Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

28 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Nie tylko leczenie hormonalne. Znaczenie suplementacji w chorobie Hashimoto i niedoczynności tarczycy

0 136

Zdecydowana większość osób dotkniętych autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy typu Hashimoto leczona jest substytucyjnie, co oznacza farmakologiczne uzupełnienie niedoborowych hormonów tarczycy. Codzienną rutyną jest zatem przyjmowanie lewotyroksyny – syntetycznego analogu tyroksyny, która swym działaniem odpowiada działaniu naturalnie wytwarzanego przez tarczycę hormonu. Postępowaniem znacznie mniej popularnym jest łączenie dobrze zbilansowanej diety i suplementacji z tradycyjnie prowadzoną farmakoterapią. W świetle badań naukowych jest to niezwykle słuszne posunięcie. Dlaczego ma to takie znaczenie? 
Choroba Hashimoto jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym bądź tzw. chorobą z autoagresji. Oznacza to, że układ immunologiczny organizmu produkuje przeciwciała skierowane wobec samego siebie – przeciwko dwóm kluczowym dla działania tarczycy białkom – peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-TG). Skutkiem tych nieprawidłowości jest pojawienie się nacieków limfocytarnych na tarczycy oraz zanikanie komórek pęcherzykowych tego gruczołu. Dane epidemiologiczne dotyczące choroby Hashimoto są niezwykle spójne – znacznie częściej diagnozowana jest ona u kobiet, w szczególności w wieku reprodukcyjnym. Ponadto choroby tarczycy u kobiet stanowią siódmą największą grupę chorób przewlekłych, na które przepisuje się leki (Raport GUS 2014) [1]. Wspólnym mianownikiem chorób o podłożu autoimmunologicznym jest ich nieznana, niejednoznaczna etiopatogeneza. Uważa się, że na rozwój choroby Hashimoto mogą mieć zarówno wpływ czynniki środowiskowe – stres, palenie papierosów, infekcje wirusowe, elementy żywieniowe – niedobór selenu, nadmiar jodu (o czym bezwarunkowo należy pamiętać), jak i czynniki genetyczne czy inne choroby autoimmunologiczne. Niedoczynność tarczycy, będąca niezwykle częstym elementem choroby Hashimoto, spowodowana jest niedoborem lub nieprawidłowym działaniem hormonów tarczycy: tyroksyny – T4 i trójjodotyroniny – T3. Skutkiem tych nieprawidłowości jest spowolnienie procesów metabolicznych w organizmie człowieka, a w konsekwencji – znaczne zaburzenia w procesie trawienia. Wykazano, że osoby dotknięte niedoczynnością tarczycy oraz chorobą Hashimoto cechuje istotnie słabsze wchłanianie związków mineralnych i witamin z pożywienia, co skutkuje ich znacznymi niedoborami. Dlatego najnowsze badania dowodzą, że kluczem do prawidłowego funkcjonowania pracy tarczycy i niwelowania stanu zapalnego jest prawidłowa i zbilansowana suplementacja, która uzupełnia niedoborową dietę. Wykazano bowiem, że odpowiednio dobrane witaminy i mikroelementy wykazują zarówno działanie usprawniające pracę tarczycy, jak i oddziaływanie holistyczne wobec całego organizmu – przyczyniając się znacznie do poprawy jego funkcjonowania. 
Ponadto należy sobie także zdać sprawę, że w przypadku choroby Hashimoto terapia hormonalna niekoniecznie musi spowodować poprawę samopoczucia. Liczne objawy i nieprawidłowości funkcjonowania organizmu mogą być spowodowane niedoczynnością tarczycy, konsekwencjami stanu zapalnego (wywołanego reakcją autoimmunologiczną) oraz niejednokrotnie współistniejącymi infekcjami i nietolerancjami pokarmowymi. Dlatego leczenie hormonalne to tylko połowa sukcesu, ponieważ nie usuwa problemu u jego źródła. Niezwykle ważny jest sam proces autoimmunologiczny, a ściślej – jego przyczyny, wynikające z niego konsekwencje i możliwości jego wyeliminowania.

Witaminy i mikroelementy o udokumentowanym działaniu wspierającym pracę tarczycy

Witamina D kojarzona jest przede wszystkim ze swojego dobroczynnego wpływu na tkankę kostną (utrzymywanie jej odpowiedniej mineralizacji) oraz oddziaływania na stężenie wapnia i fosforanów w surowicy krwi. Niedobory witaminy D sprzyjają powstawaniu nowotworów, chorób układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzeniom metabolicznym, w tym insulinooporności i otyłości. Witamina D zmniejsza też produkcję cytokin prozapalnych i stymuluje wytwarzanie cytokin przeciwzapalnych. Ze względu na swoje właściwości immunomodulujące wpływa ona także na regulację proliferacji i różnicowanie komórek układu immunologicznego. Coraz częściej pojawiają się również doniesienia podkreślające jej znaczenie w kontekście prawidłowego funkcjonowania tarczycy w chorobie Hashimoto. Zaobserwowano, że stężenie witaminy D (określane poprzez poziom jej głównego metabolitu – 25OHD3) we krwi osób cierpiących na chorobę Hashimoto oraz inne choroby autoimmunologiczne jest znacznie niższe aniżeli w przypadku osób zdrowych i powiązane z liczbą przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej i tyreoglobulinie [2]. 
Ponadto badania prowadzone na modelach zwierzęcych wykazały, że suplementacja witaminą D zapobiega rozwojowi chorób autoimmunologicznych [3]. Dodatkowo niedobór witaminy D u osób z chorobą Hashimoto może być przyczyną zaburzonej jelitowej absorpcji wapnia, zatem dieta powinna obfitować w te składniki lub powinna być włączona jej dodatkowa suplementacja [3, 4].
Szczególnie istotne jest włączenie do diety oraz suplementowanie kwasów tłuszczowych omega-3. Ze względu na swoje szeroko udokumentowane działanie przeciwzapalne [5] stanowią istotny element wspomagający terapię choroby Hashimoto. Niedobory tych tłuszczów w diecie dotyczą aż 96% kobiet z rozpoznanym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy [6]. 
Wykazano, że dieta bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 oraz suplementacja nimi zapobiegają wystąpieniu chorób metabolicznych towarzyszących chorobie Hashimoto (cukrzyca typu 2, otyłość czy nadwaga), a także łagodzą już istniejące objawy wywołane przewlekłym stanem zapalnym [7]. 
Liczne badania [8–12] z wykorzystaniem tych tłuszczów pokazały, że wpływają one korzystnie na:

  • zmniejszenie epizodów zaburzeń nastroju, stanów depresyjnych,
  • redukcję przewlekłego uczucia zmęczenia i nadmiernej senności,
  • stabilizację zaburzeń gospodarki lipidowej,
  • poprawę kondycji włosów i stanu skóry.

Ze względu na szerokie spektrum działania wspomnianych związków, zaleca się ich wprowadzenie do codziennej diety w ilości co najmniej 500 mg [7].
Warto dodać, że zwiększone spożycie kwasów omega-3 wymaga wprowadzenia do diety dodatkowej ilości witaminy E (w celu uniknięcia reakcji wolnorodnikowych pojawiających się w procesie utleniania się tłuszczów). Najlepszym jej źródłem są nierafinowane oleje tłoczone na zimno (najlepiej te jednocześnie bogate w kwasy omega-3) oraz naturalna witamina E w postaci suplementu.

Selen określany jest mianem kluczowego mikroelementu dla fukcjonowania tarczycy. Związane jest to z jego wielokierunkowym działaniem – od antyoksydacyjnego, poprzez przeciwzapalne, do stymulacji aktywnej produkcji hormonów tarczycy. Ponadto tarczyca jest narządem o największym stężeniu selenu – 
cechuje się najwyższą zawartością tego pierwiastka na gram swojej tkanki. Selen w połączeniu z białkami tworzy związki o działaniu przeciwutleniającym, takie jak peroksydaza glutationowa. Związki te, zwane selenoproteinami, chronią tarczycę przed destruktywnym działaniem nadtlenku wodoru, powstałego w trakcie przemiany jodu do postaci aktywnej – działają jako antyoksydanty. Wyniki badań naukowych wykazują, że suplementacja selenu u osób z niedoczynnością tarczycy przyczynia się do normalizacji jej funkcji. Ponadto u osób z chorobą Hashimoto, przyjmujących selen, zmniejszają się poziom autoprzeciwciał anty-TPO (przeciwko peroksydazie tarczycowej) oraz wskaźniki stanu zapalnego. W niektórych przypadkach trzymiesięczna suplementacja tym pierwiastkiem zmniejszała o połowę poziom przeciwciał antytarczycowych [12, 13].

Cynk jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Stanowi istotny element w przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów oraz odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego. Z całą pewnością grupą osób, która powinna w sposób szczególny zwrócić swoją uwagę na odpowiednie spożycie cynku z dietą są osoby cierpiące z powodu rozmaitych chorób o podłożu autoimmunizacyjnym (np. choroba Hashimoto, celiakia, reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste choroby zapalne jelit, cukrzyca typu 1, łuszczyca, stwardnienie rozsiane). Wynika to z faktu, iż cynk wywiera istotny wpływ na regulację funkcjonowania układu immunologicznego, zarówno odporności wrodzonej, jak i nabytej, co ma znaczenie w przypadku stanów patologicznych w których obserwuje się niedobór tego pierwiastka oraz przewlekły stan zapalny [14]. Obniżony poziom tego pierwiastka w organizmie uniemożliwia konwersję hormonu T4 do T3. Jest on także niezbędny do produkcji TSH, dlatego osoby, u których TSH wytwarzane jest stale (z niedoczynnością tarczycy), są znacznie bardziej narażone na jego niedobory [15, 16]. Dodatkowym skutkiem niewystarczającej ilości cynku w organizmie może być spowolnienie tempa metabolizmu hormonów.
Warto przypomnieć, że preparaty typu multiwitamina nie zawsze są najlepszym sposobem na suplementację. Wynika to z faktu występowania licznych interakcji pomiędzy przyjmowanymi składnikami i kluczowych dla organizmu antagonizmów i synergii. Przykładem mogą być preparaty składające się z cynku i selenu. Są to pierwiastki antagonistyczne i wzajemnie znoszą swoje działanie, efektem czego jest brak oczekiwanych rezultatów lub są one nieprzewidywalne. Co więcej, pierwszy z nich powinien być przyjmowany wieczorem, a drugi rano. Dzienna dawka selenu powinna być przyjęta razem z witaminą E, która z jednej strony poprawia jego wchłanianie, z drugiej zaś – dzięki obecności selenu – wykazuje wówczas większy potencjał antyoksydacyjny.

Żelazo jest kolejnym, ważnym elementem w diecie osób z niedoczynnością tarczycy i chorobą Hashimoto. Wykazano, że długotrwały brak odpowiedniej jakości i ilości spożytego żelaza z dietą wpływa niekorzystnie na metabolizm tarczycy – obserwuje się zmniejszoną konwersję T4 do T3 oraz zwiększone wydzialanie TSH. Co istotne, peroksydaza tarczycowa, która jest odpowiedzialna za produkcję hormonów gruczołu tarczowego, należy do enzymów hemowych, a zatem zawierających w swoim składzie żelazo. Ze względu na autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka, które upośledza wchłanianie żelaza, niedobór tego pierwiastka jest zjawiskiem zwykle współtowarzyszącym chorobie Hashimoto. Jak wskazują dane literaturowe, nawet 60% osób chorych na niedoczynność tarczycy może cierpieć z powodu niedokrwistości, dlatego rekomenduje się zwiększenie podaży przyswajalnych form żelaza wraz z dietą i odpowiednią suplementacją [17, 18].
Choroba Hashimoto pociąga za sobą szereg chorób współistniejących, może jej także towarzyszyć niedokrwistość megaloblastyczna, wynikająca z niedoboru witaminy B12. Jej obecność jest bowiem niezbędna do prawidłowego funkcjonowania erytrocytów, wspomaga metabolizm składników pokarmowych – odgrywa istotną rolę w metabolizmie białka, a także działa korzystnie na układ nerwowy. Przy jej niedoborach pojawiają się zmęczenie, depresja, problemy ze wzrokiem oraz zaburzenia chodu i czucia. Witamina B12 umożliwia także syntezę DNA. Należy więc zwrócić uwagę na to, by znajdowała się w stosowanej diecie i kontrolnie monitorować jej stężenie w organizmie [19]. Wykazano, że niedobory witaminy B12 mogą dotyczyć aż 40% osób cierpiących na niedoczynność tarczycy i chorobę Hashimoto [20]. Najlepszą formą (o największej biodostępności dla organizmu) jest metylowana forma witaminy B12. Ma to niezwykle istotne znaczenie w kontekście mutacji genu MTHFR.
Ze względu na przewlekły stan zapalny dieta osób z chorobą Hashimoto powinna pokrywać zapotrzebowanie na witaminy antyoksydacyjne – A, C i E. Wykazują...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy