Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

17 listopada 2016

Skład chemiczny i adaptogenne działanie pszczelego pyłku kwiatowego

230

Skład chemiczny

POLECAMY

Pyłek w formie obnóży pozyskuje się za pomocą poławiaczy pyłku i po wysuszeniu stanowi on surowiec farmaceutyczny, spożywczy lub kosmetyczny. Do celów użytkowych obnóże rozdrabnia się i wykorzystuje, m.in. do wytwarzania tabletek, kapsułek i granulatów, a także sporządza z niego wyciągi alkoholowe, głównie zagęszczone.

Pyłek kwiatowy jest dość zróżnicowanym produktem pochodzenia roślinnego, bogatym w substancje biologicznie aktywne.

W ziarnach pszczelego pyłku kwiatowego, pochodzącego z różnych gatunków roślin, stwierdzono ponad 250 substancji. Do zasadniczych grup związków zalicza się białka i aminokwasy, lipidy i kwasy tłuszczowe, cukry, związki fenolowe i triterpenowe, witaminy i biopierwiastki. Szczegółowy skład chemiczny pyłku kwiatowego przedstawiono w tabeli.

Tabela. Skład chemiczny pyłku kwiatowego.

Składniki

Średnia zawartość (%)

Białko ogólne i aminokwasy

Lipidy całkowite i kwasy tłuszczowe

Cukry

Związki polifenolowe i triterpenowe

Witaminy

Biopierwiastki

Woda

Celuloza

Łącznie

23,9

5,4

33,7

1,2

0,2

1,3

9,5

22,4

97,6

Wśród głównych grup substancji w największej ilości występują w pyłku kwiatowym cukry (33,7%), a następnie białko ogólne i aminokwasy (23,9%) oraz celuloza (22,4%). Kolejne miejsca zajmują: woda (9,5%), lipidy całkowite i kwasy tłuszczowe (5,4%), biopierwiastki (1,3%), związki polifenolowe i triterpenowe (1,2%) oraz witaminy (0,2%). Łącznie wymienione składniki dają ogólną wartość 97,6%.

W związku z powyższym można przyjąć, że około 70% substancji znajdujących się w pyłku kwiatowym (wyłączając wodę i celulozę) odznacza się działaniem biologicznym. A zatem pyłek kwiatowy (obnóże pszczele) można wykorzystać z powodzeniem jako suplement diety. Szczególnie produkt ten odznacza się silnym działaniem adaptogennym.

Działanie adaptogenne

Działanie substancji adaptogennych polega na podwyższaniu odporności organizmu przeciwko szkodliwym czynnikom otaczającego nas środowiska, w tym sprawności fizycznej i psychicznej oraz odporności immunologicznej. Pyłek kwiatowy jest silną substancją adaptogenną. Wskazują na to badania na zwierzętach doświadczalnych oraz badania prowadzone z udziałem ochotników i ludzi chorych.

W tym kontekście podwyższanie sprawności fizycznej w niekorzystnych warunkach środowiska, dotyczy na przykład znacznego obciążenia wysiłkiem, wpływu wysokiej lub niskiej temperatury, hałasu, wibracji, promieniowania jonizującego, braku tlenu, a także działania toksycznego rozpuszczalników organicznych, alkoholu, nikotyny, szkodliwych metali i leków.

Drugim obszarem działania substancji adaptogennych jest podwyższanie sprawności funkcji mózgowych, takich jak pamięć, uczenie się, myślenie i zdolność koncentracji, to znaczy pobudzania procesów mózgowych w sferze psychiki i odczuwania bodźców. Działanie to obejmuje także stan wywołany przez różne czynniki stresogenne, zwane sygnałami stresowymi, szczególnie przez napięcie psychiczne.

Działanie substancji adaptogennych wiąże się ponadto z ich wpływem na układ immunologiczny. Powodują one mianowicie wzrost odporności organizmu na zakażenia wywołane przez drobnoustroje, szczególnie bakterie i wirusy. Stąd często działanie substancji adaptogennych wiąże się z ich właściwościami immunostymulującymi.

Podwyższanie sprawności fizycznej

Podwyższanie sprawności fizycznej organizmu pod wpływem pyłku kwiatowego przedstawiono na przykładzie publikacji, które obejmowały sportowców i alpinistów oraz zwierzęta doświadczalne poddane ćwiczeniom biegowym i niedotlenieniu mózgu.

Steben i Boudreaux (1978) w badaniach z udziałem chłopców szkoły średniej, specjalizujących się w biegach ulicznych, użyli ekstraktu z pyłku kwiatowego w postaci kapsułek o masie 365 mg. Chłopcy zostali podzieleni losowo na 2 grupy, po 6 osób każda, z których jedna otrzymywała przez 2 tygodnie rano przed posiłkiem 4 kapsułki wspomnianego preparatu, a druga po 4 kapsułki placebo. Badania wykazały, że prędkość chłopców otrzymujących ekstrakt z pyłku kwiatowego na dystansie 3 km była średnio o 7,8% większa w porównaniu do chłopców grupy kontrolnej.

Drożdż i Gwizdek (1996) badaniami objęli 30 wyczynowych alpinistów podczas obozu treningowo-kondycyjnego, trwającego 15 dni. Byli nimi mężczyźni w wieku 22-27 lat, podzieleni na dwie grupy: grupę 20 osób otrzymującą granulat zawierający 78% pyłku kwiatowego w ilości 45 g/dobę oraz  grupę 10 osób, która nie otrzymywała tego preparatu (grupa kontrolna). Obie grupy wykonywały analogiczne zajęcia treningowe oraz przebywały w takich samych warunkach socjalno-bytowych. W okresie doświadczenia osoby obu grup nie miały ze sobą kontaktu. Czas trwania zajęć wynosił 10-14 godz. na dobę.

Przeprowadzone badania i obserwacje wykazały, że alpiniści otrzymujący pyłek kwiatowy przez cały okres zgrupowania byli w lepszej kondycji fizycznej, oraz nie stwierdzono u nich spadku masy ciała, co miało miejsce u osób grupy kontrolnej. Po 15 dniach zażywania pyłku kwiatowego w grupie badanej stwierdzono, w porównaniu do wartości wyjściowych, statystycznie znamienny wzrost hematokrytu, hemoglobiny, średniej zawartości hemoglobiny w krwinkach czerwonych oraz liczby krwinek czerwonych i białych we krwi obwodowej. Natomiast w grupie kontrolnej wszystkie te wartości w porównaniu do stanu sprzed doświadczenia uległy wyraźnemu obniżeniu.

Tichonow i wsp. (2008) przedstawili z kolei dane dotyczące wpływu preparatu złożonego z pyłku kwiatowego i kwasu bursztynowego pod nazwą Pollentar na szczury obciążone wysiłkiem. W doświadczeniu użyto 40 szczurów. Kapsułki Pollentar w dawce 25 mg/kg m.c. podawano dożołądkowo raz dziennie przez okres 15 dni. Dla celów porównawczych użyto szczurów kontrolnych. Wszystkie zwierzęta przez 2 tygodnie przed doświadczeniem przyzwyczajano do wzmożonego wysiłku na bieżni ruchomej. Następnie szczury badane (po podaniu preparatu Pollentar) i kontrolne, poddawano biegowi na bieżni ruchomej przez 10 min przy szybkości 42 m/min.

Analiza wskaźników biochemicznych wykazała, że obciążenie zwierząt doświadczalnych wysiłkiem przy równoczesnym podawaniu preparatu Pollentar prowadzi do  lepszego zabezpieczenia rezerw energetycznych w postaci glikogenu w wątrobie i mięśniach, w porównaniu do szczurów, które nie otrzymywały tego preparatu. Wskazuje na to również lepszy układ przeciwutleniający u zwierząt otrzymujących preparat Pollentar niż u zwierząt kontrolnych, o czym świadczy niższy poziom lipidów ogólnych i aldehydu dimalonowego oraz wyższy poziom glutationu zredukowanego.

Na podstawie otrzymanych wyników autorzy omawianej pracy obliczyli, że pod wpływem kapsułek Pollentar następuje statystycznie znamienne podwyższenie stanu wytrzymałości zwierząt średnio o 100% w porównaniu z grupą kontrolną.

Tichonow i wsp. (2008) opisali także korzystne działanie preparatu Pollentar w przypadku niedotlenienia mózgu u zwierząt doświadczalnych. Doświadczenie prowadzono na 60 szczurach. Pierwsza grupa zwierząt otrzymywała zapobiegawczo przez 14 dni dożołądkowo preparat Pollentar w dawce 25 mg/kg. Druga grupa zwierząt otrzymywała tą samą drogą i przez ten sam okres czasu Piracetam – lek o działaniu ochraniającym mózg. Ogólne niedotlenienie mózgu wywoływano u szczurów na drodze podwiązywania arterii krwionośnych.

Badania wykazały, że w grupie otrzymującej Piracetam po 7 dniach przeżyło 38% zwierząt, a w grupie otrzymującej Pollentar – 55% zwierząt doświadczalnych. Świadczy to o wyraźnym przeciwniedotlenieniowym działaniu pyłku kwiatowego.

W związku z powyższym można stwierdzić, że obnóże pszczele oraz uzyskane z niego preparaty, z powodzeniem nadają się do podwyższania odporności fizycznej organizmu człowieka.

Podwyższanie sprawności psychicznej

Zagadnienie to zostanie omówione na podstawie publikacji opartych na badaniach klinicznych pyłku kwiatowego z udziałem osób cierpiących z powodu chorób psychicznych i osób starszych.

Paret (1988) zastosował pyłek kwiatowy w ciężkich zespołach depresyjnych wraz z  ogólnie stosowanymi lekami przeciwdepresyjnymi. Pozwalało to na szybsze przywrócenie stanu zdrowia przy podawaniu stosunkowo niewielkich dawek tego produktu pszczelego. Pyłek kwiatowy okazał się w wielu przypadkach środkiem podtrzymującym chorego w normalnym stanie zdrowia bez konieczności uciekania się do środków przeciwdepresyjnych. W trakcie konsultacji psychiatrycznych duży odsetek chorych skarży się na wyczerpanie, astenię, przygnębienie oraz obniżenie sił życiowych. W tych przypadkach pyłek kwiatowy w małych dawkach (1-3 g dziennie) okazał się dość skutecznym czynnikiem terapeutycznym. Już po kilku dniach leczenia prawie u wszystkich pacjentów obserwowano polepszenie stanu zdrowia. Siły życiowe pacjentów wzrastały, zaczynali oni radzić sobie z trudami związanymi z pracą zawodową i środowiskiem, wzrastał optymistyczny nastrój i dobre usposobienie. Poza tym dobre efekty lecznicze uzyskiwano w przypadkach, kiedy wraz z wiekiem na tle obniżenia sił życiowych zaczynały pojawiać się stany depresyjne. Długotrwałe podawanie niewielkich ilości pyłku kwiatowego (1 g dziennie) zwykle przywracało normalny stan zdrowia i nie wymagało podawania leków przeciwdepresyjnych.

Kolejnym obszarem psychiatrii, gdzie pyłek kwiatowy może być bardzo przydatny, jest alkoholizm. U nałogowych alkoholików obserwuje się wiele niedoborów (witaminowych, mineralnych i białkowych), w uzupełnianiu których pyłek kwiatowy jest bardzo skuteczny. Szczególne zastosowanie pyłku może mieć miejsce w przypadku leczenia tzw. zespołu abstynencji (odstawienia), pojawiającego się w przypadku zaprzestania picia alkoholu. Zespół abstynencji trwa zwykle około jednego tygodnia. Jeśli jednak przyjmuje się pyłek kwiatowy (2-3 g dziennie) w połączeniu z małymi dawkami preparatu psychotropowego i dużą ilością wody, udaje się go skrócić do 3 dni, a niekiedy nawet całkowicie wyeliminować (Paret 1988).

Dane przedstawione przez Teleszuna i wsp. (1993), dotyczące rehabilitacji pracowników likwidujących awarię w elektrowni atomowej w Czarnobylu, cierpiących z powodu kompleksu chorób neurologicznych, dotyczyły porównania działania leczniczego pyłku kwiatowego w postaci obnóża pszczelego. Środek ten podawano chorym z dystonią naczyniowegetatywną i uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, w ilości 10 g dziennie przez okres 18-20 dni. Badania wykazały, że stan neurologiczny chorych znacznie się poprawił po kuracji pyłkowej. Stwierdzono, że spośród 16 chorych otrzymujących obnóże pszczele w 11 przypadkach (ok. 69%) objawy chorobowe, takie jak bóle głowy, bolesność punktów wegetatywnych, rozdrażnienie, labilność naczyniowa i zaburzenia snu, ustąpiły po 8-10 dniach.

Na podstawie przedstawionych publikacji można przyjąć, że pyłek kwiatowy jest bardzo przydatnym produktem pszczelim w psychiatrii i w chorobach neurologicznych, gdzie wyraźnie poprawia sprawność psychiczną ludzi chorych.

Podwyższanie odporności immunologicznej

Drożdż i Gwizdek (1986), którzy badali oddziaływanie pyłku kwiatowego na kondycję fizyczną alpinistów stwierdzili, że wystąpił u nich statystycznie znamienny wzrost liczby krwinek białych, w tym limfocytów, eozynofili i monocytów. Wzrost liczby wymienionych form krwinek białych wystąpił po 15-dniowym podawaniu 35 g obnóża pszczelego dziennie. Poziom limfocytów w surowicy krwi alpinistów po zakończeniu doświadczenia był o 54,8% wyższy, eozynofilów 2 razy wyższy, a monocytów 2,5 razy wyższy niż w surowicy tych samych alpinistów przed doświadczeniem. A zatem podawanie alpinistom pyłku kwiatowego spowodowało u nich w ciągu krótkiego czasu wyraźny wzrost swoistej (limfocyty) i nieswoistej (eozynofile i monocyty) odporności komórkowej.

Teleszun i wsp. (1993) otrzymali podobne wyniki, podając pracownikom likwidującym awarię w Czernobylu i napromieniowanym energią jonizującą, pyłek kwiatowy w postaci obnóża pszczelego w ilości 10 g dziennie przez okres 18-20 dni. Zaobserwowano,  że przyjmowanie pyłku kwiatowego powodowało wyraźny wzrost aktywności fagocytów we krwi obwodowej pracowników elektrowni atomowej, którzy w czasie likwidacji awarii zostali napromieniowani dużymi dawkami energii jonizującej. Pod wpływem obnóża pszczelego liczba fagocytów zdolnych do pochłaniania i unieszkodliwiania drobnoustrojów chorobotwórczych wzrosła 2,3 razy. A zatem obnóże pszczele okazało się dobrym stymulatorem sił odpornościowych u chorych z chorobą popromienną.

Malmström i Cederlöf (1983) stosowali preparat otrzymany z pyłku kwiatowego do zabezpieczania poborowych przed zakażeniem górnych dróg oddechowych. Podawali oni zapobiegawczo 775 poborowym przez 14 dni preparat z pyłku kwiatowego pod nazwą Cernilton (zawierający w 1 tabletce 60 mg wodnego wyciągu i 3 mg etanolowego wyciągu z obnóża pszczelego). Okazało się, że tylko 35% poborowych zachorowało na różnego rodzaju zakażenia górnych dróg oddechowych, zwane chorobą przeziębieniową. Natomiast wszyscy poborowi, którzy nie otrzymywali pyłku kwiatowego, w mniejszym lub większym stopniu ulegali chorobie przeziębieniowej.

Z przedstawionych powyżej badań można wnioskować, że podawanie obnóża pszczelego lub ekstraktów z tego produktu ludziom i zwierzętom wzmaga ich siły odpornościowe. Istnieje zatem możliwość wykorzystywania tego zjawiska w zapobieganiu zakażeniom dróg oddechowych, m.in. chorobie przeziębieniowej.

Podsumowanie

W podsumowaniu można stwierdzić, że pyłek kwiatowy w postaci obnóża pszczelego i jego ekstraktów odznacza się działaniem adaptogennym, to znaczy podwyższa sprawność fizyczną i psychiczną oraz odporność immunologiczną organizmu człowieka. Aktywność adaptogenna pyłku kwiatowego przejawia się także w działaniu zmniejszającym niedotlenienie mózgu, ochraniającym przed promieniowaniem jonizującym oraz w działaniu przeciwstresowym.

Warto dodać, że  w celu podwyższenia odporności fizycznej i immunologicznej podaje się wyższe dawki obnóża pszczelego (10-40 g dziennie), a dla podwyższenia sprawności psychicznej małe dawki tego produktu (1-3 g dziennie) przez 2-6 tygodni.

Przypisy