Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

2 września 2020

NR 4 (Sierpień 2020)

Zmiany preferencji żywieniowych u dzieci w różnym wieku

20

W codziennej praktyce, w gabinetach dietetycznych coraz częściej spotykamy się z pacjentem pediatrycznym. Problemy, z jakimi przychodzą rodzice, są bardzo zróżnicowane i w dużym stopniu związane z wiekiem dziecka (okres niemowlęcy, dziecko w wieku 1–3 lat, w wieku przedszkolnym oraz dzieci i młodzież w wieku szkolnym).
U młodszych dzieci najczęściej występują problemy związane z brakiem apetytu, wybiórcze jedzenie, zaburzenia karmienia, potrzeba wprowadzenia diety eliminacyjnej, zaparcia czy niska odporność i częste infekcje. 
W starszej grupie wiekowej zauważamy natomiast coraz częściej trudności w przestrzeganiu zaleceń żywieniowych, związane z utrzymaniem prawidłowej masy ciała, stosowaniem modnych diet redukcyjnych oraz zaburzenia odżywienia (anoreksja, bulimia, kompulsywne objadanie). 
Dla wielu specjalistów, pomimo podsiadanej wiedzy, taki nieletni w gabinecie dietetyka jest sporym wyzwaniem. Praca z dzieckiem czy nastolatkiem to tak naprawdę praca z całym systemem rodzinnym oraz z najbliższym otoczeniem dziecka (przedszkole, szkoła, dziadkowie, rówieśnicy). Dodatkowo może się okazać, że rodzic, który przychodzi do gabinetu z dobrymi intencjami, szukając wsparcia w żywieniu dla swojego dziecka, równocześnie utrudnia realizację zaleceń. Należy pamiętać, że rodzice przekazują dzieciom zarówno pozytywny, jak i negatywny styl życia, który dzieci naśladują.
Wydawać by się mogło, że zmiana nawyków u dzieci nie powinna być trudna i teoretycznie wystarczy od najmłodszych lat rozpocząć edukację dzieci, młodzieży z zakresu prawidłowego żywienia. W praktyce jednak nie do końca taka zasada się sprawdza. Każda grupa wiekowa to zróżnicowane potrzeby, inne możliwości, zagrożenia, dlatego przygotowując zalecenia żywieniowe, specjalista nie powinien skupiać się jedynie na bilansowaniu posiłków, ale również uwzględnić zmiany preferencji żywieniowych u dzieci i czynniki wpływające na ich dalsze wybory żywieniowe w danym wieku. 
Młodsze dzieci w pierwszej kolejności przy wyborze produktów spożywczych kierują się smakiem i znajomością potrawy. Przedszkolak, który otrzymuje w placówce np. kasze, rzadko do tej pory gotowane w jego domu, będzie podchodził bardzo ostrożnie do próbowania. Może wręcz przez cały dzień unikać jedzenia, pomimo odczuwanego głodu, jeśli otrzymane potrawy wyglądają mało znajomo. Zastosowanie w jadłospisie dziecięcym nowych potraw to zatem duże ryzyko tego, że dziecko w pierwszym etapie odmówi zjedzenia. Z pewnością lepszym rozwiązaniem u małych dzieci będzie stopniowe modyfikowanie posiłków, w oparciu o szukanie zdrowych zamienników wobec aktualnych dań. Duże znaczenie będzie miał również estetyczny wygląd potraw oraz możliwość spożywania posiłków z innymi osobami (posiłki w przedszkolu, wspólny stół w domu). 
Chcąc zmieniać nawyki żywieniowe u swoich małych pacjentów, należy rozpocząć działania zupełnie inaczej niż w przypadku przygotowywania zaleceń dla osób dorosłych. Dieta musi przede wszystkim pokrywać zapotrzebowanie energetyczne dziecka, dostarczać niezbędnych witamin i składników mineralnych, ale również uwzględniać dotychczasowe przyzwyczajenia i potrzeby, wynikające z jego etapu rozwoju. Zbyt szybko wprowadzone zmiany mogłyby dać spektakularne efekty, ale znacznie częściej okazuje się, że nie dają ich wcale. We wczesnym dzieciństwie zachodzi wiele ważnych zmian w rozwoju dzieci. Jest to okres szybkiego rozwoju poznawczego, społeczno-emocjonalnego i fizycznego. 
W związku z tym również preferencje żywieniowe dzieci w poszczególnych etapach ich rozwoju mocno się zmieniają, co niewątpliwie będzie miało olbrzymi wpływ na zainteresowanie dziecka jedzeniem, jego gotowość do poznawania nowych smaków czy potraw. Gdy rodzice zgłaszają w gabinecie specjalisty problem wybiórczego jedzenia, niechęć do spożywania przez dziecko podstawowych grup produktów spożywczych, takich jak warzywa, mięso, kasze, dietetyk, chcąc skutecznie pomóc, przede wszystkim powinien wziąć pod uwagę przyczyny takiego zachowania. 
Należy pamiętać, że dzieci jedzą inaczej niż dorośli. Duży wpływ na ich apetyt ma zwłaszcza naturalna zdolność odczuwania głodu i sytości. Jeżeli dziecko jest zdrowe, nie ma zdiagnozowanych zaburzeń odżywiania czy trudności związanych z przyjmowaniem pokarmów, wówczas potrafi samodzielnie i świadomie decydować o wielkości porcji. Jeżeli jednak pojawiają się w jadłospisie słodkie przekąski, napoje, musy owocowe, to chęć spożywania obiadu czy kolacji jest mniejsza, a dodatkowo utrwalane są preferencje smaku słodkiego. Stąd wprowadzenie do diety dziecka większej ilości warzyw jest już wyzwaniem [1].

POLECAMY

Dzieci w okresie przedszkolnym (3–5 lat)

Tak jak zostało wspomniane na początku artykułu, preferencje żywieniowe u dzieci ulegają zmianie w kolejnych etapach ich rozwoju. Niemowlę rodzi się z naturalną preferencją smaku słodkiego. W okresie rozszerzania diety obserwujemy największą gotowość do poznawania nowych smaków, konsystencji, więc kluczowe znaczenie dla dalszych wyborów żywieniowych będzie miała kolejność wprowadzania do diety dziecka nowych produktów. Im szybciej dziecko pozna produkty z „dorosłego stołu”, tym większe jest ryzyko, że jego dieta będzie mocno odbiegać od zaleceń żywieniowych dla dzieci w danej grupie wiekowej. 
Wyniki wielu badań pokazują, że dieta dzieci w wieku 2–7 lat nie jest zgodna z aktualnymi zaleceniami. Dzieci spożywają za mało produktów mlecznych, ryb, warzyw i owoców, co skutkuje niedoborami wapnia, żelaza, witaminy D, DHA (kwasu dokozaheksaenowego), EPA (kwasu eikozapentaenowego). Dieta jest mało urozmaicona, dzieci jedzą te same produkty w obrębie danych grup produktów, np. węglowodany w formie dań mącznych, makaronów, białego pieczywa. Przyczyny takiego zachowania mogą być bardzo różnorodne. Jeśli w wywiadzie również dowiadujemy się o problemach z jedzeniem utrzymujących się od samego początku karmienia czy rozszerzania diety, wówczas może się okazać, że niezbędna będzie pomoc ze strony innych specjalistów (neurologopedy, terapeuty integracji sensorycznej). Jeśli zmiana preferencji żywieniowych u dzieci wyraźnie zmieniała się w wieku żłobkowym czy przedszkolnym, to możemy podejrzewać, że mamy do czynienia ze zjawiskiem neofobii żywieniowej. 
Neofobia żywieniowa jest to postawa wobec żywności, która wyróżnia się unikaniem spożywania nowych produktów lub niechęcią do próbowania produktów już wcześniej akceptowanych. W oczach rodziców, opiekunów takie dziecko staje się niejadkiem. Nie mając świadomości, jak zmienia się apetyt dziecka w danym wieku, rodzice sięgają po różnorodne metody, mające na celu pobudzenie apetytu u dziecka. W zależności od zachowań rodziców takie działania mogą wspierać lub wręcz zaburzać proces karmienia u dziecka. Kierując się do dietetyka, rodzice oczekują, że otrzymają jadłospis, który pozwoli realizować zalecenia żywieniowe dla danej grupy wiekowej. Tymczasem większa ostrożność wobec próbowania nowych produktów, wręcz obserwowany lęk przed spróbowaniem nowej potrawy, skutecznie może utrudnić realizację zaleceń. W większości przypadków takie postawy są przejściowe, aczkolwiek wymagają umiejętnego prowadzenia diety. Neofobia żywieniowa występuje od ok. 2. roku życia do nawet 6 lat. U jednych dzieci neofobia przebiega dość łagodnie, a u innych może się przejawiać skrajnymi emocjami [1, 4, 5]. 
Przygotowując zalecenia żywieniowe bez uwzględnienia aktualnej otwartości wobec nowych smaków, nawet najlepiej skomponowane posiłki rodzic nie będzie w stanie wdrożyć w codziennym sposobie żywienia małego dziecka. 

Postępowanie z dziećmi z neofobią żywieniową 

  1. Zachęcać do wspólnego gotowania, zabaw związanych z dotykaniem, krojeniem produktów mniej akceptowanych.
  2. Nie przemycać nowych produktów, ale oswajać je, poznawać.
  3. Im większy nacisk, tym większy opór. 
  4. Dbać o pozytywną atmosferę w trakcie posiłku, nie narzekać z powodu zjedzenia zbyt małych ilości.
  5. Posiłki podawać o możliwie stałych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy