Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

30 kwietnia 2020

NR 2 (Kwiecień 2020)

Dieta a żelazo w ciąży

310

Wśród składników, o których poziom przyszła mama musi dbać, znajduje się żelazo. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, dlaczego żelazo w ciąży jest ważne i jakie mogą być objawy jego niedoboru.

Dlaczego żelazo jest ważne?

W ciąży znacząco zwiększa się ilość krwi, a w związku z tym do jej budowy jest konieczna większa niż przed ciążą ilość składników, w tym właśnie żelaza. Jest ono niezbędne do produkcji hemoglobiny, z której są zbudowane czerwone krwinki, czyli erytrocyty. Krwinki te przenoszą tlen do wszystkich tkanek. Niedobór żelaza powoduje anemię – wówczas ilość erytrocytów się zmniejsza, a tkanki są gorzej utlenowane. Żelazo ma również wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego oraz uczestniczy w budowie enzymów przeprowadzających reakcje chemiczne w organizmie.

POLECAMY

Jakie mogą być objawy niedoboru żelaza? 

W wyniku niedoboru żelaza dochodzi do rozwoju anemii. Jej objawy to: uczucie wyczerpania i zmęczenia, nadmierna senność i osłabienie, bóle głowy, problemy z koncentracją. Skóra staje się blada, włosy matowe, wypadają w nadmiernych ilościach. Paznokcie stają się łamliwe. Może pojawić się zwiększona podatność na infekcje. Problem anemii może również skomplikować sam poród (zwłaszcza gdy w jego trakcie dojdzie do utraty dużej ilości krwi). Oprócz objawów u ciężarnej niedobór żelaza wpływa na zdrowie nienarodzonego dziecka. Wzrasta ryzyko poronienia oraz porodu przedwczesnego. W przypadku niedoboru żelaza istnieje również ryzyko, że dziecko będzie miało niską masę urodzeniową oraz anemię.

Jakie jest zapotrzebowanie na żelazo w ciąży? 

Zapotrzebowanie na żelazo w ciąży wzrasta. Przed ciążą wynosi ono 18 mg/dobę. Po zapłodnieniu rośnie do 27 mg/dobę. Z tego powodu w trakcie ciąży wskazane jest systematyczne monitorowanie morfologii krwi, aby w porę rozpoznać pojawienie się anemii (najczęściej zaleca się oznaczanie morfologii raz w miesiącu). Możliwe jest również oznaczenie stężenia żelaza w surowicy. Kobiety w okresie rozrodczym z powodu miesiączek (zwłaszcza gdy są obfite) już przed ciążą są narażone na niedobór żelaza. Jeżeli już przed zapłodnieniem cierpiałaś na anemię, lekarz, prawdopodobnie oprócz diety bogatej w ten pierwiastek, zaleci Tobie stałą suplementację w postaci tabletek.

Jakie produkty są bogate w żelazo? 

Aby przyswoić żelazo w ciąży, można spożywać produkty pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Lepiej przyswajalne jest to pochodzące z mięsa – szczególnie wołowego (czerwone mięso), ale również z indyka, kurczaka czy wieprzowiny. Źródłem żelaza są także ryby. W mięsie zawarte jest tzw. żelazo hemowe. Wartościowe jest również żelazo pochodzenia roślinnego (tzw. żelazo niehemowe). Szczególnie bogate w ten pierwiastek są botwinka, buraczki, pietruszka, szpinak. Oprócz tego żelazo zawarte jest w produktach zbożowych i kaszach. Znaleźć można je również w suszonych owocach: rodzynkach, śliwkach, morelach, figach.

Co wpływa na wchłanianie żelaza? 

Mimo że żelazo można znaleźć w wielu produktach spożywczych, jego przyswajalność jest mała. Szacuje się, że z pożywienia wchłania się zaledwie około 10% żelaza, dlatego jego ilość w spożywanych produktach powinna być dziesięciokrotnie wyższa niż dzienne zapotrzebowanie (czyli około 300 mg). Ponadto niektóre produkty zmniejszają ilość żelaza, które mogłoby się wchłonąć. Z tego powodu nie powinno się popijać spożytych posiłków kawą czy herbatą, gdyż zawarte w nich składniki upośledzają wchłanianie żelaza. Podobnie mogą działać preparaty zawierające wapń, dlatego w razie stosowania suplementacji wapniem konieczne jest przyjmowanie leku w odstępie 2–3 godzin od posiłku bogatego w żelazo. Istnieją jednak sposoby, aby poprawić wchłanianie tego pierwiastka – żelazo łatwiej się wchłania w obecności witaminy C. 
Dlatego warto spożywać produkty w nie bogate. Witamina C znajduje się głownie w owocach: czarnych porzeczkach, truskawkach, owocach cytrusowych, aronii. Można ją także znaleźć w pietruszce, pomidorach, papryce, kiszonej kapuście. Aby żelazo mogło spełniać swoją funkcję w organizmie, konieczna jest obecność innych witamin, zwłaszcza z grupy B. 
Ich bogatym źródłem są rośliny zielone: brokuły, brukselka, zielona sałata, fasolka szparagowa. Witaminy z grupy B znajdują się również w pełnoziarnistym pieczywie. Posiłki należy komponować w ten sposób, aby na talerzu obok mięsa czy ryb znajdowały się warzywa, soki i pełnoziarniste pieczywo. Ważna jest różnorodność spożywanych potraw. 

Jakich produktów unikać? 

Bogata w żelazo jest wątróbka, jednak ze względu na możliwe odkładanie się w niej toksyn jej spożywanie w ciąży nie jest zalecane. Ponadto przyszłej mamie nie wolno spożywać surowych mięs (na przykład tatara), surowych ryb i owoców morza. Żelazo obecne jest również w przetworach mięsnych, w tym wędlinach. Jednak w ciąży należy unikać produktów z dużą ilością konserwantów. Jak wcześniej wspomniano, na upośledzenie wchłaniania żelaza wpływa kawa i herbata – w ciąży lepiej z nich zrezygnować i zastąpić je sokami warzywnymi lub owocowymi.

Czy nadmiar żelaza jest groźny? 

Zarówno niedobór, jak i nadmiar pierwiastka stanowią zagrożenie dla prawidłowego przebiegu ciąży. Nieodpowiedni poziom żelaza w ciąży, może odpowiadać za rozwój cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego oraz poronienia. Z tego powodu należy uważnie dobierać suplementy diety, a żelazo najlepiej stosować, gdy zaleci je lekarz. Żelazo w diecie przyszłej mamy jest niezbędne. Jego prawidłowe stężenie warunkuje prawidłowy przebieg ciąży. Konieczne jest odpowiednie bilansowanie posiłków i dbanie o różnorodność w codziennym jadłospisie. Pamiętaj – jedz dla dwojga, ale nie za dwoje. Warto również pamiętać o systematycznych badaniach krwi w celu szybkiego wykrycia ewentualnego niedob...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy