Dołącz do czytelników
Brak wyników

Casebook

29 sierpnia 2019

DODATEK NR (Sierpień 2019)

Postępowania dietetyczne w cukrzycy typu 2

0 122

W ostatnim czasie cukrzyca jest jednym z największych i najważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnego świata. W 2011 r. ONZ uznało, że cukrzyca jest pierwszą z chorób niezakaźnych, które dziesiątkują ludzkość [1]. W Polsce choruje ponad 3 mln osób, z których ok. 1 mln nie ma świadomości choroby [2, 31]. Co więcej, eksperci szacują, że już ok. 5 mln osób może być zagrożonych stanem przedcukrzycowym – insulinoopornością, co sprawia, że są one w grupie ryzyka i mogą zachorować w ciągu kilku lat [3].

Częstość zachorowania na cukrzycę rośnie z wiekiem, u ludzi powyżej 65. roku życia wynosi ok. 25-30%, a podstawową przyczyną są czynniki środowiskowe związane ze stylem życia, zmniejszoną aktywnością fizyczną i nieprawidłowym odżywaniem [4]. 
Cukrzyca to problem interdyscyplinarny, zachorowanie wiąże się z powikłaniami, tj. choroby sercowo-naczyniowe, dyslipidemie, retinopatie, neuropatie czy zespół stopy cukrzycowej, doprowadzające do przedwczesnej śmierci [5, 6, 29, 32, 33].
Co roku Polskie Towarzystwo Diabetologiczne publikuje zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób chorych na cukrzycę oparte na zasadach evidence based medicine, mają one na celu poprawę w zakresie prewencji, diagnostyki i leczenia cukrzycy oraz jej powikłań w Polsce. 
W cukrzycy typu 2 z czasem ulega ograniczeniu zdolność do wytwarzania insuliny przez komórki beta trzustki, jednak tkanki są mniej wrażliwe na działanie tego hormonu, a ich osłabioną odpowiedź nazywamy insulinoopornością. U podłoża upośledzenia mechanizmu wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę leży nieprawidłowe wytwarzanie i wydzielanie insuliny w trzustce oraz spadek wrażliwości tkanek na ten hormon. 
Prawidłowy mechanizm regulacyjny polega na tym, że po spożyciu posiłku poziom glukozy rośnie, na ten sygnał komórki beta trzustki uwalniają insulinę, dzięki której tkanki, głównie mięśniowa i tłuszczowa, zależne od insuliny, pobierają glukozę z krwi (za pośrednictwem transporterów glukozy GLUT-4 ). Następnie odkładają zapasy glukozy, co jest sygnałem dla wątroby, aby zahamować wydzielanie glukozy, a zacząć jej magazynowanie w postaci glikogenu. To doprowadza do ustabilizowania poziomu glukozy we krwi do stanu sprzed posiłku. 
W przypadku cukrzycy typu 2, kiedy ten mechanizm ulega zaburzeniu, następuje słaba reakcja tkanek na obecność insuliny lub wydzielana jest zbyt mała jego ilość, może też dojść do kumulacji tych dwóch przyczyn. W konsekwencji tkanki nie pobierają glukozy, a jej stężenie gwałtownie rośnie we krwi. Natomiast wątroba i kora nerek, zamiast magazynować, doprowadzają do zwiększonej produkcji i wydzielania glukozy w procesie glukoneogenezy, co zwiększa jeszcze jej poziom w krwiobiegu. Na skutek wysokiego stężenia glukozy we krwi dochodzi do przekroczenia zdolności reabsorpcyjnych kanalików nerkowych, wskutek czego do moczu przedostają się cukier oraz woda, która próbuje wyrównać ciśnienie osmotyczne. Pierwszym niepokojącym objawem cukrzycy jest właśnie wielomocz (nasilona diureza), a także nasilone pragnienie oraz utrata masy ciała niezwiązana z celowym odchudzaniem, a w konsekwencji odwodnienie. Do innych, mniej typowych objawów należą osłabienie, senność, stany zapalne narządów moczowo-płciowych czy ropne zmiany skórne [7-9]. 
Zanim rozwinie się pełnoobjawowa cukrzyca typu 2, w organizmie dochodzi do wzmożonego wydzielania insuliny wskutek odpowiedzi na wysoki poziom glukozy. Pojawia się hiperinsulinemia, nadprodukcja insuliny (próby kompensacji), która obniża poziom glukozy, ale jednocześnie adaptuje komórki docelowe do tak wysokich stężeń hormonu. To osłabia odpowiedź komórkową tkanek obwodowych na działanie insuliny, natomiast wzmożona produkcja insuliny doprowadza do uszkodzenia wysp trzustkowych, w wyniku wyczerpania zapasów hormonu, co doprowadza do zniszczenia komórek beta trzustki [12, 13, 20]. 
W efekcie hiperglikemii wysepki beta trzustki syntetyzują i wydzielają coraz większe ilości insuliny, co prowadzi w początkowej fazie do ich przerostu, a następnie obumierania.
Choroba postępuje z miesiąca na miesiąc, aż po kilku latach, w wyniku uszkodzenia komórek beta trzustki, dochodzi do obniżenia lub całkowego zahamowania produkcji insuliny wskutek wyczerpania jej zapasów. 
W początkowym stadium cukrzycy istnieje możliwość kontrolowania glikemii za pomocą doustnych leków przeciwcukrzycowych. W przypadku wystąpienia glikemii ≥ 300 mg/dl wraz ze współistniejącymi objawami klinicznymi hiperglikemii oraz podwyższonymi wartości HbA1c dochodzi do konieczności stosowania insuliny, bez której nie jest możliwe skuteczne leczenie [10, 11, 14]. 

Glikemia przygodna – oznaczona w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku Glikemia na czczo – oznaczona w próbce krwi pobranej 8-14 godzin od ostatniego posiłku Glikemia w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT) według WHO
≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) – cukrzyca* (gdy występują objawy hiperglikemii, takie jak: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie)     Stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej
70-99 mg/dl (3,9-5,5 mmol/l) – prawidłowa glikemia na czczo
100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) – nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) 
≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l) – cukrzyca*
< 140 mg/dl (7,8 mmol/l) – prawidłowa tolerancja glukozy (NGT)    
140-199 mg/dl (7,8-11,0 mmol/l) – nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT) 
≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) – cukrzyca*

IFG (impaired fasting glucose) – nieprawidłowa glikemia na czczo
NGT (normal glucose tolerance) – prawidłowa tolerancja glukozy
IGT (impaired glucose tolerance) – nieprawidłowa tolerancja glukozy    

*Do rozpoznania cukrzycy konieczne jest stwierdzenie jednej z nieprawidłowości, z wyjątkiem glikemii na czczo, gdy wymagane jest dwukrotne potwierdzenie zaburzeń; przy oznaczaniu glikemii należy uwzględnić ewentualny wpływ czynników niezwiązanych z wykonywaniem badania (pora ostatnio spożytego posiłku, wysiłek fizyczny, pora dnia)

Źródło grafiki: Diabetologia praktyczna, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (2018)

Wykrywanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej

Według zaleceń PTD 2019 w celu wczesnego rozpoznania stanu przedcukrzycowego/cukrzycy typu 2 należy oznaczyć glikemię na czczo u osób po 45. roku życia i młodszych z nadwagą/otyłością, u których zaobserwowano przynajmniej jeden dodatkowy czynnik cukrzycy.
Oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) –  pokazuje średnie stężenie glukozy we krwi w czasie trzech miesięcy przed oznaczeniem, trzeba wziąć pod uwagę, że 50% obecnej we krwi HbA1c powstaje w okresie ostatniego miesiąca przed oznaczeniem. 

Leczenie cukrzycy typu 2

PTD podkreśla, że osoby chorujące na cukrzycę typu 2 powinny być przede wszystkim zachęcane do przestrzegania zasad prawidłowego żywienia, które są skierowane do osób zdrowych. Są one przedstawione w postaci graficznej piramidy zdrowego żywienia, stworzonej przed ekspertów z IŻŻ.

Rys. 1. Piramida zdrowego żywienia i aktywności fizycznej IŻŻ

Cel dietoterapii

To dążenie do przywrócenia właściwego stężenia glukozy we krwi, regulacji ciśnienia tętniczego krwi oraz stężenia lipidów surowicy, tak aby osiągnęły optymalny poziom, redukcji nadwagi oraz progresu stanu insulinooporności do pełnoobjawowej cukrzycy. 
Terapia behawioralna jest kluczowym elementem leczenia osób z cukrzycą typu 2. 
PTD oświadcza, że „nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich pacjentów z cukrzycą. Optymalne dla chorego proporcje makroskładników powinny być ustalane indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, aktywności fizycznej, obecności powikłań cukrzycy, schorzeń dodatkowych” [4]. 
Szczegółowe zalecenia żywieniowe powinny być indywidualnie dopasowane do konkretnej osoby i uwzględniać jej możliwości, potrzeby, stan zdrowia, preferencje żywieniowe. 
Deficyt kaloryczny powinien być tak ustalony, aby chory mógł systematycznie tracić ok. 0,5-1 kg na tydzień, badania pokazują, że już utrata 7% wyjściowej masy ciała przynosi zauważalną poprawę glikemii. 
Nie zaleca się stosowania diet niskowęglowodanowych ani głodówek przez długi czas. Efektywne są diety o różnym rozkładzie makroskładników i obniżonej kaloryczności, oparte na zasadzie niskiego indeksu glikemicznego. 

Indeks glikemiczny – zdolność produktu/potrawy do podwyższania stężenia glukozy we krwi w porównaniu do wpływu takich samych ilości glukozy lub chleba pszennego spożytego przez konkretną osobę. Warto byłoby dodać zakresy IG:
niskie: 0-55,
średnie: 56-69,
wysokie: ≥ 70. 

Wpływa na niego wiele czynników, m.in. poziom rozdrobnienia pokarmu (purée, koktajl, sok), stopień przetworzenia (obróbka termiczna – rozgotowanie), zawartość skrobi opornej (nasiona strączkowe), obecność białka i tłuszczu, błonnika, substancji antyodżywczych czy kwasów organicznych.
Oprócz pojęcia indeksu istnieje jeszcze ładunek glikemiczny, który obrazuje nie tylko jakość węglowodanów, ale też ich ilość w spożytej porcji, innymi słowy – indeks glikemiczny w odniesieniu do spożytej ilości produktu. 
ŁG = IG danego produktu × węglowodany przyswajalne, czyli bez błonnika (g) w danej porcji, którą chcemy zjeść/100. 

Niski ładunek glikemiczny produktu (poniżej 10) powoduje powolny wzrost glukozy we krwi, nie powoduje gwałtownego wzrostu insuliny i pozwala czuć sytość przez dłuższy czas. Im większy jest ŁG produktu, tym można spodziewać się większego wzrostu stężenia glukozy we krwi po jego spożyciu. 

W skład zdrowej zbilansowanej diety powinny wchodzić:

Węglowodany – ich udział w diecie powinien wynosić ok. 45-50% całkowitej podaży energii. W przypadku gdy ich źródłem są produkty z niskim IG oraz bogate w błonnik – nawet 60% zależnie od poziomu aktywności fizycznej. Niższa podaż w granica 25-45% może być zalecana tylko i wyłącznie czasowo u osób chorych o znikomej aktywności fizycznej, związanej ze współistniejącymi schorzeniami. 
Najlepsze źródło to produkty zbożowe pełnoziarniste z niskim – poniżej < 55 – indeksem glikemicznym. 
Zaleca się ograniczenie do minimum żywności zawierającej węglowodany proste łatwo przyswajalne [15-18]. 
Jako zamiennika cukru nie zaleca się fruktozy. Jej spożycie nie powinno przekraczać 50 g dziennie, powinna ona pochodzić ze świeżych owoców, najlepiej z niskim indeksem glikemicznym. 
Istotną rolę w diecie cukrzyka odgrywa błonnik (szczególnie rozpuszczalne frakcje, np. beta-glukany lub pektyny), mający korzystny wpływ na stężenie glukozy po posiłku. Minimalna dzienna podaż to ok. 25-50 g lub 15-25 g/1000 kcal diety. Źródło to pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, nasiona roślin strączkowych (skrobia oporna).

Tłuszcze – istotny element diety, ich udział powinien być zbliżony do tego u osób zdrowych, czyli stanowić ok. 25-40%. Istotnym elementem jest profil spożywanych kwasów tłuszczowych, należy unikać nadmiaru nasyconych kwasów tłuszczowych pochodzących z tłuszczów zwierzęcych oraz izomerów trans, czyli utwardzonych tłuszczów roślinnych obecnych w komercyjnych wypiekach cukierniczych, żywności typu fast food, chipsów. 

Białko – udział białka (zwierzęcego i roślinnego) w diecie większości chorych powinien wynosić 15-20%, czyli ok. 1-1,5 g/kg m.c./d. 
W przypadku diety redukcyjnej podaż białka może sięgać 20-30%, a w razie powikłań cukrzycy w postaci chorób nerek podaż białka nie powinna przekraczać 0,8-1 g/kg m.c./d. 
Według PTD nie ma dowodów na to, aby diety bogatobiałkowe wykazywały negatywny wpływ na leczenie żywieniowe osób z cukrzycą. 

Witaminy i składniki mineralne – suplementacja jest zalecana tylko w przypadku stwierdzenia niedoborów. Wyjątkiem jest witamina D, która powinna być suplementowana zgodnie z rekomendacjami dla ogólnej populacji, a także kwas foliowy w przypadku kobiet ciężarnych oraz witamina B12 u pacjentów leczonych długotrwale metforminą, u których potwierdzony został jej niedobór.

Sól – zaleca się ograniczenie podaży soli w diecie, także pochodzącej z żywności, do 5 g na dobę, a u osób z nadciśnieniem tętniczym nawet zaleca się wprowadzenie większych restrykcji zgodnych z wytycznymi diety DASH. 

Używki: 

  • alkohol – zaleca się wykluczenie alkoholu, ewentualnie dawka dopuszczalna to 20 g dziennie czystego alkoholu etylowego dla kobiet, a 30 g dla mężczyzn;
  • palenie tytoniu – zaleca się całkowite wykluczenie palenia w związku z ryzykiem powikłań cukrzycy w obrębie układu sercowo-naczyniowego. 

Wysiłek fizyczny 

Aktywność fizyczna poprawia wrażliwość komórek na insulinę, profil lipidowy, wspomaga metabolizm oraz przyspiesza redukcję masy ciała i pozytywnie wpływa na samopoczucie. 
Powinna być dopasowana indywidualnie do wieku, stanu i możliwości chorego do wykonywania wysiłku. 
Najbardziej zalecane są szybkie spacery i nordic walking, rekreacyjna jazda na rowerze czy aqua-aerobik, wykonywane z regularnością co dwa dni lub codziennie w miarę możliwości. Odradza się zbyt forsowne treningi, które mogą prowadzić do hiperglikemii (powyżej 300 mg/dl).
W przypadku sportu wyczynowego bardzo ważna jest edukacja i świadomość w zakresie efektu glikemicznego wywoływanego różnymi typami wysiłku (trening tlenowy, oporowy, interwałowy) [19-23 ].

Podstawowe zalecenia w diecie osób chorych na cukrzycę typu 2

Sposób żywienia proponowany w cukrzycy nie odbiega od tego proponowanego osobom zdrowym oraz od zasad diety śródziemnomorskiej [34].

Rys. 2. Piramida IŻŻ

Podobnie jak w zdrowej diecie, należy uwzględnić:

  1. Regularność spożywania czterech, pięciu posiłków dziennie co trzy, cztery godziny. 
  2. Warzywa i owoce, ze względu na swoje właściwości, powinny być podstawą zdrowej diety. Należy zadbać o minimum 400 g podzielonych na pięć posiłków. 
  3. Wybieraj pełnoziarniste produkty zbożowe – grube kasze, razowe pieczywo, makarony, ryż brązowy, płatki owsiane. 
  4. Wprowadź do diety produkty nabiałowe. Są one idealnym źródłem wapnia i magnezu, białka oraz witamin z grupy B, A. Zalecane dwie porcje pokrywają w 60% dzienne zapotrzebowanie na wapń. 
  5. Ogranicz spożycie mięsa do 0,5 kg tygodniowo w postaci drobiu (indyk, kurczak) oraz w mniejszej ilości chudego czerwonego mięsa (wieprzowe i wołowe). Mięso można zastąpić jajkami, nasionami roślin strączkowych (fasola, ciecierzyca, soczewica), rybami morskimi przygotowanymi w formie pieczenia lub gotowania. 
  6. Zwiększone spożycie tłuszczów zwierzęcych zawierających nasycone kwasy tłuszczowe powoduje ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2, nowotworów. W związku z tym poleca się zastąpienie ich tłuszczami pochodzenia roślinnego, takimi jak oliwa z oliwek lub olej rzepakowy, najlepiej na surowo jako dodatek do sałatek. 
  7. Cukier zastąp owocami i orzechami. 
  8. Unikaj soli, zastąp ją ziołami. 
  9. Pij wodę w ilości minimum 1,5 l dziennie. Może ona też  pochodzić z soków warzywnych, fermentowanych produktów mlecznych czy herbat i kaw bez cukru, należy jednak wykluczyć smakowe wody oraz kolorowe, gazowane napoje dosładzane miodem, cukrem i syropem glukozowo-fruktozowym. 
  10. Unikaj alkoholu. Jego spożywanie prowadzi do groźnych chorób – od zapalenia trzustki, marskości wątroby do nowotworów. Nie ma zalecanej bezpiecznej dawki. 
Tabela 2. Dieta w cukrzycy typu 2 – wykaz produktów
Produkt/potrawy  Zalecane Dozwolone w umiarkowanych ilościach  Niewskazane 
Produkty zbożowe  mąka gryczana owsiana, żytnia, orkiszowa razowa, płatki i kasze pełnoziarniste nierozgotowane, przygotowane al dente – gryczana, pęczak, orkiszowa, żytnia, komosa ryżowa, bulgur pełnoziarnisty, ryż dziki, brązowy, makaron razowy, gryczany, z soczewicy, pieczywo żytnie i pełnoziarniste, graham  pierogi z mąki razowej, kluski razowe, naleśniki z mąki z pełnego przemiału  produkty z białej mąki rafinowanej, kluski, makarony, smażone placki, bułki francuskie, bułki pszenne, pampuchy, rozgotowane produkty mączne 
Warzywa – 
ok. 400-500 g 
na dobę 
pomidory, marchew surowa, ogórki świeże i kiszone, brokuły, kalafior, fasolka szparagowa, pieczarki, papryka, cukinia, botwinka, szpinak, sałata, rzodkiewka, pietruszka, seler, kapusta świeża i kiszona, szparagi, koperek, kabaczek, grzyby, szczypiorek, 
zupy jarzynowe na warzywnym wywarze 
buraki, marchewka gotowana , bób, soczewica, ciecierzyca, soja, fasola, młode ziemniaki w mundurkach, krótko gotowane lub lekko odgrzane po ostudzeniu, zupy na chudym wywarze mięsnym, z jogurtem  ziemniaki/marchewka rozgotowane i purée, buraki zasmażane, warzywa z puszki – groszek, kukurydza 
frytki, smażone ziemniaki, zupy na kościach, ze śmietaną 
Owoce – 
200-300 g 
dziennie 
owoce jagodowe, truskawki, poziomki, jabłka, grejpfruty, kiwi, maliny, wiśnie, brzoskwinie, morele, nektarynki, porzeczki, pomarańcze, nieprzejrzałe banany  śliwki, gruszki, arbuz, czereśnie, mango przejrzałe banany, winogrona, owoce w syropach, owoce bardzo dojrzałe, owoce suszone, owoce kandyzowane 
Mleko i jego przetwory  sery twarogowe, chude, ziarniste twarożki, o obniżonej wartości tłuszczu  mleko odtłuszczone, napoje mleczne fermentowane – maślanki, jogurty, kefiry naturalne, sery twarogowe półtłuste, chude serki homogenizowane, sery żółte odtłuszczone, mozzarella odtłuszczona mleko tłuste, skondensowane, serki do smarowania tłuste, śmietanki do kawy, śmietana, sery żółte podpuszczkowe tłuste, dojrzewające, topione, słodkie jogurty i desery mleczne 
Jaja, ryby, owoce morza, mięso białko jajka, 
ryby świeże i mrożone: dorsz, pstrąg, mintaj, morszczuk, sandacz, sola, szczupak, płoć, 
mięso chude: indyk, kurczak, cielęcina, wołowina, królik, dziczyzna, 
mięso gotowane, pieczone, duszone w pergaminie, rękawie do pieczenia, naczyniu żaroodpornym 
żółtko jaj maks. 2-3 razy w tygodniu, 
ryby z konserwy, ryby ze skórą, w oleju, łosoś, śledź, węgorz, makrela, halibut, ryby wędzone, 
chuda wieprzowina, tj. schab, polędwica, szynka, mięso bez panierki, smażone w małej ilości tłuszczu 
jajecznica na boczku, smalcu, słoninie, maśle
ryby w panierkach, krewetki, kalmary, małże, kawior, tłuste rodzaje mięs: baranina, wieprzowina, boczek, żeberka, gęsina, kaczki, podroby, tłuste, mielone wędliny i kiełbasy, parówki, pasztety, pasztetowa, kaszanka, salami, mięso w konserwach 
mięso panierowane, smażone w głębokim tłuszczu 
Tłuszcze  oleje roślinne: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany, olej rydzowy – na surowo, jako dodatek do sałatek  oleje: słonecznikowy, sojowy, kukurydziany, z winogron, miękkie margaryny o obniżonej zawartości tłuszczów trans  smalec, masło, margaryny twarde, słonina 
Przyprawy/
dodatki 
zioła: bazylia, tymianek, majeranek, oregano itp., sok z cytryny, cynamon, wanilia, przyprawy korzenne, pietruszka, koperek, kurkuma sól, ostre przyprawy: chili, curry, pieprz, kumin  majonez, kostki rosołowe z glutaminianem sodu, jarzynki z dużą zawartością soli, gotowe sosy i zupy w proszku, w słoikach z dodatkiem tłuszczu i cukru 
Słodycze/desery  sałatki owocowe, musy, galaretki bez cukru  dżemy, konfitury, kompoty, przeciery owocowe, kisiel bez cukru, budyń bez cukru, orzechy i nasiona (do 30 g dziennie), gorzka czekolada, ciasto drożdżowe bez cukru  pączki, faworki, kremy na maśle i śmietanie, słodycze z cukrem i syropem glukozowo-fruktozowym, ciasta piaskowe, kruche, francuskie, serniki, miód, czekolada mleczna z nadzieniem, wafelki, chałwa, batony itp.
Napoje  woda, soki warzywne, słaba herbata i kawa bez cukru  mleko chude, kawa zbożowa bez cukru, koktajle na bazie świeżych owoców i napojów fermentowanych, świeże soki owocowe bez cukru  napoje gazowane słodzone, nektary, alkohol, słodzone soki i koktajle owocowe 

Opracowanie własne na podstawie www.glycemicindex.com [27, 28]

Posiłki powinny być przygotowywane z użyciem technik kulinarnych, takich jak gotowanie, duszenie, pieczenie, gotowanie na parze, przyrządzanie w naczyniu żaroodpornym. Bardzo ważne jest przygotowanie warzyw i produktów zbożowych al dente, aby zachować niski indeks glikemiczny. Obróbka termiczna podwyższa wartość indeksu glikemicznego. Dodatek błonnika obniża wartość IG, ponieważ hamuje wchłanianie glukozy do krwi [24-26, 30]. 
Oprócz indeksu i ładunku glikemicznego istnieje pojęcie wymiennika węglowodanowego (WW). Jeden wymiennik węglowodanowy to porcja produktu w gramach, która zawiera ok. 10 g węglowodanów przyswajalnych (cukry proste: sacharoza, skrobia, laktoza). Aby z nich skorzystać, należy zapoznać się ze specjalnymi tabelami WW oraz przeszkolić się do ich stosowania pod opieką lekarza lub dietetyka. 

Suplementacja 

Terapia cukrzycy typu 2 może być również uzupełniona, za zgodą lekarza, o suplementy diety. Do najczęściej stosowanych, posiadających badania kliniczne świadczące o ich skuteczności, zalicza się berberynę, morwę białą, cynamon czy chrom. Wiele osób uznaje je za bezpieczniejsze, zdrowsze, naturalne i sięga po nie chętniej niż po tradycyjną farmakoterapię. Zanim jednak zacznie się je stosować, należy pamiętać, że suplementy diety to nie leki, ale środki stanowiące uzupełnienie diety, zawierające witaminy lub inne substancje egzogenne, których może brakować w codziennej diecie. Nie przechodzą rejestracji, badań oraz kontroli i ich wprowadzenie na rynek nie podlega żadnym regulacjom prawnym. Dlatego też należy je wybierać za zgodą lekarza oraz zwracać uwagę, czy dany produkt posiada jakiekolwiek badania kliniczne potwierdzające bezpieczeństwo jego stosowania.
Do suplementów posiadających takie badania należy np. berberyna. To izochinolinowy alkaloid roślinny uzyskiwany m.in. z ostryżu długiego czy gorzknika kanadyjskiego. Jej stosowanie wywiera działanie hipolipemizujące, zmniejsza masę cała oraz obniża poziom glukozy we krwi.
Kolejny to cynamon, powszechnie stosowany w cukrzycy i hiperlipidemii. W metaanalizie kilku prób klinicznych stwierdzono, że dawka 1-6 g cynamonu dziennie zmniejszała stężenie glukozy i lipidów na czczo.
Istnieją badania potwierdzające, że regularne stosowanie morwy białej obniża poziom glukozy, cholesterolu oraz trójglicerydów.
Potwierdzono także zasadność stosowania w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz chorób towarzyszących kurkuminy, składnika kurkumy i curry, wykazującej działanie przeciwzapalne. Zaobserwowano korzystny wpływ w zakresie mikroangiopatii oraz zmniejszenie obrzęku siatkówki, co wpłynęło na poprawę ostrości widzenia.
Mimo wielu dostępnych suplementów nie ma dostatecznych informacji na temat dokładnego ich dawkowania, nie można sprawdzić ich bezpieczeństwa, a także nie wiadomo, w jakich przypadkach są polecane i jak wpływają na organizm w dłuższym okresie stosowania. 
Ponadto zawierają substancje aktywne, które mogą wywołać działania niepożądane oraz interakcje z lekami [35-37].

Opis pierwszego przypadku: postępowanie dietetyczne u pacjentki z cukrzycą typu 2 i współistniejącą otyłością II stopnia 

Charakterystyka pacjenta podczas pierwszej wizyty w gabinecie dietetycznym: 
Płeć: kobieta 
Wiek: 59 lat 
Wzrost: 159 cm 
Masa ciała: 95 kg 
BMI: 35,6 kg/m2 (norma: 18,5-24,9 kg/m2) 
Zawartość tkanki tłuszczowej: 44,1% (norma umiarkowana dla przedziału wieku 50-59 lat: 32-34%)
Całkowita zawartość wody w organizmie: 45,1% (norma: 45-60%)
Stan kliniczny: 

  • otyłość II stopnia
  • glukoza na czczo 200 mg/dl
  • cholesterol całkowity (TC): 190 mg/dl (normy dla osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym: do 175 mg/dl; 4,5 mmol/l) 
  • trójglicerydy: 180 mg/dl (normy dla osób z wysokim ryzykiem: mniej niż 150 mg/dl; 1,7 mmol/dl) 
  • ciśnienie tętnicze krwi: 150/95 mmHg (norma w cukrzycy poniżej 130/80 mmHg). 

Lekarz pierwszego kontaktu zdiagnozował cukrzycę, nadciśnienie tętnicze krwi, łagodne epizody depresji, problem z redukcją masy ciała.

Dolegliwości zgłaszane: zgaga, refluks, obrzęki, senność po posiłku, brak koncentracji
Aktywność fizyczna: mała, praca siedząca, brak ruchu po pracy 
Przyjmowane leki: Concoram, 5 mg + 5 mg, Glucophage xr 1000 mg na noc, witamina D3: 4000 UI, Polprazol 
Preferencje pacjentki: apetyt na słodycze, lubi słone smaki, preferuje mniej mięsa w diecie 
Cel diety: redukcja masy ciała do ok. 80 kg, regulacja glikemii i ciśnienia tętniczego 
 

Założenia diety:

Wartość energetyczna: 
ok. 1800 kcal dziennie 

Uwzględniając redukcję wagi, deficyt kaloryczny: 500 kcal 

Rozkład makroskładników w przybliżeniu na każdy dzień: 
B: 90 g – 20% – 360 kcal 
T: 60 g – 30% – 540 kcal
W: 225 g – 50% – 900 kcal 
Błonnik: 40-45 g 
WW: 18-20
Zalecenia dotyczące modyfikacji stylu życia: 
jazda na rowerze minimum trzy razy w tygodniu, spacery minimum pięć razy w tygodniu, ograniczenie słodyczy do minimum, wykluczenie soli (wędliny), ograniczenie dosalania potraw, 2,5 l wody dziennie, spożywanie naparu z siemienia lnianego na czczo. 

Program żywieniowy – jadłospis na siedem dni:

Poniedziałek
Śniadanie 

Kanapki z indykiem i sałatka z rukolą 
rukola    20 g 
szczypiorek    15 g 
kiełki rzodkiewki    16 g 
ogórek gruntowy    80 g 
pomidor    120 g 
rzodkiewka    50 g 
oliwa extra virgin    5 g

Czas przygotowania: 10 min. Składniki pokroić i wymieszać. Skropić sałatkę oliwą. 

2 plastry pieczonego indyka    100 g 
chleb żytni razowy    80 g (2 kromki) 

Przygotować kanapki i podawać z sałatką. 

Drugie śniadanie 
Omlet z mąki gryczanej 
mąka gryczana (pełnoziarnista)    60 g 
jajo kurze (całe)    55 g 
olej rzepakowy (tłoczony na zimno)    5 g
płatki owsiane (górskie)    10 g 
papryka    50 g 
szczypiorek    10 g 
ser feta        40 g 
otręby        3 g 

Jajko wbić do miseczki, dodać 1/3 szklanki wody, zmiksować lekko. Dodać mąkę, otręby, płatki i zmiksować ponownie. Na końcu dodać pokrojone drobno warzywa i wkruszyć fetę.
Wlewać połowę porcji ciasta na lekko natłuszczoną i lekko rozgrzaną te...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy