Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Senolityki jako sposób na wieczną młodość?

221

Młodość w ujęciu zarówno powierzchownym (wygląd zewnętrzny), jak i związanym z ogólnie pojętym zdrowiem, to obecnie cel większości osób we współczesnym społeczeństwie. Aktualnie na popularności zyskują wszelkie zabiegi z zakresu medycyny i kosmetologii estetycznej, których celem jest zachowanie młodego wyglądu. Nie zapominajmy, że wraz z upływem lat oprócz skóry starzeją się również wewnętrzne struktury organizmu, takie jak narządy, gruczoły czy naczynia krwionośne. Dodatkowo nadmierna masa ciała czy choroby przewlekłe mogą przyspieszać starzenie się organizmu. Czym zatem są senolityki i jak mogą pomóc nam w zwalczaniu oznak starzenia się?

Czym są starzejące się komórki i jaka jest ich rola w organizmie człowieka?

Z jednej strony tzw. starzejące się komórki (senescent cells) działają zbawiennie na organizm poprzez hamowanie kancerogenezy (powstawanie komórek nowotworowych), warunkowanie rozwoju zarodka, naprawę tkanek czy gojenie się ran, z drugiej strony ich nadmierną kumulację obserwuje się w starzejącym organizmie oraz u osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak choroba Alzheimera, zwłóknienie płuc czy miażdżyca [1, 2]. Organizm ludzki do walki z nowotworem używa różnych mechanizmów. Jednym z nich jest apoptoza, czyli programowana śmierć komórki, natomiast innym sposobem jest zahamowanie proliferacji (namnażania) komórek rakotwórczych właśnie poprzez działanie starzejących się komórek. Skoro komórki te są tak bardzo przydatne, to dlaczego zatem w niektórych sytuacjach mogą mieć negatywny wpływ na organizm? Kwestia ta nie została całkowicie wytłumaczona. Fakt formowania starzejących się komórek jest związany z dynamicznym i wieloetapowym procesem, podczas którego komórki te nieustannie rozwijają się i różnicują, co wpływa na ich późniejsze funkcje [3]. Ponadto badania pokazują, że starzejący się organizm z uwagi na pogarszającą się odporność nie dysponuje już zasobami wystarczającymi do usuwania nadmiernie kumulujących się starzejących komórek [3]. Cechą charakterystyczną komórek starzejących się jest tzw. fenotyp SASP (senescence-associated secretory phenotype; fenotyp sekrecyjny związany ze starzeniem się), który jest związany z produkcją cytokin prozapalnych [4]. 
Jak wiadomo, nadmierna i przewlekła produkcja substancji o działaniu prozapalnym nie jest pożądanym procesem dla ludzkiego organizmu. Dlatego też starzenie się ustroju, podobnie jak otyłość, jest związane z chronicznym stanem zapalnym. Idąc dalej tym tropem – nadmierna produkcja czynników zapalnych to także wzrost liczby wolnych rodników, a w następstwie uszkodzeń DNA. Czy zatem istnieje skuteczny sposób, aby takie zmiany zahamować lub chociaż spowolnić?

Senolityki – czym są?

Senolityki to głównie leki, których działanie polega na „uśmiercaniu” starzejących się komórek. Niemniej jednak senolitykiem może być również każda substancja bioaktywna (antyoksydant czy ekstrakt roślinny), która wpływa na metabolizm starzejących się komórek. Co ciekawe, senolityki nie oddziałują na prawidłowe komórki [2, 5]. Pierwszymi opisywanymi w literaturze fachowej lekami/substancjami o właściwościach senolitycznych był Dasatinib i kwercetyna [6]. Dasatinib to lek używany w terapii przeciwnowotworowej, z kolei kwercetyna jest związkiem pochodzenia roślinnego. W badaniu przeprowadzonym w 2019 r. u 19 pacjentów z idiopatycznym zwłóknieniem płuc wykazano, że zastosowanie Dasatinibu (100 mg/dzień) w połączeniu z kwercetyną (250 mg × 5/dzień) poprawia znacząco ich kondycję fizyczną [7]. 
W badaniach na modelu zwierzęcym potwierdzono także, że Dasatinib i kwercetyna, oprócz usuwania starzejących się komórek, zmniejszają insulinooporność, białkomocz oraz dysfunkcję nerek u myszy karmionych dietą wysokotłuszczową [2]. Korzystne działanie okazuje się mieć nawet samodzielna dawka kwercetyny, która zmniejsza zwłóknienie nerek, hamuje procesy utleniania oraz obniża stężenie kreatyniny. Z tego powodu powstają hipotezy potwierdzające zasadność wykorzystania Dasatinibu w połączeniu z kwercetyną u osób z przewlekłą chorobą nerek [2]. 
Potencjalną grupą docelową do terapii senolitykami są diabetycy, u których – jak wiadomo – po wielu latach trwania choroby występują zaawansowane zmiany naczyniowe w mózgu, sercu, ale również w nerkach, które nieuchronnie mogą prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek. I faktycznie, działanie senolityczne Dasatinibu w połączeniu z kwercetyną zostało potwierdzone u ludzi. Podawanie Dastinibu w dawce 100 mg/dzień oraz kwercetyny (500 mg × 2/dzień) przez trzy dni osobom w wieku 50–80 lat, z cukrzycą i towarzyszącą przewlekłą choroba nerek, okazało się zmniejszać liczbę starzejących się komórek [2]. Jest to obiecująca perspektywa dla wszystkich osób w wieku podeszłym, których nieustannie przybywa w obecnym, starzejącym się społeczeństwie. Senolityki, oprócz potwierdzonego korzystnego działania na nerki, wpływają również na zdolność do regeneracji komórek serca i stan komórek mięśniowych, a co za tym idzie – wydolność i możliwość wykonywania codziennych czynności oraz ćwiczeń fizycznych [2]. Podkreśla się również zdolność senolityków do hamowania rozwoju osteoporozy [2]. W badaniach przeprowadzonych na modelu zwierzęcym zastosowanie senolityków pozwalało na wydłużenie życia nawet o 36% [8]. Pamiętajmy, że Dasatinib to lek, który w przyszłości potencjalnie może być wykorzystywany jako senolityk, ale tylko pod nadzorem lekarza.
Odpowiadając na pytanie: „Czy senolityki są bezpieczne?”, warto przytoczyć doniesienia naukowe, które wskazują, że niektóre środki, takie jak Nutlina, oprócz działania na komórki starzejące się, mogą również oddziaływać na ich zdrowe odpowiedniki. Działania niepożądane to przykładowo krwawienia (spowodowane zmniejszeniem liczby płytek krwi), zwiększona podatność na infekcje (skutek obniżenia liczby neutrocytów) czy niedobory innych zdrowych komórek [9]. Dlatego też niezbędne jest przeprowadzenie dalszych badań, których celem będzie potwierdzenie bezpieczeństwa stosowania senolityków.

Czym tak naprawdę jest kwercetyna i gdzie ją znajdziemy?

Pamiętajmy, że kwercetyna to naturalna substancja występująca w żywności pochodzenia roślinnego. Chemicznie rzecz ujmując – kwercetyna jest flawonoidem należącym do klasy flawonoli [10]. Możemy ją znaleźć w herbacie, sokach owocowych, winie czy miodzie. Bogate źródło kwercetyny to: owoce (pomarańcza, czarna porzeczka, borówka czernica, jabłko), warzywa (kapusta, szpinak, brokuł, cebula), kwiaty (czarny bez, kasztanowiec, głóg) oraz rośliny zielne (skrzyp, rumianek, dziurawiec, ruta) [10]. Zawartość kwercetyny w produktach zależy od stopnia dojrzałości rośliny, czynników środowiskowych i rodzaju uprawy. Przykładowo dojrzałe owoce borówki zawierają mniej kwercetyny niż niedojrzałe [10]. Im ciemniejsza łuska cebuli (żółta, czerwona), tym wyższa zawartość kwercetyny. Z kolei obróbka termiczna obniża zawartość flawonoidów w żywności o ok. 20%. Stosunkowo wysoką zawartością kwercetyny cechuje się również herbata – głównie niefermentowana, czyli zielona, i półfer...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy