Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

5 czerwca 2019

NR 1 (Luty 2019)

Ostra biegunka infekcyjna u dzieci – postępowanie dietetyczne, leczenie i farmakoterapia

0 126

Ostrą biegunkę definiuje się jako zmianę konsystencji stolca na luźną lub płynną i/lub zwiększenie liczby wypróżnień (zwykle powyżej trzech na dobę). Dzieci karmione wyłącznie piersią fizjologicznie mogą oddawać więcej papkowatych stolców w ciągu doby. Zgodnie z definicją objawy chorobowe utrzymują się zwykle krócej niż siedem i nie dłużej niż 14 dni [1].

Statystycznie u dzieci do trzeciego roku życia występuje 0,5–2 epizodów ostrej biegunki na rok. Jej najczęstszymi przyczynami są zakażenia wirusowe wywołane przez rotawirusy, norowirusy (dominują w krajach, w których popularne jest szczepienie przeciwko rotawirusom) lub adenowirusy. Znacznie rzadsze są biegunki infekcyjne o etiologii bakteryjnej (Campylobacter spp., Sallmonella spp., Shigella spp. i in.) lub pierwotniakowej (Cryptosporidium parvum, Giardia lamblia, Microsporidia) [2]. 

Biegunce ostrej mogą towarzyszyć takie objawy, jak nudności, wymioty, gorączka. W krajach europejskich choroba ma zwykle przebieg łagodny. Jednakże odwodnienie, które wymieniane jest jako najczęstsze powikłanie, może prowadzić do kwasicy metabolicznej, zaburzeń elektrolitowych, a w skrajnych wypadkach do wstrząsu oligowolemicznego i śmierci [3]. 

Leczenie ostrej biegunki uzależnione jest od stopnia odwodnienia. Jego miarą według WHO jest spadek masy ciała w stosunku do tego sprzed zachorowania, pozwala to na klasyfikację trzech stopni odwodnienia:

  • I – brak lub odwodnienie małego stopnia (spadek masy ciała < 3%),
  • II – odwodnienie łagodne i umiarkowane (spadek masy ciała o 3–9%),
  • III – ciężkie odwodnienie (spadek masy ciała > 9%) [4].

W określeniu stopnia odwodnienia pomocna może być również skala CDS (Clinical Dehydration Scale), w której ocenia się stan ogólny pacjenta, gałek ocznych, błon śluzowych oraz ilość produkowanych łez (tabela 1) [5, 6]. 
 

Tabela 1. Kliniczna skala oceny odwodnienia (CDS) [6]
Parametr 0 punktów 1 punkt 2 punkty
Stan ogólny prawidłowy dziecko spragnione, niespokojne
lub senne, ale drażliwe przy
dotyku
dziecko senne, wiotkie, skóra
zimna lub spocona, śpiączka
Gałki oczne prawidłowe nieznacznie zapadnięte znacznie zapadnięte
Błony śluzowe wilgotne klejące suche
Łzy normalna objętość zmniejszona objętość brak

0 pkt – brak odwodnienia
1–4 pkt – odwodnienie lekkie
5–8 pkt – odwodnienie umiarkowane lub ciężkie


Podstawę leczenia ostrej biegunki stanowi odpowiednie nawodnienie dziecka. Powinno być ono prowadzone drogą doustną. Jeśli nie jest to możliwe lub gdy nie przynosi spodziewanych efektów, wtedy zaleca się nawadnianie przez zgłębnik nosowo-żołądkowy lub nawadnianie dożylne. Warto podkreślić, że autorzy europejskich rekomendacji podkreślają, że nie należy stosować płynów dożylnych, jeśli można utrzymać nawadnianie doustne [1, 2]. Leczeniem z wyboru jest stosowanie doustnych płynów nawadniających (DPN) o zmniejszonej osmolarności (np. Acidolit, Dicodral 60, Elektrolit, Floridral, Florion Duo, Gastrolit, Hipp ORS 2000, Hydratonic Med, Hydronea Baby, Orsalit, Salhydron). Wśród korzyści płynących z ich stosowania wymienia się zmniejszenie konieczności nawadniania dożylnego, zmniejszenie nasilenia wymiotów oraz objętości oddawanych stolców [7]. Zalecana objętość DPN uzależniona jest od stopnia odwodnienia i waha się od 
30–50 ml/kg m.c./4 h w odwodnieniu lekkim do > 100 ml/kg m.c./4 h w stopniu ciężkim. W przypadku biegunki o łagodnym przebiegu możliwe jest także podawanie takich płynów, jak: woda, herbata, kompot lub rozcieńczony sok jabłkowy. Natomiast nie jest wskazane stosowanie coli, soków owocowych, napojów gazowanych ze względu na wysoką zawartość cukrów (mogą powodować biegunkę osmotyczną) [8]. 

Właściwe żywienie jest również niezbędnym elementem terapii ostrej biegunki. Należy je wprowadzić nie później niż od czterech do sześciu godzin po rozpoczęciu intensywnego nawadniania. Wczesne podjęcie karmienia skraca czas trwania biegunki i poprawia stan odżywienia małego pacjenta. Wyjątek stanowią niemowlęta karmione piersią, w ich przypadku rekomenduje się kontynuowanie karmienia bez względu na okres epizodu ostrej biegunki. Rutynowo nie należy natomiast podawać niemowlętom mieszanek bez- lub ubogolaktozowych. Przejściowe stosowanie takiej diety można rozważyć u dzieci hospitalizowanych i/lub 
z jawnymi objawami nietolerancji [9]. Nie ma wskazań do stosowania diety bezmlecznej lub zastępowania mieszanki mlecznej preparatami sojowymi bądź hydrolizatami białka [2].

Nie wykazano jednoznacznie, by inne modyfikacje dietetyczne miały korzystny wpływ na przebieg ostrej biegunki [2, 8]. Uznaje się, że spożywanie jogurtów, kaszek zbożowych lub domowych posiłków bogatych w węglowodany (np. marchwianka) jest bezpieczne. Ze względu na brak dowodów nie poleca się spożywania diety BRAT (bananas, rice, apple, toast, czyli banany, ryż, mus jabłkowy, pieczywo) [2]. 

W przypadku ostrej biegunki leczenie farmakologiczne stanowi jedynie element wspomagający właściwe nawodnienie i żywienie. Biegunka infekcyjna ma zazwyczaj char...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy