Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

2 listopada 2020

NR 5 (Październik 2020)

Mastiha – właściwości i działanie

76

Natura stworzyła niezmierzone przez nas bogactwo składników. Jednym z nich jest mastiha.

POLECAMY

Mastiha, inaczej mastyks, to z greckiego „łzy Chios”. Jest to miękka, aromatyczna żywica naturalna. Pozyskuje się ją z balsamu wyciekającego z drzewa pistacji kleistej Pistacia lentiscus, które rośnie w obszarze śródziemnomorskim [1].

W zależności od pochodzenia wyróżniamy mastihę chioską, lewatyńską i bombajską.

W południowej części wyspy Chios jest hodowanych ok. 2 miliony drzew, z których zbierany jest surowiec. Pieczę nad drzewami ma Stowarzyszenie Sadowników „Mastiha Chios”. Żywica jest zbierana w drugiej połowie sierpnia.

Do zastygnięcia potrzebuje od 10 do 20 dni.

Żywica przyjmuje formy grudek różnej wielkości, koloru – żółtawy, zielonkawy, przezroczysty, mętny i kształtu – gruszkowaty, kulisty, walcowaty lub jajowaty. Zapach balsamiczny.

Jest zarejestrowana na liście UNESCO jako niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości.

Mastiha zawiera 42% kwasów mastycynowych, 50% żywicy beta, 2% olejków. Ma właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze.

W starożytnej Grecji, w V w. p.n.e. żuto i gryziono mastyks. Stosowano ją jako gumę do żucia i lekarstwo na dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W XXI w. mastyks używa się do produkcji likierów (Mastichato), deserów, napojów orzeźwiających, gum do żucia, słodyczy, lodów pieczywa, sera. Jest również przydatny jako składnik kosmetyków.

W dżemach i ciastach ma funkcję żelującą [2].

Jej potencjał przeciwutleniający prawdopodobnie wynika z hamowania kinazy białkowej, a działanie przeciwzapalne z hamowania jądrowego czynnika transkrypcyjnego 
NF-kappaB [3].

Po raz pierwszy właściwości przeciwutleniające surowej żywicy z rośliny Pistacia lentiscus zostały wykazane w badaniach in vitro Andrikopoulosa i współpracowników [5].

Ekstrakt z mastihy działa przeciwutleniająco, przywracając poziom glutationu w komórkach jednojądrzastych, które zostały poddane działaniu czynnika oksydacyjnego. Ekstrakt hamuje apoptozę i nekrozę oraz obniża ekspresję mRNA receptora zmiatacza CD36, w ten sposób hamując gromadzenie w monocytach oksydowanych lipoprotein o niskiej gęstości LDL (oxLDL). 

Co ciekawe, to nie frakcja fenolowa, a triterpenowa żywicy wykazywała wyraźny wzrost wewnątrzkomórkowego 
glutationu [6].

Badania kliniczne dotyczące mastihy sprawdzały jej skuteczność, jeśli chodzi o wspomaganie leczenia miażdżycy i chorób układu krążenia. Wykazano jej działanie kardioprotekcyjne, gdyż zmniejsza stężenie lipidów i glukozy w surowicy przy dawkach dobowych między 2 a 10 g [7, 8].

Naukowcy zrobili ciekawe doświadczenie na myszach. Można było wyciągnąć z niego wniosek, że mastiha ma wpływ na leczenie niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (nonalcoholic steatohepatitis – NASH).

Początkowo przez 41 tygodni karmiono myszy dietą bogatą w tłuszcze, sacharydy i cholesterol. Następnie podzielono myszy na dwie grupy. Obie otrzymywały przez kolejne 8 tygodni dietę redukującą NASH, a jedna z nich dodatkowo 0,2% mastiha.

Aby ocenić aktywność choroby, badano histologię wątroby oraz aktywność transaminaz w osoczu. Określano również skład mikrobiomu jelitowego poprzez sekwencjonownie amplikonu 16S rRNA.

Dzięki suplementacji diety mastihą nastąpiło znaczne zmniejszenie aktywności aminotrasferazy alaninowej ALAT, zmniejszenie stłuszczenia wątroby i zawartości kolagenu oraz zmniejszenie wskaźnika aktywności NAFLD.

Dodatkowo nastąpiła znaczące przywrócenie różnorodności mikrobioty jelitowej [4].

U ludzi z chorobą Leśniewskiego-Crohna badano wpływ mastihy na przewlekłe zapalenie błony śluzowej jelit w przebiegu nieswoistego zapalenia jelit. W tym schorzeniu stan zapalny powoduje nadprodukcję reaktywnych fort tlenu i azotu (RNS i ROS), co prowadzi do stresu oksydacyjnego. U pacjentów odnotowano zmniejszenie stężenia czynników oksydacyjnych pod wpływem mastihy przy badaniach z próbą podwójnie ślepą porównywaną z placebo [9]. Cysteina jest prekursorem glutationu. Stwierdzono, że poziom cysteiny był znacznie niższy w grupie placebo, co potwierdza tezę, że przeciwutleniające właściwości mastihy są związane z wpływem na syntezę glutationu.

W kolejnym badaniu przeprowadzonym na ludziach oceniano wpływ mastihy na hemodynamikę obwodową i aortalną oraz na zmiany w ekspresji genów cząsteczek zaangażowanych w szlak nadciśnienia.

W badaniu wzięło udział 27 pacjentów, z czego 13 miało nadciśnienie tętnicze. Badano wpływ mastihy, podając 2,8 g substancji lub placebo. Podanie mastihy pacjentom z nadciśnieniem tętniczym zmniejszyło ekspresję genów kodujących oksydazę NADPH2 (NOX2 – enzym, który tworzy reaktywne formy tlenu) [10]. W porównaniu z grupą kontrolną ekspresja NOX2 u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym znacznie spadła [11].

Mastiha jest naturalnym środkiem o działaniu przeciwzapalnym. Badania z 2009 r. pokazują, że hamuje ona ekspresję COX-2 (cyklooksygenazy 2), która reguluje syntezę prostaglandyny E2 (PGE2) [12, 13].

W 2011 r. Qiao i jego zespół prowadzili badania, w których wykazali, że działanie przeciwzapalne mastihy jest związane z hamowaniem aktywatora NF-kappaB. Badano przeciwzapalne działanie mastihy na myszy chorej na astmę alergiczną. Astma alergiczna charakteryzuje się zapaleniem dróg oddechowych, eozynofilią i nadreaktywnością dróg oddechowych. Mastyks zahamował eozynofilię, zmniejszył nadreaktywność dróg oddechowych i zahamował wytwarzanie cytokin zapalnych [14].

W 1984 r. przeprowadzono badanie kliniczne na 38 pacjentach z chorobą wrzodową dwunastnicy. 20 pacjentów przez dwa tygodnie dostawało codziennie 1 g mastihy, natomiast 
18 osób z grupy kontrolnej spożywało placebo. Pacjenci, którzy otrzymywali preparat leczniczy, doświadczyli złagodzenia objawów choroby wrzodowej. Endoskopowo stwierdzono gojenie się ran [15].

W 2003 r. Roe badał aktywność mastihy z Chios u 48 pacjentów z zapaleniem żołądka spowodowanym Helicobacter Pylori. Produkt podawano trzy razy dziennie przez 90 dni. Badacze stwierdzili poprawę stanu żołądka u chorych [16].

Podsumowując: dla kogo jest przeznaczona żywica?

Stosowana jest:

  • w chorobie Leśniowskiego-Crohna,
  • u chorych zakażonych Helicobacter pylori,
  • w refluksie,
  • w profilaktyce wrzodów [15],
  • w problemach z trawieniem,
  • u osób, które mają częste bóle żołądka [16].

Naturalna guma mastyksowa zmniejsza poziom cholesterolu oraz pomaga obniżyć poziom trójglicerydów i całkowity poziom lipidów w organizmie. Działanie przeciwmiażdżycowe potwierdzają badania Loizou z 2009 r. oraz badanie przez Vallianou olejku kampenowego, składnika mastihy, z 2016 r. [17, 18].

Działanie mastyksu jest związane z silnym działaniem przeciwbakteryjnym, przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym i przeciwcukrzycowym.

Z właściwości mastyksu korzysta wiele gałęzi przemysłu: medyczna, kosmetyczna, farmaceutyczna i przemysłowa. Olej z mastyksu ma szerokie zastosowanie w medycynie, przemyśle farmaceutycznym i stomatologii.

W przemyśle spożywczym mastyks jest stosowany do napojów alkoholowych, ciast, ciasteczek, deserów, lodów. W kosmetyce stosujemy go do produkcji past do zębów, płynów do włosów, skóry i do produkcji perfum.

Komentarz ekspercki

 

dr n. med. Anna Lewitt
dietetyk kliniczny, trener żywienia; autorka publikacji książkowych i prasowych; założycielka Centrum Medycznego Treningu Osobistego i Dietetyki EGO – www.centrumego.pl, www.drlewitt.com 

Mastiha, inaczej mastyks, to gumo-żywica – półstały albo zestalony sok z kory pistacji kleistej, który według UNESCO stanowi niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości. Europejska Agencja Leków (EMA) zalicza mastyks do tradycyjnych leków ziołowych stosowanych m.in. w objawowym leczeniu chorób i zaburzeń pracy górnej części przewodu pokarmowego. 

Ze względu na szerokie działanie Mastihy ma charakter adaptogenu, mającego pozytywny wpływ na cały ustrój. Grupa pacjentów, u których stosowanie Mastiha Chios przynosi korzyści zdrowotne, jest zatem bardzo szeroka...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy