Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Okiem trychologa. Jak rosną włosy

19

Włosy to giętkie, nitkowate twory rogowe, pokrywające prawie całą skórę, utworzone ze zrogowaciałych komórek zawierających keratynę twardą. U człowieka rozróżnia się trzy typy owłosienia:

POLECAMY

  • Pierwszy typ to meszek płodowy (włos lanugo). Pierwsze zawiązki włosów pojawiają się ok. trzeciego miesiąca życia płodowego. Od ok. szóstego miesiąca są one dość równomiernie rozmieszczone na powierzchniach owłosionych ciała. Meszek płodowy jest cienki, jasny i delikatny. Wyjątkiem są włosy głowy i brwi, które mogą być grubsze, dłuższe i nieco ciemniejsze [1].
  • Meszek ten wypada tuż przed porodem lub wkrótce po nim i zostaje zastąpiony przez meszek stały (vellus), podobny, cienki i pozbawiony barwnika [2]. W okresie dojrzewania grubieje i ciemnieje, by w takiej formie utrzymywać się w ciągu całego życia. Na skórze głowy występuje do 9% włosów typu vellus. 
  • Trzeci typ to włosy terminalne, zwane również ostatecznymi [3]. Włosy terminalne są grubsze od meszkowych i zawierają barwnik. Mogą mieć różną średnicę i długość. Występują w skórze głowy (brwi i rzęsy), pokrywają skórę gładką w okolicy pachowej, łonowej i na brodzie [1].

Włosy wyrastają z mieszków włosowych, które są zagłębieniami naskórka w głąb skóry (rys. 1). Do mieszka włosowego uchodzi przewód gruczołu łojowego, a poniżej jego ujścia przyczepia się mięsień przywłośny [4]. Kolejnym elementem w tej strukturze jest tzw. wybrzuszenie (bulge), które zawiera najbardziej produktywne i wszechstronne nabłonkowe komórki macierzyste skóry. Zniszczenie tej struktury skutkuje nieodwracalną utratą zdolności do produkcji włosa. 
 

Rys. 1. Budowa włosa. Opracowanie własne na podstawie [5]


Mieszki włosowe na głowie rozmieszczone są w zespołach, zwanych jednostkami włosowo-łojowymi. Z jednej jednostki wyrastają z reguły trzy, cztery włosy (rys. 2) [2]. Gęstość włosów jest zdeterminowana już w życiu płodowym i jest różna w zależności od lokalizacji na owłosionej skórze głowy (rys. 3). Nie jest znane zjawisko neogenezy, czyli odbudowania np. tkanki, narządu w życiu osobniczym. Jedynie włos terminalny może ulegać stopniowemu przekształceniu we włosy typu vellus, a dzieje się tak w przypadkach różnych postaci łysień, np. łysieniu androgenowym [1]. 
 

Rys. 2. Jednostki włosowo-łojowe. Źródło własne

 

Rys. 3. Procentowy udział mieszków włosowych w poszczególnych częściach głowy. Opracowanie własne na podstawie [6]


Cykl włosowy

Włosy rosną z szybkością 0,37–0,44 mm na dobę, najintensywniej między 15. a 30. rokiem życia, przy czym u mężczyzn rosną szybciej [1]. Terminalne włosy to martwe, zrogowaciałe twory, które w momencie całkowitego wykształcenia nie podlegają zmianom fizjologicznym. Wszystkie procesy warunkujące właściwości włosa mają miejsce w okresie poprzedzającym jego tworzenie [2].
Rozwój włosa jest dynamicznym, cyklicznym procesem nazwanym cyklem włosowym. Mieszek włosowy na głowie jest genetycznie zaprogramowany do przejścia 20–30 takich cykli w ciągu całego życia osobniczego. Każdy włos rośnie przez kilka lat, a następnie wypada, by na jego miejscu mógł powstać kolejny.
Cykl wzrostowy włosów u człowieka nie jest zsynchronizowany, dlatego nie występuje zjawisko linienia. Oznacza to, że sąsiadujące ze sobą mieszki włosowe są w różnych okresach powyższego cyklu, a każdy z nich ma charakterystyczną dla danej fazy morfologię mikroskopową [7]. Odstępstwem od asynchronicznego cyklu jest wzrost włosów w okresie ciąży. Jest to efekt wzrostu stężenia poziomu estrogenów. W tym czasie wydłuża się czas anagenu, czyli wzrostu włosa [8].
Cykl włosowy polega na naprzemiennym pojawianiu się faz wzrostu włosa [2, 9].
Mają miejsce następujące po sobie cykliczne zmiany w budowie mieszka włosowego i włosa, które charakteryzują się swoistym czasem trwania i typowym obrazem mikroskopowym. Pozostaje to pod ścisłym wpływem szeregu czynników wewnątrz- i zewnątrzustrojowych [1]. 
W każdym mieszku włosowym występują kolejno fazy: 

  • anagen – faza wzrostu włosa,
  • katagen – okres inwolucji mieszka, obumieranie,
  • telogen – faza spoczynku,
  • exogen – proces wypadania włosa,
  • kenogen – proces odpoczynku (rys. 4) [2, 7, 9].
     
Rys. 4. Cykl włosowy. Opracowanie własne na podstawie [10]


Faza anagenu jest aktywną fazą wzrostu włosa, w której rozpoczyna się proces jego powstawania. Komórki macierzyste macierzy różnicują się, tworząc poszczególne elementy włosa: pochewkę zewnętrzną, warstwy Henlego i Huxleya, powłoczkę pochewki wewnętrznej oraz osłonkę, korę i rdzeń włosa [2, 5]. Od czasu trwania anagenu zależy długość życia włosa, a sama faza przeciętnie trwa od dwóch do sześciu lat. Jest to cecha indywidualna, uwarunkowana genetycznie i zależy m.in. od wieku i stanu zdrowia. U zdrowego człowieka przyjmuje się, że ok. 85% włosów znajduje się w fazie anagenu, a u kobiet ciężarnych odsetek ten dochodzi nawet do 90%. Oglądany pod mikroskopem włos wyrwany w fazie anagenu (rys. 5) ma oderwaną na wysokości linii Aubera część opuszki, ciemno zabarwioną strefę keratogenną oraz dwie pochewki [1]. 
 

Rys. 5. Włos anagenowy. Źródło własne


W fazie katagenu dochodzi do inwolucji włosa. Na początku zanikają pochewki, zmniejsza się proliferacja komórek macierzystych macierzy i ich różnicowanie się w kierunku keratynocytów. Opuszka i brodawka włosa ulegają obkurczeniu, a komórki nabłonkowe i melanocyty apoptozie. Włos ulega ścieńczeniu i przekształca się we włos kolbowaty. Zanikowi ulega opuszka, dochodzi do uwolnienia brodawki, która przesuwa się w kierunku wybrzuszenia. Włos traci przyczepność, zostaje ciągnięty przez błonę podstawną ku górze. Włos katagenowy jest włosem nierosnącym [1, 11]. Faza katagenu trwa od dwóch do czterech tygodni. W tej fazie znajduje się 1–2% włosów [1, 12]. W obrazie mikroskopowym wyrwany włos w fazie katagenu może mieć cechy późnego anagenu lub wczesnego telogenu. 
Wytworzenie się włosa kolbowatego stanowi zakończenie fazy katagenu i rozpoczęcie fazy telogenu (spoczynku) [2]. Dolna część korzenia włosa telogenowego jest całkowicie zrogowaciała, pozbawiona barwnika (rys. 6). W tej fazie brodawka oraz mieszek włosowy wracają do pierwotnego kształtu i wielkości oraz stopniowo podejmują od nowa swoje funkcje, umożliwiając powstanie nowego włosa. W telogenie znajduje się od 10 do 15% włosów, a w zależności od rodzaju włosa, trwa ona od dwóch do czterech miesięcy. Włosy telogenowe są całkowicie martwe (łącznie z korzeniem), nieaktywne metabolicznie i niewrażliwe na jakiekolwiek czynniki toksyczne.
 

Rys. 6. Włos telogenowy. Źródło własne


Poza trzema podstawowymi fazami cyklu włosowego zostały wyróżnione jeszcze dwie:
Exogen, czyli faza wypadnięcia włosa, kiedy dochodzi do całkowitego opuszczenia mieszka włosowego przez włos. Zazwyczaj w etapie exogenu komórki mieszka włosowego intensywnie pracują nad nowo powstającym włosem.
Może się zdarzyć, że włos wypadnie, a anagen nie został jeszcze zapoczątkowany. Jest to ostatnia faza cyklu – kenogen. Fizjologicznie występuje na skórze owłosionej, obejmując zaledwie niewielki odsetek włosów.

Czynniki wpływające na wzrost włosa 

Wzrost włosa jest niezwykle skomplikowanym procesem, gdzie szczególną rolę odgrywają wyspecjalizowane komórki mezenchymalne brodawki włosa, które są zdolne do syntezy czynników wzrostowych i cytokin. Głównym ich zadaniem jest podtrzymywanie fazy wzrostu włosa, stymulacja komórek macierzy do podziałów. Najistotniejsze z nich to naskórkowy czynnik wzrostu (EGF), transformujący czynnik wzrostu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy