Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

17 grudnia 2019

NR 6 (Grudzień 2019)

Czy sok owocowy to tylko „woda z cukrem”?

267

Obecność naturalnych cukrów w 100-proc. sokach owocowych sprawia, że pojawiają się wątpliwości, czy pod względem oddziaływania na zdrowie nie kwalifikować ich jako słodkich napojów. O tym, czy sok owocowy jest tylko „wodą z cukrem” oraz o tym, jak wpływa na różne parametry metaboliczne, rozmawiamy z ekspertami z dziedziny zdrowia i żywienia człowieka – dr. hab. n. med. Michałem Kuklą oraz dr. hab. inż., lek. Dariuszem Włodarkiem. 

POLECAMY


Istnieje dość powszechne przekonanie, że spożywanie 100-proc. soku owocowego przyczynia się do wzrostu masy ciała ze względu na zawartość cukrów obecnych w owocach i obniżoną, w stosunku do owocu, zwartość błonnika. Czy tak jest w rzeczywistości? 

dr hab. inż., lek. med. Dariusz Włodarek:

Kwestia spożycia napojów, a także soków, od lat wywołuje ożywioną dyskusję. Żeby wyczerpująco odpowiedzieć na postawione pytanie, warto przyjrzeć się wynikom badań, także tych najnowszych. Na przykład w ramach badania z randomizacją, naprzemiennego [1] przeprowadzonego w 2017 r. w Niemczech poproszono 26 dorosłych, zdrowych osób o spożywanie bezkofeinowego słodzonego napoju albo 100-proc. soku pomarańczowego. Napoje były dobierane pod względem całkowitej zawartości cukru, tak żeby zapewniały średnie spożycie cukrów pochodzących tylko z samych napojów w ilości 112 g dziennie. Podaż cukru z ok. 1,3 l podawanych codziennie napojów stanowiła 20-proc. dziennej liczby kalorii (energii) zalecanej dla uczestników badania. W badaniu celowo wybrano taki poziom spożycia cukrów, ponieważ uważa się, że 20-proc. dziennej podaży energii może pochodzić z napojów spożywanych w dużych ilościach. Po dwóch tygodniach badania i upłynięciu tzw. washout period, czyli okresu wyciszenia bez interwencji, wynoszącym od jednego do dwóch tygodni, uczestnicy zamienili napoje i spożywali alternatywny napój przez okres kolejnych dwóch tygodni. W trakcie badania wykonywano pomiary, aby ocenić wpływ napojów na kontrolę glikemii, metabolizm kwasu moczowego, masę ciała oraz mikrobiotę jelitową. Wyniki badania pokazały m.in., że nie odnotowano żadnych statystycznie istotnych zmian dotyczących masy ciała, składu mikrobioty jelitowej czy wrażliwości na insulinę po spożyciu któregokolwiek z dwóch badanych napojów. Spożywanie 100-proc. soku pomarańczowego skutkowało zdecydowanie mniejszym obszarem pod krzywą glikemii, zwiększonym wydzielaniem peptydu C oraz mniejszą dzienną zmiennością poziomu stężenia glukozy we krwi, co wskazuje na bardziej korzystną kontrolę glikemii. Stężenie potasu w surowicy było niższe po spożyciu bezkofeinowego słodzonego napoju, natomiast nie ulegało zmianie po spożyciu 100-proc. soku pomarańczowego. 


 

 

dr hab. n. med. Michał Kukla:


Warto zauważyć, że indeks (IG) i ładunek glikemiczny 100-proc. soku pomarańczowego są niższe niż te w typowych bezkofeinowych słodzonych napojach z podobną zawartością cukru. Może być to spowodowane obecnością pektyny lub składników bioaktywnych. Według międzynarodowych tabel indeksu glikemicznego 100-proc. sok jabłkowy ma IG wynoszący 41, natomiast IG 100-proc. soku pomarańczowego wynosi 50 i oba te soki są klasyfikowane jako produkty o niskim IG. Istnieje jednak przekonanie, że spożywanie 100-proc. soku owocowego przyczynia się do wzrostu masy ciała, jednak nie jest ono poparte żadnymi wynikami badań interwencyjnych o wysokiej jakości. Dla kontrastu warto przytoczyć wyniki ostatnich badań, które wykazały, że codzienne spożywanie 100-proc. soku owocowego ma neutralny bądź nawet pozytywny wpływ na masę ciała. W badaniu [2] udział wzięło 78 osób otyłych, które zostały przydzielone do dwóch grup. W grupie badanej przez 12 tygodni stosowano dietę redukcyjną wraz z 500 ml soku pomarańczowego, a w grupie kontrolnej stosowano standardową dietę niskokaloryczną bez soku. Stwierdzono, że dodanie soku pomarańczowego do diety odchudzającej nie wpływa na utratę masy ciała wywołaną przez dietę, dodatkowo nie zwiększa poziomu glukozy w surowicy krwi, za to poprawia wrażliwość na insulinę i markery stanu zapalnego. W grupie badanej zwiększyło się również spożycie witaminy C i folianów odpowiednio o 62-proc. i 39-proc., co nie miało miejsca w grupie kontrolnej. Umiarkowane spożycie soku pomarańczowego zapewnia zatem korzyści związane z interwencją odchudzającą i nie ma niekorzystnego wpływu na masę ciała i parametry metaboliczne u otyłych pacjentów. Warto też dodać, że inne badanie z ranodmizacją, naprzemienne [3] przeprowadzone w Niemczech miało na celu sprawdzenie najbardziej korzystnego czasu, z punktu widzenia metabolizmu, na spożywanie 100-proc. soków owocowych. Wbrew powszechnemu przekonaniu wyniki badania wykazały, że spożywanie 100-proc. soku pomarańczowego wraz z posiłkami skutkowało nieznacznym spadkiem netto średniej masy tkanki tłuszczowej wynoszącym 0,3 kg (p < 0,05). Potwierdza to, że regularne spożywanie 100-proc. soku owocowego nie przyczynia się do wzrostu masy ciała lub otyłości.


Skąd ta różnica? Dlaczego sok inaczej wpływa na organizm niż inne napoje?


dr hab. n. med. Michał Kukla:


Zaskakujące rezultaty są przypisywane złożonej matrycy składników odżywczych, zawartych w 100-proc. soku pomarańczowym. Oprócz wysokiego poziomu potasu i kwasu foliowego sok pomarańczowy ma wysoką zawartość witaminy C i jest cennym źródłem flawonoidów, hesperydyny i narirutyny. Nowe badanie z randomizacją, naprzemienne [4] pozwoliło zbadać wpływ 100-proc. soku pomarańczowego oraz napojów słodzonych na różne parametry metaboliczne. Wyniki wykazały, że codzienne spożywanie 100-proc. soku pomarańczowego prowadzi do poprawy kontroli glikemii, najprawdopodobniej ze względu na zaskakująco niski indeks glikemiczny w porównaniu z napojami słodzonymi. Poziom stężenia potasu wpływającego m.in. na utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi pozostał niezmieniony. Średni poziom stężenia kwasu moczowego we krwi zmniejszył się, co wpłynęło na redukcję ryzyka wystąpienia dny moczanowej. 


dr hab. inż., lek. med. Dariusz Włodarek:


Aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób 100-proc. sok owocowy i napoje słodzone oddziałują na organizm, w ramach niewielkiej liczby wcześniejszych badań dokonano porównania 100-proc. soku owocowego z napojami kontrolnymi (zazwyczaj napojami słodzonymi) w zakresie ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2, stężenia lipidów we krwi oraz wzrostu masy ciała. Metaanaliza [5] czterech kohort osób dorosłych wykazała, że spożywanie napojów z dodatkiem cukru w znaczącym stopniu wiązało się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 (RR = 1,28), natomiast takie ryzyko nie występowało w przypadku spożywania 100-proc. soków owocowych (RR = 1,03, p = 0,62), gdyż zgodnie z obowiązującymi regulacjami 100-proc. sok owocowy nigdy nie zawiera cukrów dodanych. Inne badanie [6] wykazało, że 100-proc. sok pomarańczowy może wspomagać transfer cholest...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy