyciem czerwonego mię...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy