Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

17 grudnia 2019

NR 6 (Grudzień 2019)

Gluten w chorobie Hashimoto

74

Czy eliminacja glutenu w niedoczynności tarczycy Hashimoto (HT) jest konieczna? Nie, choć może być pomocna. Jednoznaczne, przeciwne stanowisko przyjęła grupa ekspertów POLSPEN, stwierdzając w 2018 r. na podstawie przeglądu literatury, że m.in. „stosowanie rygorystycznej diety bezglutenowej u pacjentów z chorobą Hashimoto jest uzasadnione jedynie w przypadku współistnienia celiakii” [1]. Faktycznie, dieta ta jest trudna, a osoba bez wystarczającej wiedzy żywieniowej może nasilać niedobory żywieniowe i ryzyko rozwoju chorób chronicznych [2–4]. Jeśli ktoś miałby eliminować gluten, to zdecydowanie bez wsparcia lub wiedzy dietetycznej może sobie mocno zaszkodzić. Z drugiej strony bezglutenowa dieta, która jest zbilansowana, może być pomocna. 


Związek glutenu, celiakii i choroby Hashimoto


Według zbiorczej oceny badań wynika, że 1 na 71 (1,4%) osób z celiakią cierpi również na autoimmunologiczną niedoczynność tarczycy [5]. Według obecnych badań 5–22% pacjentów z HT prezentuje dodatnie miano przeciwciał charakterystycznych dla celiakii [6, 7], podczas gdy 10–29% dorosłych i do 41% dzieci z celiakią prezentowało podwyższone stężenie przeciwciał przeciwtarczycowych [8–10]. Nie poznano jeszcze pewnych mechanizmów odpowiedzialnych za współwystępowanie obu chorób autoimmunologicznych z wyjątkiem wspólnego podłoża genetycznego obu chorób [11]. Wiadomo też o reakcjach krzyżowych, w wyniku których omylnie przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej (anty-tTG) w celiakii jednocześnie niszczą tarczycę z powodu występowania tam owej tTG [12]. Z innych możliwych przyczyn wymienia się dysbiozę jelitową [13], nadmierną przepuszczalność jelitową [14] czy niedobory składników pokarmowych związanych z pracą tarczycy, których wchłanianie jest zaburzone w chorobie trzewnej, jak selen [15] czy żelazo [16].


Dieta bezglutenowa u osób z celiakią może chronić tarczycę


W niektórych pracach zaobserwowano, że u osób z celiakią eliminujących gluten doszło do zmniejszenia stężenia przeciwciał przeciw tarczycy. W pracy Ventura i wsp. (2000) 14,4% osób z celiakią (13/90) prezentowało dodatnie miano (< 75 IU) przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO). Z 13 osób z takim wynikiem po sześciu miesiącach diety bezglutenowej zostało 10 osób. Po 12 i 24 miesiącach liczba pacjentów z autoimmunologią tarczycy zmniejszyła się kolejno do sześciu i dwóch osób. Dwie badane osoby, które nadal miały pozytywne miano anty-TPO, i tak znacząco je obniżyły w porównaniu do początku badania [17]. Podobne efekty można obserwować u dzieci eliminujących gluten we wczesnym etapie rozwoju HT [18]. Dieta bezglutenowa pomogła też w subklinicznej niedoczynności tarczycy z dysfunkcją organu (niedostatecznym poziomem hormonów tarczycowych), lecz wolnej od autoimmunologii. Rok pozwolił na normalizację wyników utajonej niedoczynności, tj. obniżenie poziomu TSH oraz podwyższenie stężenia wolnych hormonów tarczycowych tylko w grupie eliminującej gluten [19]. Niektóre badania obserwacyjne również sugerują związek (ale nie przyczynowo-skutkowy) diety eliminacyjnej z pozytywnym wpływem na tarczycę. Osoby z celiakią spożywające gluten miały dwukrotnie częściej pozytywne wyniki na przeciwciała wobec antygenów tarczycy lub trzustki [20] oraz dwukrotnie wyższe ryzyko rozwinięcia kolejnej choroby autoimmunologicznej [21]. Istnieją też publikacje, w których nie wykazano pozytywnych efektów eliminacji glutenu na zdrową tarczycę [22–26]. Na przykład Cassio wraz ze wsp. (2010) wykazali, że długotrwała (ok. dziewięciu lat) eliminacja glutenu u osób z celiakią z rozwiniętą autoimmunologią tarczycy nie zmniejszyła poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych [23]. 


Wpływ diety bezglutenowej na przebieg choroby Hashimoto bez współistniejącej celiakii


Jedyne badanie, jakie dotychczas przeprowadzono u osób z HT, wykonane zostało u kobiet z pozytywnym mianem anty-tGT bez jawnej choroby trzewnej, z prawidłowym poziomem hormonu tyreotropowego TSH i hormonów tarczycowych oraz podwyższonymi anty-TPO i badaniem USG wskazującym na Hashimoto [24]. 

Podzielono je na dwie grupy:

  1. badaną – na diecie bezglutenowej, którą stanowiło 16 uczestniczek,
  2. kontrolną – na diecie zawierającej gluten, która składała się z 18 kobiet.

Charakterystyczne dla celiakii przeciwciała anty-tTG obniżyły się tylko w grupie interwencyjnej u 62% kobiet (10/16). Przeciwciała przeciwtarczycowe anty-TPO oraz anty-TG, choć w wyniku interwencji spadły o 24% (ok. 200 U/ml), to nadal były podwyższone. Poza tym zaobserwowano wzrost stężenia witaminy D o 25% (z 20 do 25 ng/ml) oraz pojemność wydzielniczą tarczycy o 15% mierzonej wskaźnikiem SPINA-GT. Wyniki te były istotne statystycznie w porównaniu do grupy kontrolnej, w której nie zaobserwowano zmian. U większości badanych pacjentek spadek poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych związany był ze spadkiem anty-tTG. Niestety, nie da się powiedzieć, jaki mechanizm odpowiadał za obserwowane efekty. Prawdopodobnie wzrost witaminy D miał w tym udział, lecz nie całkowity. Możliwe, że eliminacja glutenu prowadziła do zmniejszenia przeciwciał przeciwtarczycowych przez zmniejszenie anty-tTG, które – jak wykazano w badaniu Naiyer i wsp. (2008) – reagują krzyżowo z elementami tarczycy tylko u pacjentów z Hashimoto w porównaniu do osób zdrowych [12]. W omawianym badaniu pacjentkami były kobiety z prawidłowym poziomem TSH i wolnych hormonów tarczycowych. Stężenie hormonów tarczycowych,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy