Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Znaczenie kwasu alfa-liponowego w procesach neurodegeneracyjnych i chorobach metabolicznych

0 118

Kwas alfa-liponowy (kwas 1,2-ditiolano-3-pentanowy, lipoic acid – LA) jest naturalnie występującym w przyrodzie związkiem chemicznym silnie zaangażowanym w metabolizmie energetycznym mitochondriów. Jest obecny w świecie zwierzęcym i roślinnym, zarówno w komórkach prokariotycznych, jak i eukariotycznych.

Z względu na fakt, że składnik ten może być syntetyzowany w naszym organizmie (w mitochondriach, z udziałem aminokwasu – cysteiny i kwasu oktanowego), nie jest uznawany za witaminę. Jednakże, co ciekawe, pod względem strukturalnym przypomina witaminy z grupy B i uważa się go za substancję witaminopodobną [1, 2]. Kwas alfa-liponowy został odkryty (1937 r.) i po raz pierwszy wyizolowany (1957 r.) w czasach odkryć właśnie witamin [3]. Związek ten uznano za składnik o szerokich właściwościach zdrowotnych, o których wspomniano w dalszej części artykułu.

Dwie formy kwasu alfa-liponowego

Kwas alfa-liponowy występuje w postaci dwóch enancjomerów – R-enancjomeru i S-enancjomeru. Jednakże naturalnie kwas alfa-liponowy jest obecny w formie R [4]. Warto jedynie nadmienić, że u ludzi przyswajalność tego związku szacuje się na poziomie 20–40%, przy czym lepiej przyswajalny jest enancjomer R-LA (38%) niż enancjomer S-LA (28%) [5]. 

Z kolei gdy kwas alfa-liponowy spożywany jest jako suplement diety w postaci mieszaniny racemicznej, dostarcza on dwa izomery R-LA i S-LA. Jest to o tyle ważne, że S-LA może zapobiegać polimeryzacji R-LA i w ten sposób zwiększać biodostępność tego drugiego [6].

Źródła występowania

Jak wspomniano we wstępie, LA występuje zarówno w produktach roślinnych, jak i zwierzęcych. Spośród surowców roślinnych najlepszym źródłem kwasu alfa-liponowego są szpinak, brokuły i pomidory. W żywności pochodzenia zwierzęcego najwyższe ilości LA znajdują się w podrobach wołowych: nerkach, sercach i wątrobach [1].

Mechanizmy działania kwasu alfa-liponowego

Kwas alfa-liponowy jest rozpuszczalnym w tłuszczach i wodzie koenzymem zaangażowanym w metabolizm energetyczny węglowodanów, tłuszczów i białek. Ze względu na zawartość w swojej cząsteczce siarki jest unikalnym przeciwutleniaczem zdolnym do hamowania aktywności różnych rodzajów wolnych rodników, takich jak związki tlenowe i azotowe. Zredukowana forma LA wykazuje również zdolność do regeneracji witaminy E, askorbinianu i glutationu z ich postaci rodnikowych. LA jest też niezbędnym kofaktorem dla enzymów zaangażowanych w reakcje bioenergetyczne, takie jak dehydrogenaza pirogronianowa (PDH) i dehydrogenaza alfa-ketoglutaranu (alfa-KGDH) [7].

Kwas alfa-liponowy a działanie neuroprotekcyjne i schorzenia neurodegeneracyjne

W kontekście wpływu LA na ośrodkowy układ nerwowy badania przedkliniczne wskazują na działanie przeciwzapalne tego związku, a także na jego zdolność do zapobiegania uszkodzeniom neuronów (komórek nerwowych) wywołanym stresem oksydacyjnym. Efekt przeciwzapalny LA jest związany m.in. z hamowaniem czynnika jądrowego κβ (NF-κβ). Wiadomo też, że LA podwyższa poziom noradrenaliny i dopaminy w mózgu, blokuje receptor D2 u gryzoni i zmienia aktywność acetylocholinoesterazy w mózgu u starszych zwierząt [8].

W niewielkim badaniu pilotażowym zaobserwowano, że przyjmowanie kwasu alfa-liponowego w dawce 1200 mg/dzień przez rok spowodowało zwolnienie tempa atrofii mózgu u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym [9].

Doświadczenie na mysim modelu choroby Parkinsona pokazało, że LA charakteryzuje się działaniem neuroprotekcyjnym poprzez hamowanie utraty neuronów zlokalizowanych w istocie czarnej, której uszkodzenie uważa się za przyczynę wystąpienia zespołu parkinsonowskiego [10].

Stwierdzono także, że LA zmienia stężenie monoamin w hipokampie szczurów, co może mieć implikacje terapeutyczne w chorobach neurodegeneracyjnych, w tym chorobie Parkinsona [11]. Wyniki badania przeprowadzonego z udziałem dziewięciu pacjentów z chorobą Alzheimera wykazały, że podawanie LA (600 mg/dzień) przyczyniło się do stabilizacji funkcji poznawczych mierzonych w dwóch testach: MMSE (mini-mental state examination) i ADAScog (AD assessment scale, cognitive subscale) [12].

W doświadczeniu na szczurach z wywołanym udarem wskazano, że podanie dożylne LA skutkowało zmniejszeniem objętości zawału, obrzęku mózgu oraz uszkodzeń oksydacyjnych, a także wspomagało regenerację neurologiczną [13].

Zauważono również, że podawanie zwierzętom laboratoryjnym z wywołaną cukrzycą LA przyczyniło się do zapobiegania uszkodzeniom nerwów poprzez hamowanie stresu oksydacyjnego i reaktywnej glejozy, która występuje m.in. w przebiegu choroby Alzheimera, zespołu Korsakowa czy też stwardnienia rozsianego [14].

W jakich przypadkach stosowanie kwasu alfa-liponowego może być uzasadnione?

W powszechnej opinii kwas alfa-liponowy jest uznawany za złoty środek do stosowania w prewencji i „leczeniu” wielu chorób. Jednakże wielokrotne stwierdzenia, że LA jest „na wszystko” raczej nie zachęca do większego zainteresowania tym składnikiem. Z tego też względu warto przyjrzeć się wynikom badań naukowych, aby móc wyrobić sobie własne zdanie na temat przydatności LA.

W metaanalizie opublikowanej w 2019 r. na łamach poczytnego czasopisma „Nutrition” wykazano, że LA może korzystnie wpływać na parametry gospodarki lipidowej, przyczynia się do obniżenia stężenia triglicerydów (o 29,18 mg/dL), cholesterolu całkowitego (o 10,68 mg/dL) i cholesterolu frakcji LDL we krwi (o 12,90 mg/dL). Nie stwierdzono jedynie wpływu tego związku na poziom cholesterolu frakcji HDL. Odnotowano, że działanie LA było szczególnie skuteczne w dawce > 600 mg/dzień [15].

Boccardi i wsp. w swoim opracowaniu naukowym, opartym na wielu badaniach, wykazali z kolei, że LA ma działanie hipotensyjne. Autorzy zauważyli, że podawanie LA osobom z podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi spowodowało obniżenie zarówno skurczowego (o 8,1 mmHg), jak i rozkurczowego ciśnienia krwi (o 6,7 mmHg) [16].

W dwóch metaanalizach zaobserwowano, że podaż LA wiązała się też z nieznacznym, ale statystycznie istotnym obniżeniem masy ciała oraz wartości...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy