Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Zasady suplementacji witaminą D

17

Witamina D należy do grupy prohormonów. W 90% jest syntetyzowana w skórze w wyniku ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Na proces jej powstania ma wpływ kilka czynników, m.in. szerokość geograficzna, wiek, masa ciała, pigmentacja skóry, pora roku oraz pora dnia. Niedobór witaminy D w populacji polskiej jest powszechnym zjawiskiem. O prawidłową podaż witaminy D powinny zadbać przede wszystkim dzieci, kobiety w ciąży, a także osoby w wieku podeszłym. Jej dawka powinna być dobrana indywidualnie przez specjalistę i wynosić od 400 do 2000 IU/dzień.

Witamina D to związek należący do prohormonów. Jest zaliczana do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Wyróżniono jej dwie podstawowe formy chemiczne: cholekalcyferol, który występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, oraz ergokalcyferol, którego obecność stwierdzono w tkankach roślinnych, grzybach i drożdżach. Witamina D w ponad 90% jest syntetyzowana w wyniku ekspozycji na promienie słoneczne. Istnieje wiele czynników, które mają wpływ na proces jej powstawania, takie jak szerokość geograficzna, pora dnia, pora roku, masa ciała, wiek, pigmentacja skóry, a także stopień nasłonecznienia [1]. Występuje także w niewielkich ilościach w produktach spożywczych. Źródła witaminy D w pożywieniu przedstawiono w tab. 1 [2].
Witamina D jest związkiem o działaniu plejotropowym, co oznacza, że jej prawidłowa podaż wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, w tym m.in. układu kostnego, sercowo-naczyniowego, hormonalnego, odpornościowego i pokarmowego. Ze względu na jej udowodnione wielokierunkowe działanie należy zadbać o jej odpowiednią podaż w każdej grupie wiekowej [3]. Właściwym markerem stężenia witaminy D w organizmie jest oznaczenie 25-hydroksycholekalcyferolu. Normy klasyfikujące przedstawiono w tab. 2 [4].
 

POLECAMY

Tabela 1. Zawartość witaminy D [µg] na 100 g produktu spożywczego. Opracowanie własne na podstawie Szymański F., Bomba-Opoń D., Łęgosz P. i wsp. Miejsce witaminy D w codziennej praktyce klinicznej – interdyscyplinarne stanowisko ekspertów. Forum Medycyny Rodzinnej 2015, 9(6): 423–434
Produkt spożywczy Zawartość witaminy D [µg]/100 g produktu
makrela wędzona 8,4
śledź 19
łosoś 13
dorsz 1
jaja 1,7
wątroba wieprzowa 1,1
margaryna 5–7,5


Rekomendacje suplementacji witaminą D dla dzieci i niemowląt 

Obecnie obserwuje się powszechne występowanie niedoborów witaminy D w populacji polskiej. Opracowano rekomendacje, których celem jest profilaktyka jej niedoboru. U dzieci i niemowląt zalecana jest doustna suplementacja cholekalcyferolu w dawce 400 IU/dzień (10 µg/dzień), którą należy rozpocząć już od pierwszych dni życia i kontynuować do szóstego miesiąca życia dziecka bez względu na sposób karmienia. Pomiędzy szóstym a 12. miesiącem życia zalecana dawka suplementacji wynosi od 400 do 600 IU/dobę (10–15 µg/dzień) [5]. Ryzyko niedoboru u wcześniaków urodzonych przed 32. tygodniem ciąży jest dwukrotnie wyższe niż u niemowląt urodzonych o czasie. W przypadku niemowląt urodzonych przedwcześnie po konsultacji z lekarzem można rozważyć zwiększenie dawki witaminy D do 800 IU/dzień 
do wieku postkoncepcyjnego 40 tygodni [5]. Należy zwrócić uwagę, że niedobór u matki zwiększa ryzyko porodu niemowlęcia z niższą masą urodzeniową, a także ma wpływ na późniejszą mineralizację kośćca i wystąpienie defektu szkliwa w dzieciństwie. U osób w wieku od pierwszego do 18. roku życia należy wprowadzić suplementację w dawce 600–1000 IU/dzień od kwietnia do października. W przypadku niewystarczającego nasłonecznienia można kontynuować suplementację przez cały rok [6]. 
 

Tabela 2. Terminologia zakresów stężeń 25-hydroksycholekalcyferolu [25(OH)D3] w surowicy krwi. Opracowanie własne na podstawie Buczkowski K., Chlabicz S., Dytfeld J. i wsp. Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminą D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, 7(2): 55–58
Stężenie witaminy D w surowicy [ng/ml] Terminologia
0–20 deficyt
> 20–30 stężenie suboptymalne
> 30–50 stężenie optymalne
> 50–100 stężenie wysokie
> 100 stężenie potencjalnie toksyczne
> 200 stężenie toksyczne


Rekomendacje suplementacji witaminy D dla dorosłych

U osób dorosłych rekomendowana dawka witaminy D wzrasta i wynosi 800–2000 IU/dzień w okresie jesienno-zimowym, jednak w przypadku niewystarczającego nasłonecznienia można kontynuować suplementację cały rok. Dawka witaminy D powinna być dobrana indywidualnie przez lekarza specjalistę i zależy m.in. od wieku i masy ciała. Szczególną grupę stanowią kobiety w ciąży i kobiety karmiące. Witamina D odgrywa kluczową rolę w pierwszym trymestrze ciąży, warunkując prawidłową implantację zarodka oraz transkrypcję genów. Skutkiem jej niedoboru w ciąży może być m.in. wystąpienie stanu przedrzucawkowego, rozmiękanie potylicy, a także zwiększone ryzyko cukrzycy ciążowej, krzywicy oraz przedwczesnego porodu [6, 7]. 
 

Komentarz ekspercki


lek. med. Agata Strukow 
dyrektor ds. marketingu medycznego w ALAB laboratoria; absolwentka Wydziału Lekarskiego Pomorskiej Akademii Medycznej oraz kierunków podyplomowych dietetyka w chorobach wewnętrznych i metabolicznych, psychologia biznesu dla menedżerów oraz MBA; ekspert ALAB laboratoria; jej szczególne zainteresowania to diagnostyka chorób związanych ze stresem, otyłością i nieprawidłową dietą

Suplementacja diety witaminą D w Polsce jest koniecznością. Pytanie, które każdy pacjent sobie zadaje, brzmi zawsze tak samo. Czy zażywana przeze mnie dawka witaminy D jest optymalna, czy nie jest za duża, ale z drugiej strony – czy wystarcza? Rekomendowane dawkowanie jest różne dla różnych grup pacjentów, zależy również od pory roku, dlatego zupełnie zrozumiałe jest, że można się zgubić. Z drugiej strony niektórzy pacjenci nie zastanawiają się w ogóle, czy przyjmowana dawka jest adekwatna do potrzeb – powszechnie przyjęło się bowiem, że standardowa dawka suplementacyjna wynosi 1000 lub 2000 j.m. dziennie. 

Jaka jest prawidłowa odpowiedź? 
Kluczem do optymalnego działania witaminy D w naszym ogranizmie jest jej optymalny poziom we krwi, czyli 30–50 ng/ml. Dlatego zanim zacznie się suplementację, trzeba wykonać badanie poziomu witaminy D we krwi i dopiero – w zależności od jej poziomu – dobrać dawkowanie. Większość Polaków ma tak głęboki niedobór, iż dawka 1000–2000 j.m. nie wystarczy, aby go uzupełnić. W rezultacie mamy błędne koło polegające na tym, iż suplementujemy dietę witaminą D, a nadal mamy niedobór. Dlatego rekomendacje mówią, iż suplementacja i leczenie niedoborów witaminy D muszą być prowadzone po uprzednim badaniu w laboratorium. 
Jakie badanie wykonać? W laboratorium mamy dostępne dwa badania – 25(OH)D total i 1,25(OH)2D3. Aby sprawdzić, jakie są magazyny witaminy D, należy wykonać 25(OH)D total. Jest to badanie tańsze i dobrze obrazuje jej zapasy. Natomiast jeśli mamy jakiekolwiek problemy z metabolizmem witaminy D (np. już przyjmujemy wysokie dawki, a ciągle jest niedobór), wykonujemy test 1,25(OH)2D3, który odzwierciedla bieżącą aktywność witaminy D w organizmie. Nowe dawki suplementacyjne powinny być wdrożone na mniej więcej trzy miesiące. Po tym czasie wykonujemy badanie kontrolne i – jeśli stężenie witaminy D zmienia się zgodnie z oczekiwaniami – kontynnujemy ustalone dawkowanie. Po osiągnięciu poziomu 30–50 ng/ml i dobraniu optymalnej dla nas dawki badanie witaminy D wystarczy wykonywać raz w roku. 
Zachęcamy do zapoznania się z Zasadami suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018 pod redakcją prof. P. Płudowskiego, które zawierają reguły dostosowane do potrzeb polskiej populacji. 


Według najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2020 r. u kobiet w okresie prokreacyjnym, a także w okresie ciąży i laktacji należy uwzględnić dawkę 1500–2000 IU/dzień [8]. Istotne jest to, aby wprowadzić produkty spożywcze będące źródłem wapnia w celu zwiększenia przyswajalności witaminy D. Jego głównym źródłem są przede wszystkim mleko i produkty mleczne, a także nasiona roślin strączkowych, migdały oraz jaja [9]. Spożywając żywność będącą źródłem witaminy D, należy zwrócić uwagę na ograniczenie podaży produktów bogatych w błonnik pokarmowy, takich jak płatki owsiane, otręby owsiane, kasza gryczana, pełnoziarniste pieczywo (pieczywo graham, pieczywo razowe). Z licznych badań wynika, że podaż zarówno witaminy D, jak i wapnia znacząco odbiega od zalecanych rekomendacji. Należy zwrócić uwagę, że jej częsty niedobór wynika przede wszystkim z niewystarczającej ekspozycji na promienie słoneczne, nadmiernej masy ciała, stosowania kremów z filtrem UVB w miesiącach letnich, wieku, a także występowania licznych chorób współistniejących przede wszystkim u osób starszych [10]. Istnieje wiele jednostek chorobowych, w których wchłanianie witaminy D 
jest zaburzone. Zaliczają się do nich m.in.:

  • nieswoiste choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna),
  • enteropatia glutenozależna (choroba trzewna),
  • przewlekła cholestaza,
  • marskość wątroby,
  • choroby trzustki,
  • mukowiscydoza [11, 12].

U osób po 65. roku życia ze względu na zmniejszoną ekspozycję na słońce, zwiększone ryzyko złamań i osteoporozy oraz występowanie licznych chorób współistniejących, takich jak choroby nerek, zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego, należy suplementować dietę witaminą D przez cały rok.

Preparaty farmako

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy