Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

17 grudnia 2019

NR 6 (Grudzień 2019)

Miód – korzyści w pożywieniu i kosmetykach

70

Dobroczynny wpływ miodu na zdrowie człowieka znane jest od czasów prehistorycznych. Początkowo kuszące były tylko walory smakowe miodu, ale z czasem zauważono także jego doskonały wpływ na cały organizm człowieka, w tym również na skórę. Słynne prekursorki kobiecej pielęgnacji, Kleopatra i Szeherezada, swoje codzienne rytuały opierały właśnie na miodzie.

Dzisiejszy stan wiedzy pozwala na dokładną analizę biologicznego wpływu miodu na organizm ludzki. W niniejszym artykule przedstawiono:

  • pochodzenie i skład miodu,
  • biologiczne mechanizmy działania miodu, 
  • wpływ miodu na skórę i jego wykorzystanie w kosmetykach.

Naturalny miód wytwarzany jest przez pszczoły z gatunku Apis mellifera w trakcie trawienia i zagęszczania substancji pochodzenia roślinnego (nektar) oraz wydzielin owadów żywiących się sokami roślin (spadź). Na rynku można więc spotkać miody: nektarowe, spadziowe i nektarowo-spadziowe. W skład miodu wchodzą przede wszystkim cukry – 80% suchej masy oraz woda – 18%. Wśród cukrów dominują cukry proste – fruktoza i glukoza (70%), następnie disacharydy (m.in. maltoza, sacharoza, izomaltoza) oraz polisacharydy stanowiące ok. 4–5%. W miodzie znajduje się również niewielka ilość witamin (z grupy B, PP, C, kwas foliowy) oraz białka, w tym bardzo ważne biologicznie enzymy. W śladowych ilościach występują także mikroelementy oraz polifenole i flawonoidy, niezwykle istotne dla działania biologicznego miodu [1, 2].


Działanie przeciwdrobnoustrojowe


Korzystny wpływ miodu na zwalczanie drobnoustrojów chorobotwórczych został najwcześniej zauważony i wyjaśniony. Już w starożytności wykorzystywano go w leczeniu infekcji oraz w bezpośrednim leczeniu ran. Dziś wiadomo, że miód może wpływać na 60 typów bakterii, wirusów i grzybów [3]. Zawdzięcza to aktywności oksydazy glukozowej, enzymu, który pszczoły dodają do zebranego nektaru lub spadzi. Pod jego wpływem z glukozy powstaje kwas glukonowy i nadtlenek wodoru, znany z silnych właściwości antyseptycznych. Pszczoły przekazują także w swojej wydzielinie własny lizozym, enzym o silnych właściwościach odpornościowych [2]. 

Najwięcej doniesień naukowych potwierdza wyraźne działanie antybakteryjne miodu, stosowanego zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z antybiotykami [4, 5]. Co ciekawe, najsilniejsze działanie wykazują miody o ciemnej barwie, np. gryczany, wrzosowy czy leśny [6]. Równie interesujące są wyniki badań, które porównują skuteczność przeciwbakteryjną miodów z różnych stron świata (Kuba, Afryka i Nowa Zelandia) w odniesieniu do tych samych kultur bakterii (biofilmu). Wykazano, że najwyższą aktywność (nawet w odniesieniu do takich patogenów jak Pseudomonas aeruginosa i Staphyloccocus aureus) posiada miód z Kuby, wytwarzany przez lokalny gatunek pszczół Melipona beecheii [7].

Poza działaniem przeciwbakteryjnym miód może być skuteczny także w odniesieniu do wirusów, zwłaszcza wirusa opryszczki Herpes simplex HSV-1 i HSV-2. W wynikach badań przedstawiany jest jako naturalna, bezpieczna metoda zwalczania opryszczki o skuteczności porównywalnej lub wyższej w odniesieniu do miejscowo stosowanego acyklowiru [8]. Warto podkreślić, że miód wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe już w niskich stężeniach; w odniesieniu do bakterii wykazuje wówczas działanie bakteriostatyczne, w wyższych – bakteriobójcze. Ważna jest jednak temperatura jego przechowywania i podawania – powyżej 40–42ºC nadtlenek wodoru traci swoją aktywność. Podobny wpływ (również na lizozym) ma także światło słoneczne [2].


Działanie antyrodnikowe


Miód wykazuje silne działanie neutralizujące nadmiar wolnych rodników tlenowych przede wszystkim dzięki zawartości polifenoli, takich jak flawonoidy, kwas galusowy czy kwas kawowy. Podobnie jak w przypadku właściwości przeciwbakteryjnych, ważne są rodzaj i pochodzenie miodu. Także tutaj większą skuteczność, czyli większą siłę antyoksydacyjną, wykazują miody ciemne – zarówno spadziowe, jak i nektarowe [9]. Na efektywność antyrodnikową ma także wpływ forma podania miodu. Uznaje się, że najwyższą można uzyskać, podając miód rozpuszczony w letniej wodzie [1].


Działanie przeciwzapalne


Mechanizm przeciwzapalnego działania miodu nie został dotychczas w pełni wyjaśniony. Prawdopodobnie przebiega on w procesie immunomodulacji. Początkowo miód ma pobudzać limfocyty T, makrofagi i keratynocyty do produkcji cytokin zapalanych, takich jak TNF-α czy IL-1β. Aktywowana w ten sposób kaskada zapalna pobudza angiogenezę, fibroblasty i komórki nabłonkowe. Mają być za to odpowiedzialne przede wszystkim związki polifenolowe, ale dużą rolę odgrywa także wspomniany już enzym – oksydaza glukozowa. Powstający pod jego wpływem nadtlenek wodoru wzmaga proliferację komórek, a nawet tworzenie się nowych naczyń włosowatych i komórek nabłonka. Klinicznym efektem tych mechanizmów jest wyraźne gojenie ran, ale także bardziej powierzchownych uszkodzeń skóry i nabłonków [11].

W przypadku działania przeciwzapalnego przewagę w skuteczności mają miody ciemne, prawdopodobnie dzięki zwiększonej zawartości polifenoli. 


Zaskakujące działania słodkiego miodu


Oprócz wielu walorów smakowych miód ma olbrzymi, korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Poza opisanymi powyżej właściwościami przeciwbakteryjnymi i przeciwzapalnymi jest przede wszystkim źródłem łatwo przyswajalnych cukrów prostych, ale o bardzo korzystnym profilu [12, 13]. 

Rzadko także wspomina się o korzystnym wpływie miodu na mikrobiotę jelitową. Jako cukier kojarzony jest raczej z dietą eliminacyjną, zwłaszcza w zaburzeniach jelitowych. Tymczasem oligosacharydy miodu wykazują działanie prebiotyczne, stymulując wzrost m.in. Streptococcus thermophilus, Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium bifidum [3].


Miód w kosmetyce i w dermatologii


Miód wykazuje przede wszystkim właściwości nawilżające – należy do humektantów, czyli substancji wiążących wodę. Ważne jest jednak, aby w kosmetykach nie przekraczał wysokich stężeń. Wtedy może nabierać właściwości wysuszających [2].
Właściwości nawilżające miodu, pozwalające na obniżen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy