Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

28 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Żelazo – jakie są objawy jego niedoboru, jak je diagnozować i w jaki sposób uzupełniać zapasy tego kluczowego dla organizmu pierwiastka

0 166

Żelazo jest składnikiem mineralnym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział m.in. w procesach produkcji czerwonych krwinek oraz hemoglobiny i jest odpowiedzialne za prawidłowy transport tlenu w organizmie. U dzieci i młodzieży istotnie wpływa również na ich rozwój psychomotoryczny. Żelazo jest kluczowe dla naszego organizmu i dlatego w niektórych sytuacjach szczególnie musimy dbać o jego prawidłowy poziom. 

U kogo występują niedobory żelaza 

Niedobór żelaza stanowi najczęstszy niedobór pojedynczego pierwiastka w organizmie człowieka. Globalnie 43%, a w Europie Środkowo-Wschodniej 26% dzieci do piątego roku życia ma niedokrwistość, z czego aż 70% przypadków spowodowana jest niedoborem żelaza [1]. Niedokrwistość, inaczej anemia, to zespół objawów chorobowych, polegający na stwierdzeniu niższych od normy wartości hemoglobiny (Hgb), erytrocytów (krwinek czerwonych) i ich następstw. Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest jedną z najczęstszych form niedokrwistości.
Niedobory żelaza mogą wystąpić u pacjentów w każdym wieku (tabela 1) [2, 3]. Szczególnie niebezpieczne są w pierwszych latach życia dziecka, ponieważ żelazo ma istotny wpływ na rozwój jego układu nerwowego. Żelazo jest obecne prawie we wszystkich strukturach mózgu i dlatego niedokrwistość może mieć nieodwracalny wpływ na jego rozwój [4, 5]. U osób, które miały niedokrwistość z niedoboru żelaza w okresie niemowlęcym, obserwowano gorszą sprawność intelektualną i zaburzenia zachowania nawet w wieku dorosłym.

Tabela 1. Częstość (w %) występowania [2]
Niedokrwistość (niezależnie od przyczyny)  
populacja ogólna
dzieci w wieku 0–5 lat 
dzieci szkolne (> 5 lat)
dziewczynki i kobiety (15–49 lat)
kobiety i dziewczynki w ciąży (15–49 lat)
mężczyźni (15–60 lat)
osoby starsze (> 60 lat)
32,9
43,0
25,4
29,0
38,0
12,7
23,9
Niedobór żelaza  
dzieci (< 2 lat)
dzieci (3–5 lat)
dorastające dziewczynki (12–19 lat)
kobiety (20–49 lat)
kobiety i dziewczynki w ciąży (12–59 lat)
9,0
4,5
15,6
15,7
18,0
Niedokrwistość z niedoboru żelaza  
populacja ogólna
pacjenci hospitalizowani
12,2
23,0

Jakie są przyczyny niedoboru żelaza

Istnieją trzy główne przyczyny niedoboru żelaza w zależności od stanu organizmu. Pierwszą jest zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek, drugą – niedostateczne zaopatrzenie, a ostatnią – nadmierne straty. Szczegółowe przyczyny przedstawia tabela 2 [6].

Tabela 2. Przyczyny niedoboru żelaza [6]
Zwiększone zapotrzebowanie
  1. Okres szybkiego wzrastania
  2. Okres dojrzewania
Niedostateczne zaopatrzenie
  1. Niedostateczna podaż w diecie
  2. Zaburzenia wchłaniania:
    • przewlekłe biegunki
    • nietolerancje pokarmowe
    • celiakia
    • stany zapalne, nowotwory przewodu pokarmowego
    • nieprawidłowości anatomiczne jelit
Nadmierne straty
  1. Krwawienia
  2. Transfuzja wymienna
  3. Przewlekłe stany zapalne

Objawy niedoboru żelaza i niedokrwistości z niedoboru żelaza

Objawy niedoboru żelaza są niespecyficzne i zależą od nasilenia oraz czasu trwania niedokrwistości. Zależą również od wieku pacjenta oraz chorób współistniejących i dlatego w niektórych przypadkach mogą być stwierdzone wyłącznie na podstawie badań laboratoryjnych. Podstawowe objawy przedstawia tabela 3.

Tabela 3. Objawy kliniczne niedoboru żelaza i niedokrwistości [6]
Niedobór żelaza Niedokrwistość
  1. Brak objawów klinicznych
  2. Upośledzone i spaczone (pica) łaknienie 
  3. Ból, pieczenie i wygładzenie powierzchni języka, objawy skórne (suchość, pękanie kącików ust, blade kruche paznokcie, cienkie, łamliwe, wypadające włosy)
  4. Objawy współistniejącej niedokrwistości (patrz obok)
  5. Objawy choroby podstawowej
  1. Bladość skóry i błon śluzowych jamy ustnej 
  2. Upośledzone łaknienie
  3. Senność, zaburzenia koncentracji
  4. Męczliwość
  5. Bóle, zawroty głowy 
  6. Szmer czynnościowy nad sercem
  7. Tachykardia
  8. Kardiomegalia 
  9. Obrzęki
  10. Niewydolność krążenia
  11. Zawał mięśnia sercowego

W jaki sposób rozpoznajemy niedobory żelaza 

Niedobór żelaza jest stanem, w którym ilość żelaza jest niedostateczna do utrzymania fizjologicznej funkcji krwi i tkanek (zwłaszcza mózgu czy mięśni). Niedokrwistość z niedoboru żelaza natomiast jest stanem, w którym niedoborowi żelaza towarzyszy niedokrwistość charakteryzująca się stężeniem hemoglobiny (Hgb) wynoszącym dwa odchylenia standardowe poniżej średniego stężenia Hgb w prawidłowej populacji o tej samej płci i w tym samym wieku [6].
Dla rozpoznania niedokrwistości z niedoboru żelaza podstawą jest oznaczenie Hgb oraz dodatkowo jednego lub więcej z parametrów zestawionych w tabeli 4.

Tabela 4. Parametry służące rozpoznaniu niedokrwistości z niedoboru żelaza [6]
Hemoglobina, Hgb (g/dl)
6. m.ż.–5. r.ż.: < 11
5. –12. r.ż.: < 11,5
> 12. r.ż. (płeć żeńska): < 12
12. –15. r.ż. (płeć męska): < 12
> 15. r.ż. (płeć męska): < 13
Ferrytyna (μg/l)
0–1. t.ż.: < 40
2. m.ż.:...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy