Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Diagnoza lekarska raka piersi

41

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet, a zachorowalność rośnie w związku z narażeniem na cywilizacyjne czynniki etiologiczne. Rak piersi stanowi heterogenną grupę chorób, wymagającą zindywidualizowanego, wielodyscyplinarnego leczenia. Optymalne wyniki uzyskują pacjentki poddane diagnostyce i terapii w ośrodkach specjalizujących się w leczeniu nowotworów piersi (breast cancer units – BCU). Wykrycie choroby we wczesnym okresie rozwoju, przed pojawieniem się przerzutów, jest kluczowe dla uzyskania trwałego wyleczenia, dlatego wprowadzono program profilaktycznych badań skriningowych, opartych na mammografii. Standardem postępowania we wczesnym raku piersi jest leczenie oszczędzające i deeskalacja chirurgii w obrębie dołu pachowego, a w przypadku konieczności wykonania mastektomii – zabiegi z jednoczesną rekonstrukcją piersi.

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. W Polsce, według danych Krajowego Rejestru Nowotworów z 2018 r., rak piersi stanowił 22,5% ogółu zachorowań na nowotwory złośliwe i dotknął 18 869 kobiet, tzn. występował prawie 2,5-krotnie częściej niż kolejny co do częstości rak płuc. Rak piersi stanowił również przyczynę 15% zgonów związanych z chorobami onkologicznymi. Większą liczbę zgonów wywołał jedynie wspomniany rak płuca (17%) [1].
Trendy w zakresie epidemiologii raka piersi są niekorzystne. W ciągu ostatnich 50 lat następuje w naszym kraju stały wzrost zachorowalności [1]. Takie zmiany są jednak nieuniknione. Można je tłumaczyć przemianami społeczno-ekonomicznymi, jak również demograficznymi, zachodzącymi w Polsce na przestrzeni ostatnich dekad, ponieważ rak piersi jest częstszy w krajach rozwiniętych, o wysokim współczynniku Human Development Index (HDI). Najwyższe wskaźniki zachorowalności notuje się w Europie Zachodniej, Skandynawii, Ameryce Północnej i Australii [2]. Wśród najistotniejszych cywilizacyjnych czynników etiologicznych wymienia się zmiany modelu prokreacyjnego, nieodpowiednią dietę, otyłość i brak aktywności fizycznej, które są odpowiedzialne za 80–90% przypadków. Pozostała część nowotworów piersi jest uwarunkowana genetycznie [3, 4].
O ile wzrost zachorowań odzwierciedla tendencje światowe, o tyle umieralność na raka piersi pozostaje w Polsce wyższa niż w krajach zachodnich. Od lat 90. ubiegłego wieku do 2010 r. notowano stabilizację, a następnie spadek umieralności na raka piersi. W drugiej dekadzie XXI w. nastąpił jednak wzrost współczynnika umieralności o ok. 16,5% [1, 5]. 
Te niekorzystne zmiany może częściowo tłumaczyć późne wprowadzenie mammograficznych programów skriningowych (2006 r.) i niska zgłaszalność na badania, wynosząca ok. 40%. Programy przesiewowe, które w największym stopniu wpłynęły na poprawę skuteczności leczenia raka piersi, w Europie Zachodniej i USA zostały wdrożone ok. 20 lat wcześniej [4]. 
Obok wczesnej diagnostyki raka piersi, realizowanej w ramach programów skriningowych, poprawa skuteczności leczenia wymaga kompleksowej opieki w wyspecjalizowanych ośrodkach. Udowodniono, że zespoły wielodyscyplinarne, ukierunkowane na tę jednostkę chorobową, nazywane breast cancer units, osiągają lepsze wyniki leczenia niż specjaliści działający w sposób rozproszony. Jest to wynik szczegółowej wiedzy pracujących w takich zespołach lekarzy i pielęgniarek, stosowania najnowszych standardów leczenia i nabywania doświadczenia wpływającego na jakość stosowanych terapii oraz procedur chirurgicznych [6].

POLECAMY

Rola breast cancer unit w leczeniu chorych na raka piersi 

Breast cancer unit (BCU) to wielodyscyplinarny zespół zajmujący się diagnostyką i leczeniem raka piersi. W skład zespołu wchodzą lekarze podstawowych specjalności onkologicznych, tj. onkologii klinicznej, radioterapii i chirurgii, jak również radiolodzy, patolodzy, a także przeszkolone pielęgniarki, psychoonkolodzy, specjaliści z dziedziny rehabilitacji i genetyki medycznej, dietetycy oraz koordynatorzy opieki medycznej. Zadaniem zespołu jest organizacja sprawnej diagnostyki, a po potwierdzeniu rozpoznania choroby nowotworowej – zapewnienie kompleksowej, odpowiadającej aktualnym zaleceniom opieki nad chorymi [6]. 
Kluczowym elementem pracy BCU jest konsylium wielospecjalistyczne. Jest to spotkanie specjalistów tworzących BCU, w czasie którego ustalane są indywidualne plany leczenia poszczególnych pacjentów. Na podstawie przeprowadzonej diagnostyki, obejmującej określenie zaawansowania raka (miejscowe, regionalne, uogólnione) oraz podtypu nowotworu, podejmowane są decyzje o sekwencji działań terapeutycznych, możliwych opcjach operacji i leczenia uzupełniającego. Obowiązkiem zespołu jest również zapewnienie opieki paliatywnej chorym, które nie kwalifikują się do radykalnego leczenia, oraz opieka nad pacjentkami, które zakończyły skuteczną terapię onkologiczną. 

Węzeł wartowniczy

Pierwszy węzeł na spływie chłonki z danej okolicy. Uznaje się, że taki węzeł „filtruje” płynącą naczyniami limfatycznymi chłonkę. Komórki nowotworowe, mające potencjał do tworzenia przerzutów, osiadają najpierw w tym węźle. Jeżeli węzeł wartowniczy nie zawiera przerzutu, to ryzyko przerzutu w dalszych węzłach jest bardzo małe.

 

Mammografia przesiewowa

Wykonywane u kobiet pomiędzy 50. a 69. r.ż. co dwa lata badanie, polegające na prześwietleniu piersi. Na zdjęciach poszukuje się nieprawidłowych zagęszczeń lub mikrozwapnień mogących świadczyć o początkach nowotworu. 

 

Leczenie oszczędzające (BCT) 

Sposób postępowania polegający na wycięciu guza piersi, z oszczędzeniem pozostałej części gruczołu, często uzupełniony plastyką piersi. Dzięki temu operacja nie powoduje zniekształcenia piersi. Leczenie chirurgiczne w przypadku BCT jest zawsze uzupełnione o radioterapię oraz leczenie systemowe. 

 

Niezwykle ważnym zadaniem zespołów zajmujących się leczeniem chorych na raka piersi jest monitorowanie wyników własnych działań. Stały rozwój i doskonalenie ośrodka powinny znajdować odzwierciedlenie zarówno w obiektywnych parametrach skuteczności leczenia, np. pięcioletnich przeżyciach chorych, jak i w raportowanych przez same pacjentki wskaźnikach jakości życia i zadowolenia z opieki [7].

Nowoczesne leczenie raka piersi 

Spośród sposobów leczenia raka piersi chirurgia wywiera największy wpływ na jakość życia pacjentek. Od czasu pierwszej nowoczesnej techniki radykalnej mastektomii, opisanej przez Williama Halsteda w 1894 r., dokonał się ogromny postęp w operacjach piersi, a stały rozwój dziedzin wspomagających skuteczność chirurgii umożliwia dalszą deeskalację procedur zabiegowych [8]. Niemniej dopiero w latach 70. ubiegłego wieku zespół z Mediolanu, kierowany przez Umberto Veronesi, wykazał porównywalną skuteczność operacji oszczędzających pierś, połączonych z radioterapią i usunięciem węzłów chłonnych, w stosunku do rozległych amputacji piersi [9]. Te badania otworzyły nowe horyzonty dla technik onkoplastycznych, pozostawiając klasyczną mastektomię jako metodę leczenia w sytuacji choroby miejscowo zaawansowanej, zapalnych raków piersi czy nawrotów po próbach leczenia oszczędzającego [10].
Kolejny przełom wiązał się z ograniczeniem wskazań do limfadenektomii. Zastosowana pierwszy raz przez Cabanasa [11], a rozpowszechniona przez Mortona [12], technika znakowania węzłów wartowniczych umożliwiła identyfikację i pobieranie do badania histopatologicznego pojedynczych węzłów chłonnych, stanowiących pierwsze miejsce przerzutów nowotworu. Nieobecność zmian nowotworowych w węźle wartowniczym pozwoliła z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć przerzuty w dalszych węzłach, a tym samym zrezygnować z rozległych resekcji utkania chłonnego pachy, które u ok. 20% chorych powodują powikłania w postaci obrzęków chłonnych kończyny górnej, ograniczenie sprawności i w efekcie niepełnosprawność pacjentki. 

Podskórna mastektomia  

Operacja polegająca na usunięciu gruczołu, ale pozostawieniu skóry i tkanki podskórnej. W czasie tej samej operacji w miejsce wyciętego miąższu piersi wprowadza się implant, którym odtwarzana jest pierś. 

 

BCU

Od angielskiego breast cancer unit – zespół specjalistów, zwykle pracujący w jedny...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy