Dołącz do czytelników
Brak wyników

Casebook

9 lipca 2019

DODATEK NR (Październik 2018)

Postępowanie dietetyczne przy chorobach nowotworowych

0 126

Nowotwory złośliwe, na które składa się ok. 100 różnych schorzeń onkologicznych, stanowią istotny problem cywilizacyjny XXI wieku. W Polsce są drugą co do częstotliwości przyczyną zgonu, zarówno wśród kobiet (głównie nowotwory płuca i piersi), jak i wśród mężczyzn (nowotwór płuca), a prognozy sugerują, że ich liczba będzie stale wzrastać [1]. W związku z tym istotne wydaje się tworzenie standardów postępowania w zakresie prewencji, a także leczenia wyżej wymienionych chorób, w tym również dietoterapii.

Znaczenie żywienia w chorobie nowotworowej

Nie ulega wątpliwości, że zindywidualizowane poradnictwo dietetyczne powinno stanowić jeden z podstawowych elementów terapii wspomagającej leczenie pacjentów onkologicznych, nigdy natomiast nie może zastąpić całkowicie leczenia. Najnowszy raport World Cancer Research Fund i American Institute for Cancer Research potwierdza istotny wpływ sposobu odżywiania na zachorowalność na choroby nowotworowe i wyniki leczenia [2]. Prawidłowa dieta może istotnie wpływać na szybszą rekonwalescencję, sprawniejsze działanie układu odpornościowego, mniejszą liczbę powikłań oraz zmniejszenie rozwoju wyniszczenia nowotworowego. To wszystko w ostateczności przekłada się na sprawę kluczową – poprawę jakości życia chorego i jego rodziny. Zdaniem ekspertów ocena stanu odżywienia i idąca za nią porada żywieniowa powinny być dostępne dla każdego pacjenta w momencie rozpoznania choroby nowotworowej, w trakcie leczenia przeciwnowotworowego i po jego zakończeniu, w trakcie leczenia paliatywnego, a także w ramach profilaktyki pierwotnej i wtórnej [3].

Żywienie przy nowotworach piersi

Nowotwory piersi są najczęstszymi nowotworami wśród kobiet i stanowią 21,7% wszystkich zachorowań. Ich szczyt przypada pomiędzy 55. a 64. rokiem życia, ale już po 35. roku życia obserwujemy zwiększające się ryzyko zachorowania. Wartości te lokują nowotwory piersi na drugim miejscu wśród wszystkich nowotworowych przyczyn zgonów [4]. Wzrastająca liczba dowodów naukowych wskazuje na wpływ czynników żywieniowych na wzrost ryzyka rozwoju choroby, zwłaszcza dieta typu zachodniego, nadmierne spożycie tłuszczów zwierzęcych, wysokie spożycie mięsa czerwonego i przetworzonego, wysokie spożycie żelaza, niskie spożycie świeżych warzyw i owoców oraz fitoestrogenów, tj. izoflawonów, lignanów [5]. 
W trakcie leczenia nowotworu piersi kluczowe wydaje się utrzymanie prawidłowej masy ciała (zarówno niedowaga, jak i nadwaga będą oddziaływały negatywnie) [6], a także dostarczenie odpowiedniej ilości składników odżywczych. Jeśli nie występują dodatkowe schorzenia, dieta powinna opierać się na zasadach racjonalnego żywienia. Należy zwrócić uwagę na jakość diety, ograniczyć spożycie cukrów oraz tłuszczów nasyconych. Rekomendowane jest natomiast spożycie tłuszczów rybich i roślinnych bogatych w kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3, które wykazują działanie hamujące kancerogenezę [7], a także w ciągu dnia średnio 5–9 porcji warzyw i owoców, bogatych w błonnik pokarmowy i antyoksydanty [8, 9]. Ponadto zwraca się uwagę na korzyści płynące z ograniczenia spożycia białka zwierzęcego [9, 10]. W przypadku nowotworu piersi warto także zwrócić uwagę na indeks glikemiczny posiłków. Badania potwierdzają związek pomiędzy dietą o wysokim indeksie glikemicznym a częstotliwością występowania tego nowotworu. Prawdopodobnie związane jest to z podwyższonym stężeniem insuliny, która poprzez stymulowanie insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) może wpływać na wzrost guza nowotworowego [11].

Żywienie po operacjach w obrębie głowy i szyi 

Zmiany złośliwe zlokalizowane w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego i oddechowego zaliczane są do nowotworów obszaru głowy i szyi. Należą do nich m.in. nowotwory krtani, gardła, języka, zatok przynosowych czy ślinianek. Częstość występowania związana jest z wiekiem (wzrost zachorowalności po 50. r.ż.) oraz płcią – u mężczyzn nowotwory te występują znacznie częściej niż u kobiet. Palenie tytoniu jest istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na nowotwory głowy i szyi. Regularni palacze są sześciokrotnie bardziej narażeni na wystąpienie nowotworów tej grupy, natomiast u osób, u których zdiagnozowano nowotwór krtani, palenie tytoniu zwiększa ryzyko zgonu 20-krotnie [12]. Czynnikami ryzyka są także: nadkonsumpcja alkoholu (szczególnie w połączeniu z regularnym paleniem), narażenie na promieniowanie jonizujące i UV oraz kontakt z wirusem brodawczaka ludzkiego. Dieta bogata w retinol, beta-karoten i alfa-tokoferol prawdopodobnie obniża ryzyko wystąpienia nowotworów obszaru głowy i szyi.
Leczenie nowotworów głowy i szyi oparte jest na resekcji guza oraz radioterapii. W większości przypadków radioterapię poprzedza rekonstrukcja usuniętych tkanek. W wyniku obu operacji pacjenci mają ograniczoną możliwość spożywania pokarmów. W okresie okołooperacyjnym żywienie prowadzone jest przez sondę nosowo-żołądkową, do której podawane są posiłki miksowane, przetarte przez sito oraz rozcieńczone. W przypadku, gdy resekcji podlega znaczny obszar tkanek możliwe jest prowadzenie żywienia poprzez przezskórną endoskopową gastrostomię (PEG). Pacjenci, u których zachowane zostało prawidłowe przełykanie, prowadzeni są na diecie płynnej lub płynno-papkowatej. Taki sposób żywienia stosowany jest również w trakcie radioterapii, gdy okolica napromieniana ulegnie oparzeniu. Dieta ta zwykle nie pokrywa dziennego zapotrzebowania energetycznego pacjenta, powinna więc być stosowana jak najkrócej. Podaż energii mniejsza niż 25 kcal/kg m.c./dzień związana jest z występowaniem niedożywienia w omawianej grupie pacjentów. Należy pamiętać, że pomimo płynnej konsystencji dieta osób z nowotworami głowy i szyi powinna być wysokobiałkowa i wysokoenergetyczna. Istnieje wiele metod wzmacniania posiłków będących składnikami diety płynnej. Są to m.in. dodawanie żółtka ugotowanego wcześniej na twardo jaja (pacjentom onkologicznym nigdy nie podajemy surowych produktów), mleka w proszku, mleka kokosowego, śmietanki, masła, olejów, awokado. Dobór powinien być uzależniony od aktualnego stanu zdrowia, obciążenia pozostałych narządów, stosowanego leczenia. W przypadku obniżania masy ciała należy rozważyć włączenie do diety wysokobiałkowych preparatów odżywczych. Posiłki przygotowywane dla pacjentów z nowotworami w obrębie głowy i szyi nie powinny drażnić błony śluzowej termicznie ani chemicznie. Zakazane są więc potrawy bardzo gorące i bardzo zimne, a także zupy wzbogacone dodatkiem ostrych przypraw [13].
Resekcja ślinianek jest przykładem wymagającym szczególnego planu żywieniowego. Po operacji obowiązuje dieta papkowata, z wyłączeniem produktów bogatych w cukry proste, kwaśnych, zwiększających wydzielanie śliny. Należy unikać przetworów owocowych (dżemów, powideł, soków, kompotów), miodu, jogurtów, kefirów, posiłków przygotowywanych na bazie koncentratu pomidorowego, koncentratu buraczanego i kwasku cytrynowego oraz soku z cytryny. W badaniach wykazano silną korelację pomiędzy wysokim spożyciem energii a występowaniem raka gruczołu ślinowego [14].

Żywienie po operacjach żołądka

Rak żołądka jest czwartym co do częstości występowania nowotworem złośliwym na świecie. We wczesnym stadium diagnozowany jest niezwykle rzadko, natomiast zaawansowany rak żołądka związany jest z niekorzystnym rokowaniem i krótkim czasem przeżycia. Najważniejsze czynniki ryzyka występowania raka żołądka to zakażenie Helicobacter pylori, otyłość oraz refluks żołądkowo-przełykowy (przełyk Barretta), a także niska konsumpcja warzyw i owoców, a wysoka soli i produktów wysokoprzetworzonych, m.in. słonych przekąsek, produktów wędzonych. Działania prewencyjne powinny opierać się na stosowaniu diety śródziemnomorskiej, bogatej w antyoksydanty oraz błonnik pokarmowy [15].
Najbardziej skuteczną metodą leczenia raka żołądka jest częściowa lub całkowita resekcja narządu oraz chemioterapia. Usunięcie żołądka jest operacją niezwykle inwazyjną, wymagającą od personelu medycznego uważnej obserwacji pacjenta oraz powolnego przejmowania funkcji trawiennych przez dwunastnicę. Mitem powielanym przez pacjentów i ich rodziny jest dożywotni obowiązek stosowania diety płynnej lub papkowatej. Pierwszym posiłkiem otrzymywanym przez pacjentów po operacji jest kleik ryżowy. W kolejnej dobie zalecana jest dieta płynna bezmleczna. Jeśli przewód pokarmowy podejmuje funkcje fizjologiczne, włączana jest dieta lekkostrawna, z ograniczeniem tłuszczu i błonnika pokarmowego. Codzienne żywienie powinno być oparte na 6–8 posiłkach o niewielkiej objętości, zjadanych co 1,5 godziny. Bardzo ważne jest spożywanie posiłków w spokoju oraz dokładne przeżuwanie kęsów pokarmowych. Z diety należy wykluczyć produkty ciężkostrawne, wzdymające (kapustne, w tym również kalafior, strączkowe, duże ilości cebuli, czosnku i pora), ostre przyprawy, napoje gazowane, słodycze i produkty zawierające znaczne ilości cukrów prostych. W okresie pooperacyjnym nie powinno się włączać do diety surowych warzyw i owoców. Zalecane są morele, jabłka, brzoskwinie oraz nektaryny obrane ze skóry, ugotowane lub upieczone. Warto włączać do diety delikatne warzywa: marchew, pietruszkę, ziemniaki, bataty, dynię, cukinię, kabaczki, buraki, seler – wyłącznie ugotowane w wodzie lub na parze. Należy wybierać oczyszczone produkty zbożowe: kawiorek, kaszę mannę, kaszę perłową, biały ryż oraz makaron. Zawartość tłuszczu w diecie nie powinna przekraczać 30 g/dzień, trzeba więc znacznie ograniczyć dodatek olejów roślinnych lub masła. Produkty mleczne powinno się wprowadzać do diety stopniowo, zaczynając od tych zawierających najmniej laktozy. W przypadku pojawienia się biegunek, wzdęć, przelewań po spożyciu tradycyjnego nabiału należy rozważyć włączenie do diety produktów bezlaktozowych. Nie powinno się całkowicie wykluczać z diety produktów mlecznych, ponieważ są one cennym źródłem białka zwierzęcego, niezbędnego do odbudowy struktur komórkowych po leczeniu onkologicznym. 
Istotnym elementem postępowania po resekcji żołądka jest zapobieganie wystąpieniu zespołu poposiłkowego (dumping syndrome). To zespół objawów żołądkowo-jelitowych pojawiających się po spożyciu posiłku u osób po resekcjach onkologicznych lub zabiegach bariatrycznych. Dyskomfort może nasilać niechęć i strach przed spożywaniem kolejnych pokarmów, a tym samym maksymalizować ryzyko niedożywienia. W celu niedopuszczenia do wystąpienia dumping syndrome wskazane jest powolne, dokładne przeżuwanie spożywanych posiłków oraz 20–30-minutowy odpoczynek w pozycji półsiedzącej po każdym z nich. Niewskazane jest popijanie płynów w trakcie jedzenia [16].

Żywienie po resekcji jelita grubego

Rak jelita grubego jest trzecim co do częstości występowania u mężczyzn i drugim u kobiet nowotworem złośliwym na świecie. Zdecydowana większość zachorowań przypada na wiek starszy, a ryzyko wystąpienia tego typu nowotworu rośnie po 50. roku życia. Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety. Wskaźnik szacowanego pięcioletniego przeżycia dla pacjentów z rakiem jelita grubego wynosi odpowiednio: 47,6% dla mężczyzn i 49,1% dla kobiet. Czynnikami ryzyka są: współwystępowanie nieswoistych zapaleń jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna), palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, polipowatość, obciążenie rodzinne chorobą nowotworową jelita grubego, niewłaściwa dieta – niewielka ilość warzyw i owoców w codziennym żywieniu, spożywanie dużej ilości czerwonego mięsa, produktów smażonych, grillowanych. 
Rodzaj leczenia jest zależny od stopnia zaawansowania choroby – rodzaju guza, wielkości, zajęcia regionalnych węzłów chłonnych. Najczęściej wykonywana jest resekcja jelita, przy czym najłagodniejsze zmiany usuwane są metodą endoskopową. Leczeniem uzupełniającym są chemioterapia lub chemio-radioterapia. W wyniku usunięcia znacznej części jelita grubego konieczne jest założenie stomii. Ma ona charakter czasowy – gdy jej celem jest odbarczenie obwodowej części jelita lub stały – gdy resekcji uległa znaczna część jelita grubego. Stomia jest celowym chirurgicznym działaniem polegającym na wyłonieniu światła jelita poza powłoki skóry. W przypadku jelita grubego mówimy o kolostomii, natomiast gdy wyłonieniu ulega część jelita cienkiego – o ileostomii. Zarówno sama resekcja jelita, jak i założenie stomii wymagają odpowiedniego prowadzenia żywieniowego [17].
Po resekcji jelita grubego pacjenci otrzymują płyny obojętne, takie jak woda czy słaba herbata, następnie kleik ryżowy i dietę płynną bezmleczną. Po potwierdzeniu szczelności jelita oraz przywróceniu jego fizjologicznych funkcji można włączyć dietę lekkostrawną, z ograniczeniem tłuszczu. Należy wykluczyć produkty ciężkostrawne, wzdymające i ostre. Istotnym zaleceniem po resekcji jelita grubego jest unikanie drobnych pestek i nasion, które mogą podrażniać ranę pooperacyjną i powodować wystąpienie stanu zapalnego. Należy więc wyeliminować z diety drobnopestkowe owoce (maliny, borówki, agrest, porzeczki, winogrona pestkowe, truskawki) oraz pestki i nasiona zawarte m.in. w pieczywie (mak, len, pestki słonecznika). Widoczne pestki należy usunąć łyżeczką (np. w pomidorach). Karencja na drobne pestki obowiązuje od trzech do sześciu miesięcy po operacji, przy czym ostateczna decyzja dotycząca stanu jelita i możliwości rozszerzania diety powinna zostać podjęta w porozumieniu z lekarzem prowadzącym. 
Po wyłonieniu stomii należy unikać produktów wzdymających (suchych nasion roślin strączkowych, warzyw kapustnych, w tym również kalafiora, dużych ilości pora, cebuli i czosnku, napojów gazowanych, ostrych przypraw oraz pełnoziarnistych produktów zbożowych). Do diety nie należy włączać produktów i potraw, które mogą zamknąć światło stomii – produktów śluzowatych, takich jak grzyby, czy zawierających naturalne łyko, np. szparagi. Do prawidłowego funkcjonowania stomii ważne jest regularne spożywanie posiłków. Po resekcji jelita grubego powinno ich być co najmniej pięć. W przypadku pojawienia się nieprzyjemnego zapachu ze stomii należy zwiększyć ilość produktów neutralizujących, takich jak natka pietruszki, jogurty naturalne, kefiry, maślanki [18].

Żywienie w trakcie chemio- i radioterapii

Najczęstszymi problemem towarzyszącym leczeniu chorób nowotworowych za pomocą chemio- i/lub radioterapii są zaburzenia w obrębie przewodu pokarmowego, tj. zapalenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, neutropeniczne zapalenie jelit oraz nudności i wymioty [5]. Pacjenci bardzo różnie reagują na przyjmowane pokarmy – nieliczni nie odczuwają żadnych dolegliwości; u większości jednak nasilenie zaburzeń pozwala na kontynuowanie żywienia doustnego, należy tylko kontrolować stan odżywienia pacjenta, w ramach profilaktyki niedożywienia [19]. Zalecenia żywieniowe powinny być dostosowane do występujących objawów. W przypadku nudności wskazane są małe, częste posiłki, o umiarkowanej temperaturze lub zimne. Należy unikać potraw mocno aromatycznych oraz ciężkostrawnych. Polecane są: zupy krem, koktajle owocowe i mleczno-owocowe, musy warzywne, rozcieńczone soki, budynie, lody, sorbety, omlety, naleśniki, sery twarogowe, kaszki. Niezwykle ważna jest także odpowiednia podaż płynów. Kiedy u pacjenta występują biegunki, wskazane jest zastosowanie zasady BRAT: B – bananas: light ripe (dojrzałe banany), R – rice: white (biały ryż), A – apple: fried/boiled (gotowane lub pieczone jabłko), T – toast: wheat (tost pszenny) oraz doustne podawanie wody i elektrolitów. Ponadto polecane są gotowane warzywa korzeniowe, jajka na twardo, gotowane chude mięso, czarna porzeczka świeża lub jej napar, czarna herbata bez cukru, sok z marchwi. Podczas leczenia wystąpić mogą także zaparcia. Wówczas, jeśli to możliwe, wskazane jest stosowanie diety wysokobłonnikowej i szczególne zwrócenie uwagi na ilość przyjmowanych przez pacjenta płynów [19]. 
Stosowanie diet eliminacyjnych nie jest rutynowo polecane. Nietolerancja laktozy może pojawić się w trakcie leczenia i wynikać z upośledzenia funkcji błony śluzowej jelita, co skutkuje niedoborem wytwarzania laktazy. Grupą szczególnego ryzyka rozwoju nietolerancji są: pacjenci z historią nietolerancji laktozy w przeszłości, pacjenci w trakcie chemioterapii z zastosowaniem leków, tj. lapatynib, kapecytabina, 5-fluorouracyl, irinotekan, topotekan, inhibitory kinazy tyrozynowej (erlotynib, gefitynib, sorafenib, sunitynib), immunoterapeutyki (ipilimumab, niwolumab) oraz pacjenci w trakcie radioterapii w obrębie jamy brzusznej i miednicy (np. rak żołądka, odbytnicy, trzustki, szyjki macicy, prostaty). Jeśli u pacjenta pojawią się wzdęcia, biegunki, nudności po spożyciu produktów mlecznych, należy z diety wyeliminować lub znacznie ograniczyć spożycie laktozy. Utrzymanie diety bezlaktozowej należy kontynuować jeszcze przez 6–10 tygodni po zakończeniu leczenia [19, 20].
Leczenie przeciwnowotworowe nie jest także wskazaniem do stosowania diety bezglutenowej, za wyjątkiem pacjentów ze zdiagnozowaną celiakią. Należy zwrócić uwagę, iż produkty glutenowe są często głównym źródłem wielu witamin i składników mineralnych, takich jak witaminy z grupy B, witamina E, żelazo, magnez, potas, wapń, selen, cynk. W praktyce klinicznej dietę bezglutenową włącza się u pacjentów z ciężkim popromiennym zapaleniem jelit lub z ciężkim zapaleniem jelit po zastosowaniu chemioterapii i najczęściej obserwuje się poprawę pracy przewodu pokarmowego, a nawet zahamowanie biegunek. Brakuje jednak badań naukowych wskazujących jednoznacznie na pozytywne działanie eliminacji glutenu w tej grupie pacjentów [19]. 

Opis przypadku i jadłospis

Pacjent z nowotworem jelita grubego trafił do gabinetu dietetycznego z powodu utraty masy ciała. Pomimo zastosowanego leczenia (chirurgicznego i radioterapii) zdiagnozowano zmiany o charakterze meta na wątrobie niepoddające się leczeniu. Pacjent był osłabiony, a pomimo spożywania dużych porcji masa ciała pozostawała bez zmian.
Podstawowe informacje o pacjencie:
Masa ciała: 65 kg
Wzrost: 175 cm
Wiek: 67 lat
CPM: 2073 kcal/dzień
W obrazie klinicznym hiperbilirubinemia oraz niedokrwistość.
Pacjentowi zaproponowano następującą dietę, wprowadzono również wysokobiałkowy preparat odżywczy w ilości 1 butelki/dzień. Podczas wizyty kontrolnej po miesiącu zaobserwowano wzrost masy ciała o ok. 1,5 kg i lepsze samopoczucie pacjenta, a także włączono chemioterapię jako kolejną metodę leczenia.

DZIEŃ 1.

Śniadanie 
Kanapki z pastą koperkową, wędliną drobiową i warzywami
105 g    chleb pszenny    3 kromki
5 g    masło ekstra, 82% tłuszczu    1 łyżeczka
45 g    szynka z udźca kurczaka    3 plastry
170 g    pomidor    1 sztuka

Pomidor sparzyć i obrać ze skórki, aby był lekkostrawny.
Pasta koperkowa:
60 g    jajko kurze    1 sztuka
20 g    koper ogrodowy    2 łyżki
100 g    ser twarogowy, półtłusty    ½ kostki

Jajko ugotować na twardo, drobno pokroić, koperek posiekać, rozdrobnić twaróg, wymieszać składniki.

Drugie śniadanie 
Owoce, serek wiejski
180 g    jabłko    1 sztuka
140 g    borówki amerykańskie, przetarte    1 szklanka
150 g    serek twarogowy, ziarnisty (grani)    1 opakowanie

Owoce można wcześniej upiec w piekarniku lub zetrzeć na tarce albo zblendować – to pozwoli na zwiększenie przyswajalności.

Obiad 
Klasyczna zupa jarzynowa z natką pietruszki i koperkiem, zabielana jogurtem
200 g    pietruszka, korzeń    4 sztuki
200 g    marchew    4 sztuki
120 g    seler korzeniowy    ½ sztuki
10 g    pietruszka, liście    1 łyżka
150 g    mięso z piersi kurczaka, bez skóry    1 porcja
15 g    koper ogrodowy    3 łyżeczki
45 g    jogurt naturalny, 2% tłuszczu    3 łyżki
360 g    ziemniaki    4 sztuki

Pierś kurczaka zalać w garnku zimną wodą, dodać pokrojone w kostkę ziemniaki i gotować ok. pół godziny. Dodać pokrojone w cząstki warzywa i gotować, aż będą miękkie. Pod koniec gotowania doprawić solą do smaku. Mięso pokroić na kawałki i dodać do zupy. Na talerzu przestudzoną nieco zupę posypać posiekaną natką pietruszki i koperkiem, dodać jogurt naturalny. 

Piersi indyka z cynamonem, goździkami i listkami mięty, ziemniaki, marchew na parze
200 g    mięso z piersi indyka, bez skóry    1 porcja
10 g    olej rzepakowy    1 łyżka
10 g    sok cytrynowy    1 łyżka
10 g    koper ogrodowy    1 łyżka
10 g    pietruszka liście    1 łyżka

Mięso zbić lekko tłuczkiem. W szklanej misce wymieszać łyżeczkę oleju z solą, koperkiem, natką pietruszki, odrobiną cynamonu, goździkiem, posiekaną miętą i sokiem z cytryny. Włożyć mięso do marynaty i dobrze wymieszać. Jeśli jest na to czas, wstawić do lodówki na 2–3 godz. Mięso przełożyć do naczynia do gotowania na parze i polać marynatą. Gotować zgodnie z instrukcją.
180 g    ziemniaki    2 sztuki
100 g    marchewka    2 sztuki

Ziemniaki ugotować w osolonej wodzie lub na parze. Marchewkę parować.

Podwieczorek 
Jogurt naturalny
180 g    jogurt naturalny    1 opakowanie

Kolacja 
Kanapki z pastą twarożkową
105 g    chleb pszenny    3 kromki
10 g    masło ekstra    1 łyżka
100 g    ser twarogowy, półtłusty    ½ kostki
20 g    jogurt naturalny, 2% tłuszczu    2 łyżki

DZIEŃ 2.

Śniadanie 
Płatki ryżowe z musem jabłkowym (zamiast wody zaleca się mleko kokosowe lub migdałowe – wyższa energetyczność)
36 g    płatki ryżowe    3 łyżki
250 g    woda    1 szklanka
60 g    mus jabłkowy    4 łyżki

Płatki przygotować zgodnie z opisem na opakowaniu, dodać mus.

Drugie śniadanie 
Owoce
120 g    banan niedojrzały    ½ sztuki

Obiad 
Barszcz czerwony z makaronem
360 g    burak czerwony    4 sztuki
270 g     ziemniaki    3 sztuki
120 g    seler korzeniowy    ½ sztuki
150 g    marchew    3 sztuki
10 g    sok cytrynowy    1 łyżka
60 g    makaron pszenny    ½ szklanki

Ziemniaki obrać i pokroić w kosteczkę. Marchewkę i seler obrać i zetrzeć na tarce o dużych oczkach. Buraki obrać i pokroić w paseczki. Do garnka wlać ok. 1 l wody, dodać liść laurowy, kilka kulek pieprzu, pokrojone ziemniaki i buraki – gotować ok. 10 min. Po tym czasie dodać starte warzywa, sól do smaku i gotować ok. 15 min. 
Na koniec doprawić sosem sojowym i gotować. Doprawić sokiem z cytryny, jeżeli trzeba – dodać jeszcze sól i wyciśnięty ząbek czosnku. Makaron ugotować w osolonej wodzie.
Udka kurczaka duszone z estragonem (lub innymi suszonymi ziołami, np. bazylią, tymiankiem, oregano), kasza jaglana

320 g  mięso z ud kurczaka, bez skóry    2 porcje
10 g    olej rzepakowy     1 łyżka
50 g    kasza jaglana    1/3 szklanki

Mięso posolić, posypać estragonem. W garnku z grubym dnem rozgrzać olej, włożyć udko, smażyć je 1–2 min z każdej strony. Dolać 2–3 łyżki wrzątku, zmniejszyć ogień i dusić, aż mięso będzie miękkie. Kaszę ugotować w osolonej wodzie. 

Podwieczorek 
Ryż na wodzie/mleku roślinnym 
z musem owocowym
50 g    ryż biały    ½ woreczka
250 g    woda    1 szklanka
120 g    banan    1 sztuka

Ryż ugotować w podanej ilości mleka (ilość można modyfikować w zależności od upodobań), dodać świeży owoc lub rozgotowany na patelni teflonowej bez dodatku tłuszczu.

Kolacja 
Kanapki z pastą z tuńczyka
105 g    chleb pszenny    3 kromki
15 g    masło ekstra    3 łyżeczki
150 g    tuńczyk w sosie własnym 1 opakowanie
20 g    jogurt typu greckiego    2 łyżki
10 g    koper ogrodowy    1 łyżka

Odcedzić tuńczyka, wszystkie składniki – masło, rybę, koper oraz jogurt – zblendować na gładką masę.    

DZIEŃ 3.

Śniadanie 
Kanapki z masłem, polędwicą drobiową, jajko
105 g    chleb pszenny    3 kromki
10 g    masło ekstra    2 łyżeczki
45 g    polędwica z piersi kurczaka    3 plastry
60 g    jajo kurze gotowane    1 sztuka

Drugie śniadanie 
Kanapki z twarogiem, łososiem
70 g    chleb pszenny    2 kromki
40 g    ser twarogowy, półtłusty    2 plastry
30 g    łosoś ugotowany na parze    1 porcja

Przygotować kanapki, łososia ugotować na parze i spożyć na ciepło.
    
Obiad 
Zupa brokułowa z ziemniakiem, przyprawiona świeżym tymiankiem
150 g    marchew    3 sztuki    100 g    pietruszka, korzeń    2 sztuki
120 g    seler korzeniowy    ½ sztuki
500 g    brokuły    1 sztuka
270 g    ziemniak    3 sztuki
45 g    jogurt naturalny, 2% tłuszczu    3 łyżki

Włoszczyznę startą na grubej tarce zalać w garnku zimną wodą, dodać tymianek, gotować na małym ogniu ok. 5 min. Następnie dodać różyczki brokułu i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować krótko, aż warzywa będą miękkie. Pod koniec gotowania doprawić solą, pieprzem i ziołami do smaku, zblendować dokładnie składniki! Na talerzu przestudzoną nieco zupę posypać posiekanym tymiankiem i zrobić kleks z jogurtu.
Potrawka z udek indyka z włoszczyzną i ryżem
100 g    mięso z udźca indyka, bez skóry    2 porcje
100 g    marchew    2 sztuki
100 g    seler korzeniowy    1/3 sztuki
100 g    pietruszka, korzeń    2 sztuki
15 g    mąka pszenna, typ 500    1 łyżka
5 g    sok cytrynowy    1 łyżeczka
50 g    ryż biały    ½ woreczka

Udko umyć, włożyć do garnka, zalać niewielką ilością wrzącej wody, dodać przyprawy i sól. Gotować na małym ogniu, włożyć całe warzywa i gotować, aż będą miękkie. Mięso i warzywa wyjąć z wywaru i pokroić w grubą kostkę. Przełożyć wszystko do mniejszego garnka, wlać pół szklanki wywaru i zagotować, cały czas mieszając. Mąkę wymieszać z 3 łyżkami ostudzonego wywaru i wlać do garnka z potrawką, cały czas mieszając. Wlać sok z cytryny. Ugotować ryż.

 Podwieczorek 
Jogurt naturalny, owoc
180 g    jogurt naturalny, 2% tłuszczu    1 opakowanie
140 g    maliny, przetarte    1 szklanka

Zblendować składniki lub zjeść osobno.

Kolacja 
Pudding z chia 
120 g    jagody    1 szklanka
85 g    brzoskwinie    1 sztuka
20 g    chia, nasiona    2 łyżki
200 g    mleko kokosowe    1 szklanka
6 g    miód pszczeli    1 łyżeczka
10 g    migdały, płatki    1 łyżka
Chia wsypać do słoika, zalać mlekiem kokosowym, wstrząsnąć i włożyć do lodówki na noc. Następnego dnia dodać miód, wstrząsać przez chwilę, podać z owocami i migdałami.

DZIEŃ 4.

Śniadanie 
Jaglanka (ksylitol można wykluczyć z tego przepisu)
50 g    kasza jaglana    1/3 szklanki
5 g    ksylitol (cukier brzozowy)    1 łyżeczka
20 g    migdały    2 łyżki
110 g    maliny, przetarte    1 szklanka

Kaszę jaglaną opłukać, kilkakrotnie zmieniając wodę, aż będzie klarowna. Wsypać do niedużego garnka, dodać połowę szklanki wody (125 ml), ksylitol i zagotować na małym lub średnim ogniu. Przykryć pokrywką, zmniejszyć ogień do minimum i gotować do miękkości pod przykryciem przez 18–20 min.
Następnie dolać drugą połowę szklanki wody, wymieszać i odstawić z ognia. Dodać ulubione bakalie i dodatki – w tym przypadku maliny i migdały – migdały zblendować przed dodaniem do jaglanki.

Drugie śniadanie 
Owoc, jogurt typu greckiego 
115 g    nektarynka/brzoskwinia    1 sztuka
250 g    jogurt grecki    1 opakowanie

Nektarynkę upiec i obrać ze skórki.

Obiad 
Zupa pomidorowa z warzywami i oregano (można wykorzystać pomidory z puszki)
510 g    pomidor    3 sztuki
200 g    marchew    4 sztuki
70 g    seler naciowy    2 łodygi
150 g    pietruszka, korzeń    3 sztuki
10 g    olej rzepakowy     1 łyżka
150 g    mięso z piersi kurcza...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy