Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

3 marca 2021

NR 1 (Luty 2021)

Nowe normy żywieniowe w dietetyce na 2021 rok

157

Normy żywienia są jednym z podstawowych narzędzi używanych w codziennej pracy dietetyków. Stanowią podstawę do oceny sposobu żywienia, służą do planowania diet indywidualnych, jak również całych grup populacyjnych (np. dzieci w żłobkach, przedszkolach i szkole, pacjentów szpitali, pensjonariuszy sanatoriów czy domów pomocy społecznej). Mają również praktyczne zastosowanie w pracy lekarzy, pielęgniarek, pracowników sanepidu, nauczycieli akademickich oraz producentów żywności. Bez nich nie byłoby możliwe opracowywanie zaleceń żywieniowych, monitorowanie i ocena spożycia żywności w populacji czy prowadzenie badań naukowych. W normach określone jest zapotrzebowanie populacji na energię, makroskładniki (węglowodany, tłuszcze i białko), błonnik pokarmowy, cholesterol, witaminy, składniki mineralne i wodę. Spożywanie diety zgodnej z określonymi w normach wartościami energii i składników odżywczych ma zapobiegać skutkom ich nadmiaru i niedoboru, a co za tym idzie – chorobom powstającym na tle wadliwego żywienia. 
Dynamiczny rozwój nauki w zakresie wpływu żywności i żywienia na stan zdrowia determinuje konieczność stałej aktualizacji norm żywieniowych. W odpowiedzi na te potrzeby pod koniec 2020 r. ukazała się najnowsza wersja norm żywienia dla populacji polskiej [1], opracowana przez ekspertów dawnego Instytutu Żywności i Żywienia (opracowanie zostało wydane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, do którego Instytut Żywności i Żywienia został włączony w 2020 r.). 
W przypadku większości składników odżywczych aktualne normy żywienia pokrywają się z poprzednimi, które zostały opublikowane w 2017 r. [2] Obecnie opracowano dodatkowo normy podaży energii i tłuszczu dla kobiet w pierwszym trymestrze ciąży. Zmiana w aktualnej monografii obejmuje także normy spożycia węglowodanów, dla których nie jest już podawana minimalna dzienna wartość tego składnika wyrażona w gramach, ale wyłącznie udział energii z węglowodanów w całodziennej diecie dla poszczególnych grup wiekowych polskiej populacji. Sam procentowy zakres energii z węglowodanów oraz rekomendacja dotycząca ograniczenia spożycia cukrów prostych pozostały niezmienne. Podtrzymanie tego stanowiska oparto na podstawie wyników badań naukowych dowodzących, że zarówno diety nisko-, jak i wysokowęglowodanowe, są w perspektywie czasu niekorzystne dla zdrowia [3–7].
Aktualizacji dokonano w normach na sód i chlor dla osób powyżej 51. r.ż., uznając, że zgodnie z najnowszymi wynikami badań [8–10] zapotrzebowanie na te składniki nie ulega zmniejszeniu wraz z wiekiem i w związku z tym można je bezpiecznie ujednolicić dla całej populacji osób dorosłych.
 

POLECAMY

Tabela 1. Aktualizacja nowych norm żywienia dla populacji polskiej – wykaz zmian (opracowanie własne)
Zakres aktualizacji Normy 2020 Normy 2017
Energia w okresie ciąży
(wartości odnoszą się do kobiet, które przed
ciążą miały prawidłową masę ciała)
  • dodatkowe zapotrzebowanie na energię w I trymestrze ciąży (+85 kcal/dzień)
  • obniżono dodatkowe zapotrzebowanie na energię dla II trymestru (+285 kcal/dzień)
  • dodatkowe zapotrzebowanie dla III trymestru pozostało bez zmian 
  • dodatkowe zapotrzebowanie na energię było opracowane jedynie dla II i III trymestru ciąży (odpowiednio +360 i +475 kcal/dzień) 
Tłuszcz w okresie ciąży
(wartości odnoszą się do kobiet, które przed
ciążą miały prawidłową masę ciała)
  • dodatkowe zapotrzebowanie do normy spożycia tłuszczu w I trymestrze ciąży (+3% energii z tłuszczu)
  • zmieniono dodatkowe zapotrzebowanie do normy spożycia tłuszczu w II trymestrze (+10–11% energii z tłuszczu)
  • zmieniono dodatkowe zapotrzebowanie do normy spożycia tłuszczu w III trymestrze (+16–19% energii z tłuszczu)
  • dodatkowe zapotrzebowanie do normy spożycia tłuszczu było opracowane jedynie dla II i III trymestru ciąży (odpowiednio +8–14% i +11–18% energii z tłuszczu)
Węglowodany
  • normy na węglowodany ujęte jako referencyjny zakres spożycia (RI) i podany jako odsetek energii
  • zrezygnowano z podawania zapotrzebowania na węglowodany wyrażonego w gramach i określającego ilość niezbędną do pokrycia zapotrzebowania mózgu na glukozę
  • zapotrzebowanie na węglowodany wyrażone w gramach i określające ilość niezbędną do pokrycia zapotrzebowania mózgu na glukozę oraz zalecany udział węglowodanów w diecie podany jako odsetek energii
Sód
  • normy na sód dla wszystkich osób dorosłych, niezależnie od wieku, ujednolicono do wartości 1500 mg/dzień
  • normy na sód dla osób od 51. r.ż. systematycznie malały w kolejnych grupach wiekowych (dla grupy 51–65 lat – 1400 mg/dzień, 66–75 lat – 1300 mg/dzień, > 75 lat – 1200 mg/dzień)
Chlor
  • normy na chlor dla wszystkich osób dorosłych, niezależnie od wieku, ujednolicono do wartości 2300 mg/dzień
  • normy na chlor dla osób od 51. r.ż. systematycznie malały w kolejnych grupach wiekowych (dla grupy 51–65 lat – 2150 mg/dzień, 66–75 lat – 2000 mg/dzień, > 75 lat – 1850 mg/dzień)
Inne
  • uzupełnienie wydania o rozdziały:
  • „Górne tolerowane poziomy spożycia witamin i składników mineralnych”, „Ocena i planowanie spożycia na podstawie norm”, „Referencyjne wartości spożycia (RWS) w etykietowaniu żywności” 

 


Ponadto wśród praktycznych nowości, które znalazły się w aktualnej monografii, należy wymienić rozdziały poświęcone górnym tolerowanym poziomom spożycia witamin i składników mineralnych, ocenie i planowaniu spożycia na podstawie norm oraz zastosowaniu referencyjnych wartości spożycia (RWS) w etykietowaniu żywności. Uzupełnienie aktualnych norm żywienia o informacje dotyczące maksymalnych bezpiecznych poziomów spożycia witamin i składników mineralnych oraz praktyczne wskazówki dotyczące prawidłowej oceny spożycia i planowania zbilansowanej diety z pewnością mogą ułatwić pracę dietetyków oraz innych pracowników medycznych. Natomiast rozdział opisujący informacje żywieniowe umieszczane na opakowaniach żywności i ich odniesienie do zapotrzebowania organizmu na energię i składniki odżywcze określone w normach może być wykorzystane w prowadzeniu edukacji konsumentów. Zestawienie głównych zmian w najnowszych normach żywienia w odniesieniu do publikacji z 2017 r. 
przedstawia tab. 1.
Należy podkreślić, że aktualizacji norm dla populacji Polski dokonano na podstawie przeglądu zaleceń ekspertów Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), Światowej Organizacji Zdrowia oraz wyniki najnowszych badań [8–12]. Zakres zmian w zapotrzebowaniu na energię i poszczególne składniki odżywcze w nowych normach nie jest duży, ale w istotny sposób może wpłynąć choćby na profilaktykę nadwagi i otyłości kobiet ciężarnych oraz może zapobiegać nieprawidłowej masie urodzeniowej dzieci. Aktualna monografia Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie jest dostępna do pobrania w wersji elektronicznej na stronie Narodowego Ce...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy