Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

16 grudnia 2020

NR 6 (Grudzień 2020)

Czy kwasy tłuszczowe omega-3 mogą zapobiegać chorobom neurodegeneracyjnym?

38

Choroby neurodegeneracyjne – poważny problem zdrowia publicznego

Choroby neurodegeneracyjne to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Zaburzenia te są związane głównie z wiekiem i stanowią coraz bardziej znaczący problem ze względu na starzenie się populacji. Szacuje się, że w 2030 r. w Polsce będzie aż 9 mln osób starszych [1]. Do chorób neurodegeneracyjnych zaliczamy m.in.:

POLECAMY

  • chorobę Alzheimera,
  • chorobę Parkinsona,
  • pląsawicę Huntingtona,
  • stwardnienie zanikowe boczne (ALS),
  • otępienie czołowo-skroniowe,
  • ataksję rdzeniowo-móżdżkową.

Choroby te są związane z wieloma skutkami i ograniczeniami, w tym m.in. z upośledzeniem pamięci i funkcji poznawczych, zaburzeniami zachowania i nastroju, zaburzeniami mówienia i oddychania czy też osłabieniem zdolności do poruszania się [2].
Choroba Alzheimera dotyka ok. 1% populacji wśród osób w wieku 60 lat lub powyżej. U osób w wieku 90 lat częstość występowania tego schorzenia może sięgać nawet 50%. Choroba Parkinsona występuje u ok. 1,5–2% osób w wieku powyżej 70 lat [1]. Na całym świecie na choroby neurodegeneracyjne cierpi nieco ponad 17 mln ludzi [3].
Zaburzenia neurodegeneracyjne ośrodkowego układu nerwowego (OUN) są związane z różnymi zmianami patofizjologicznymi, wśród których możemy wymienić przede wszystkim:

  • dysfunkcję i utratę komórek nerwowych,
  • zwiększony stres oksydacyjny,
  • stany zapalne w układzie nerwowym,
  • amyloidozę (gromadzenie się nieaktywnych białek) [4].
     

Tabela 1. Zawartość kwasów tłuszczowych omega-3 w wybranych gatunkach ryb (mg/100 g) [25].


W literaturze naukowej wielokrotnie podkreśla się istotną rolę żywienia w zapobieganiu i łagodzeniu przebiegu chorób neurodegeneracyjnych. Zwraca się tu szczególnie uwagę na m.in. takie składniki, jak kwas foliowy, witamina E, witamina C, selen, cynk, związki bioaktywne (np. polifenole, karotenoidy) [3, 5]. Wiele uwagi poświęcono również wpływowi kwasów tłuszczowych omega-3. W niniejszym artykule poruszono kwestie związane ze znaczeniem kwasów tłuszczowych omega-3 w profilaktyce i terapii zaburzeń neurodegeneracyjnych.

Czym są kwasy tłuszczowe omega-3?

Kwasy tłuszczowe omega-3 to grupa niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), które nie są produkowane w organizmie człowieka w ilości potrzebnej dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania organizmu. 
Ze względu na ten fakt, jak również to, że są one związkami o szczególnie korzystnym wpływie na zdrowie, są one określane mianem witaminy F.
Wśród kwasów tłuszczowych omega-3 wymienia się trzy główne składniki:

  • kwas alfa-linolenowy (ALA, 18:3 ω-3),
  • kwas dokozaheksaenowy (DHA, 22:6 ω-3),
  • kwas eikozapentaenowy (EPA, 20:5 ω-3) [6].

Gdzie występują kwasy tłuszczowe omega-3?

Głównym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3 są tłuste ryby morskie (tab. 1). Najwięcej tych składników zawierają takie ryby, jak:

  • łosoś,
  • śledź,
  • dorada,
  • gładzica.

Spośród ryb słodkowodnych najbogatszym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3 są pstrąg tęczowy i węgorz.
Jednakże za najlepsze źródło kwasów tłuszczowych omega-3 należy uznać tran, czyli olej z wątroby ryb dorszowatych. Na rynku w sprzedaży dostępny jest również olej z wątroby rekina, który niejednokrotnie jest reklamowany jako bogactwo omega-3. Warto w tym miejscu podkreślić, że nie jest to jednak prawdą. Olej z wątroby rekina dostarcza znikome ilości kwasów tłuszczowych omega-3.
Kwasy tłuszczowe omega-3 znajdują się też w produktach roślinnych. Dostarczają ich m.in. olej lniany i olej rzepakowy. Choć należy zwrócić tu uwagę na to, że oleje roślinne dostarczają kwas alfa-linolenowy (ALA), który nie ma tak szerokich właściwości zdrowotnych, jak wspomniane inne związki – DHA i EPA. Co prawda ALA ulega biokonwersji w naszym ustroju do EPA i DHA, to jednak wydajność tego procesu jest bardzo niska i nie przekłada się na nasze zdrowie. [7]. Nie oznacza to, że osoby stosujące dietę roślinną (np. weganie) są skazane na niedobór EPA i DHA. Otóż dobrym, wegańskim źródłem omega-3 jest olej z mikroalg (Schizochytrium) [8]. W tym miejscu należy zauważyć, że ten wegański olej ma podobne ilości EPA+DHA, w porównaniu do tranu (w przeliczeniu na porcję, np. 1 kapsułkę lub 5 ml), a nawet w niektórych przypadkach poziom tych składników może być wyższy.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami osoby dorosłe powinny codziennie dostarczać 250 mg DHA+EPA [9].
Warto jednak zauważyć, że w kilku badaniach naukowych zaobserwowano właściwości zdrowotne omega-3, gdy były one stosowany w wyższych dawkach:

  • EPA – 720–3200 mg/dzień, 
  • DHA – 440–1800 mg/dzień [10, 11].

Przy podanych dawkach EPA i DHA obserwowano m.in. złagodzenie objawów depresji, jak również obniżenie ciśnienia tętniczego krwi.

Znaczenie kwasów omega-3 dla układu nerwowego

Kwasy tłuszczowe omega-3 są składnikami niezbędnymi dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego u dzieci. Istnieje wiele dowodów świadczących o tym, że kwasy omega-3 mogą modulować aktywność neurologiczną na wielu różnych poziomach. Składnikom tym przypisuje się przede wszystkim właściwości przeciwzapalne, neuroprotekcyjne i antyoksydacyjne. Choć w przypadku właściwości przeciwutleniających warto pamiętać, że omega-3 mogą same ulegać utlenianiu, dlatego warto stosować je w połączeniu z witaminą E. Dodatkowo omega-3 są ważnymi składnikami komórek, tworząc dwuwarstwowe błony fosfolipidowe. W ten sposób pozwalają zachowywać odpowiednią strukturę, przepuszczalność i płynność wspomnianych błon. Dodatkowo kwasy omega-3 są prekursorami endogennych kannabinoidów, które wpływają na modulowanie aktywności dopinaminergicznej w zwojach podstawy mózgu [12]. Wszystkie te aspekty rodzą pytanie: czy zapewnienie odpowiedniej podaży kwasów tłuszczowych omega-3 może zapobiegać chorobom neurodegeneracyjnym? Powszechnie przyjęło się uważać, że tak. Jednakże warto zagłębić się w dotychczas przeprowadzone badania naukowe, aby rzetelnie rozwiać wszelkie wątpliwości.

Kwasy omega-3 a choroba Alzheimera

W jednym z badań, które pochodzi z 2003 r., zauważono, że spożywanie kwasów tłuszczowych omega-3 wraz z dietą wiązało się ze zmniejszonym ryzykiem choroby Alzheimera. Jednakże jak zauważyli autorzy doświadczenia, efekt ten zależał konkretnie od spożycia kwasu dokozaheksaenowego (DHA). Z kolei kwas eikozapentaenowy (EPA) nie był związany ze zmniejszonym ryzykiem choroby Alzheimera [13]. Wydaje się to uzasadnione, gdyż jak wskazuje aktualny stan wiedzy, spośród omega-3 to właśnie DHA znajduje się w najwyższych ilościach w mózgu [14].
Dodatkowo w badaniach prospektywnych (Framingham Heart Study) porównywano związek pomiędzy stężeniem kwasu dokozaheksaenowego (DHA) a ryzykiem wystąpienia demencji i choroby Alzheimera. Autorzy doświadczenia zauważyli, że osoby cechujące się wysokim poziomem DHA we krwi charakteryzowały się niższym ryzykiem wystąpienia otępienia (o 47%) i choroby Alzheimera (o 39%) [15].
Jednakże w 2015 r. na łamach czasopisma „Neuroscience and Biobehavioral Reviews” opublikowano wyniki metaanalizy, które jednoznacznie dowiodły, że osoby spożywające wysokie ilości kwasów tłuszczowych omega-3 nie mają istotnie niższego ryzyka rozwoju demencji. Autorzy tego opracowania naukowego zauważyli również, że wysokie spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 przyczyniło się do obniżenia ryzyka choroby Alzheimera o 11%. Jednakże efekt ten nie był istotny statystycznie, co oznacza, że wspomniane składniki diety nie są skuteczne w obniżaniu ryzyka tego rodzaju chorób neurodegeneracyjnych [16]. 
Warto jednak zwrócić uwagę, że nowsze badania z 2017 r. sugerują, że wysokie ilości EPA+DHA w erytrocytach mogą działać ochronnie przed rozwojem demencji [17].

Omega-3 a choroba Parkinsona

Badania przeprowadzone z udziałem ludzi dostarczają rozbieżnych informacji na temat tego, czy spożywanie kwasów tłuszczowych omega-3 może chronić nas przed rozwojem choroby Parkinsona. 
Dla przykładu wyniki badania the Rotterdam Study pokazały, że wysokie spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (do których zalicza się kwasy tłuszczowe omega-3) przyczynia się do obniżenia ryzyka choroby Parkinsona o 34%. Jednakże w opracowaniu tym nie wyszczególniono samych omega-3 [18]. W tym samym doświadczeniu odnotowano, że spożycie omega-3 nie było związane ze zmniejszeniem ryzyka demencji [19].
Z drugiej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy