Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Probiotyki w leczeniu biegunki wywołanej przez Clostridium difficile

0 26

Charakterystyka Clostridium difficile

Clostridium difficile (C. difficile) to Gram-dodatnia, beztlenowa bakteria. Środowiskiem jej występowania jest woda, gleba, a także przewody pokarmowe ludzi oraz zwierząt. Ma ona zdolność wytwarzania przetrwalników (spor). Właśnie ta cecha umożliwia jej przetrwanie w organizmie oraz transmisję lub reaktywację zakażania. Dodatkowo spory są niewrażliwe na wysokie temperatury, kwasy oraz środki czystości [1]. Wyróżnia się dwa szczepy C. difficile – te, które nie wytwarzają toksyn oraz toksynotwórcze. Te pierwsze nie są niebezpieczne dla zdrowia, ponieważ nie dochodzi do zakażenia. Szczepy toksynotwórcze C. difficile wytwarzają dwa główne rodzaje toksyn: A i B. Niektóre także wytwarzają toksynę binarną CDT. Toksyny A i B przyłączają się w jelicie do enterocytów, zaburzając ich metabolizm komórkowy. Dochodzi do naruszenia integralności cytoszkieletu, połączeń międzykomórkowych, a także apoptozy komórek nabłonka jelitowego. Toksyny wpływają także na produkcję cytokin prozapalnych. Wszystkie te procesy prowadzą do rozwoju zapalenia jelita grubego oraz biegunki [2–3]. 

POLECAMY

Charakterystyka zakażeń wywołanych przez C. difficile

Do chorób związanych z zakażeniem Clostridium difficile zalicza się biegunkę poantybiotykowa, poantybiotykowe zapalenie okrężnicy oraz rzekomobłoniaste zapalenie jelit [4]. 

Jednym z głównych czynników ryzyka prowadzących do zakażenia bakterią jest antybiotykoterapia oraz zaburzenia mikrobioty jelitowej nią wywołane. U osób zdrowych kolonizacja jelita przez C. difficile nie prowadzi do wystąpienia objawów. Jest to spowodowanie naturalną, konkurencyjną mikrobiotą jelitową organizmu, która hamuje rozwój infekcji. Jednak ze względu na niekorzystne zmiany w mikrobiocie, wywołane przez antybiotyki, bakterie C. difficile mają ułatwiony dostęp do enterocytów i rozwoju zakażenia. W przypadku przyjmowania klindamycyny oraz preparatów z grup fluorochinolonów i cefalosporyn obserwuje się największe ryzyko zakażenia. Objawy mogą się pojawić już w trakcie trwania antybiotykoterapii. Do manifestacji objawów może dojść także po 1–2 miesięcy od zakończenia leczenia [2]. 

Do zakażenia coraz częściej dochodzi w szpitalach, klinikach oraz placówkach opieki. Spory C. difficile mają zdolność adhezji do różnych powierzchni, w tym sprzętu szpitalnego. Ich obecność wykryta została także na pościeli, na podłogach placówek ochrony zdrowia oraz odzieży ochronnej i sprzętu personelu. Dlatego tak istotne jest, by szpitale stosowały rygorystyczne zasady sprzątania i dezynfekcji powierzchni, sterylizacji sprzętu medycznego oraz higieny osobistej pracowników i pacjentów [5].

Dodatkowym czynnikiem ryzyka wystąpienia zakażenia jest podeszły wiek. Bardzo często związane to jest też z przedłużoną hospitalizacją lub pobytem w ośrodkach opieki długoterminowej. Przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej czy receptora H2 sprzyja rozwojowi zakażenia, z racji zmniejszonego wydzielania kwasu solnego w żołądku. Czynnikami podwyższającymi ryzyko są także choroba Leśniowskiego-Crohna, leki immunosypresyjne, niedobór witaminy D oraz chemioterapia [4]. 

Zakażenie C. difficile dotyczy w większości jelita grubego i może mieć różne nasilenie. Zazwyczaj objawia się ono przede wszystkim wodnistą biegunką bez domieszki krwi. Często pojawiają się także bóle brzucha o charakterze kurczowym, wzdęcia, gorączka, osłabienie oraz odwodnienie. W poważniejszych przypadkach może dojść do niedrożności, perforacji, rozszerzenia jelita grubego (megacolon) czy rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Bardzo ciężkie zakażenia mogą także prowadzić do sepsy, niewydolności wielonarządowej czy nawet zgonu [6]. 

Leczenie zakażeń wywołanych przez C. difficile

Zanim przejdzie się do leczenia, niezbędne jest prawidłowe rozpoznanie zakażenia. Podstawą postawienia diagnozy jest badanie próbki kału pacjenta. Złotym standardem wykrywającym toksyny C. difficile jest test cytotoksyczności CCNA. Jest on wysoce swoisty, jednak czasochłonny. Często stosuje się metodę posiewu próbki kału, w celu wykrycia w nim szczepów bakterii. W niewielu przypadkach niezbędne są kolonoskopia oraz pobranie materiału do badania. W przypadku ciężkiego przebiegu, który uniemożliwiłby przeprowadzenie badania wziernikowego, stosuje się tomografię komputerową [7].

Zazwyczaj biegunka wywołana przez C. difficile ma charakter samoograniczający. W 20–25% łagodniejszych przypadków zakażenia objawy ustępują w ciągu kilku dni od odstawienia przyjmowanej antybiotykoterapii. W przypadkach gdy odstawienie leków nie jest możliwe lub zakażenie ma cięższy przebieg, należy wprowadzić stosowne leczenie [8]. Bardzo często przypadki te wymagają hospitalizacji oraz ściśle określonej antybiotykoterapii, nawadniania oraz wyrównywania zaburzeń metabolicznych, wywołanych intensywną biegunką. Zazwyczaj stosuje się wankomycynę i metronidazol. Dawkę, długość stosowania oraz drogę podania określa lekarz, w zależności od nasilenia objawów [9].

Jednym z głównych czynników ryzyka prowadzących do zakażenia bakterią jest antybiotykoterapia oraz zaburzenia mikrobioty jelitowej nią wywołane.

Niestety, mimo odpowiedniego leczenia oraz ustąpienia objawów mogą pojawić się nawroty zakażenia. Mówimy o nawrocie, gdy dojdzie do ponownego pojawienia się objawów zakażenia bakterią w okresie do ośmiu miesięcy od pierwszego epizodu choroby. Może to dotyczyć aż 20% prawidłowo leczonych pacjentów [10]. Zazwyczaj leczenie kolejnych zakażeń C. difficile opiera się na podawaniu tego samego antybiotyku, który wyleczył pierwszy epizod choroby. Gdy jednak to nie przynosi skutku, możliwe jest zastosowanie przeszczepu mikrobioty jelitowej od osoby zdrowej. W przypadku niedrożności jelit lub rozszerzenia jelita grubego konieczne może być leczenie operacyjne [6].

Ostatnio dużo się mówi o probiotykoterapii jako wsparciu leczenia zakażeń wywołanych przez C. difficile. Stosowanie probiotyków ma na celu przeciwdziałanie zaburzeniom mikrobioty oraz zmniejszenie ryzyka zakażenia patogenami. Dlatego mogą być one potencjalnym wsparciem w leczeniu i profilaktyce zakażeń wywołanych przez C. difficile.

Rola probiotyków w leczeniu zakażeń wywołanych przez C. difficile

Od lat wiadomo, że probiotyki, czyli żywe mikroorganizmy o udowodnionym dobroczynnym działaniu, mają właściwości ochronne dla układu pokarmowego człowieka. Jednakże mechanizmy ich działania nie są do końca poznane. Uważa się, że hamują one adhezję oraz namnażanie się patogennych szczepów poprzez uszczelnianie bariery jelitowej. Mają także wpływ na układ immunologiczny, procesy zapalne i utrzymanie homeostazy.

Probiotykoterapia reguluje prawidłową mikrobiotę jelitową, co może wpływać na zmniejszenie ryzyka zakażenia C. difficile [11–12].

Obszerna metaanaliza przeprowadzona przez Lau i Chamberlain (2016) wykazała, że probiotyki chronią przed zakażeniem C. difficile. Analiza obejmowała 26 badań klinicznych, łącznie 7957 pacjentów, w tym dzieci i dorosłych.

Dotyczyła pacjentów przyjmujących antybiotyki, zarówno w warunkach szpitalnych, jak i poza nimi. Stosowanie probiotyków obniżyło zachorowalność o 60,5% w porównaniu do placebo. Najbardziej skuteczne były szczepy Lactobacillus – ze skutecznością 63,7%, Saccharomyces – z 58,2% oraz koktajl kilku probiotyków (połączenie L. casei, L. bulgaricus i Streptococcus thermophilus oraz L. casei, L. bulgaricus, B. bifidum i S. thermophilus) – 58,2% w porównaniu do placebo [13].

Badanie Shan i in. (2013) obejmowało 283 hospitalizowanych dzieci, przyjmujących antybiotyki z powodu chorób dróg oddechowych. W pierwszej fazie badania 167 dzieci przez dwa tygodnie przyjmowało S. boulardii (500 mg/dzień), a 166 – placebo. Po 14 dniach od zakończenia antybiotykoterapii biegunka związana m.in. z C. difficile pojawiła się u 53 pacjentów – 11 z grupy probiotyku oraz 42 z grupy placebo. U przyjmujących probiotyk wraz z antybiotykiem biegunka pojawiła się u 7,9% dzieci, a w przypadku placebo – u 29%. W drugiej fazie badania dzieci z grupy placeb...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy