Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lipca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego u dzieci z autyzmem

0 113

Autyzm to zaburzenie neurorozwojowe wieku dziecięcego, charakteryzujące się utratą funkcji społecznych, zaburzeniami mowy i stereotypowymi, powtarzalnymi zachowaniami. Autyzm, podobnie jak schizofrenia czy depresja, nie jest uznawany za chorobę, lecz klasyfikowany jest według skali DMS V (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) [1].
Autyzm dotyczy znacznie częściej chłopców niż dziewczynek, rozwija się najczęściej w pierwszych trzech latach życia dziecka. Część pacjentów przejawia objawy autyzmu już od urodzenia, jednak wielu pacjentów traci nabyte już umiejętności, takie jak gaworzenie, trening czystości, reakcja na imię – jest to tak zwany regres autystyczny, który może dotyczyć także dzieci rozwijających się prawidłowo. Regres najczęściej dotyczy dzieci ok. pierwszego roku życia.
Medycznie autyzm nie jest jednorodny. Diagnoza autyzmu jest wyłącznie behawioralna, zatem nie mówi ona nic o możliwych zaburzeniach medycznych, współtowarzyszących autyzmowi lub leżących u jego podłoża. 
Takich schorzeń jest wiele, mogą to być choroby genetyczne (zespół Retta [2], zespół Angelmana, choroby mitochondrialne, choroby cyklu mocznika) czy niezdiagnozowane choroby zakaźne (np. postać mózgowa toksoplazmozy [3], neuroborelioza [4]). Etiopatogeneza zaburzeń autystycznych nie jest dokładnie poznana, hipotez jest wiele – począwszy od możliwych stanów zapalnych u matki [5], które mogą mieć wpływ na rozwijający się płód, poprzez czynniki środowiskowe (zatrucia pestycydami, glifosatem, metalami ciężkimi itp.), zakaźne (toksoplazmoza, borelioza, wirusy) czy genetyczne. Mimo poszukiwań nie udało się zidentyfikować jednego genu autyzmu, choć może do niego predysponować ok. 400 genów, które mogą grupować się w klastery [6]. 
Wśród teorii chorób leżących u podłoża autyzmu szczególne miejsce zajmują związki zaburzeń żołądkowo-jelitowych z tym zaburzeniem. Pierwsze badania nad rolą przewodu pokarmowego w autyzmie datują się na lata 70. ubiegłego wieku, kiedy neuropsycholog Mary Coleman [7] zaobserwowała w grupie hospitalizowanych pacjentów autystycznych częste występowanie stolców tłuszczowych i biegunek z niestrawionymi resztkami pokarmowymi. Doktor Coleman podejrzewała, że autyzm, podobnie jak schizofrenia [8], może mieć związek z celiakią. Późniejsze badania obaliły tę tezę, jednak wyniki badań kohortowych [9] wskazują, iż u osób dotkniętych autyzmem zaburzenia żołądkowo-jelitowe występują znacząco częściej niż w pozostałej populacji. Powstały nowe teorie związku jelit z autyzmem. Dzielą się one na trzy grupy – teorię opiatów, teorię związku autyzmu z alergią i nietolerancją pokarmową i teorie zapalno-zakaźne. 
Wszystkie te hipotezy mają wspólny mianownik – zakładają, że w autyzmie naruszona jest bariera jelitowa i oś jelitowo-mózgowa.
Teoria opiatów, stworzona przez Pankseppa [10] zakłada, że objawy autyzmu wywołane są przez opioidalne związki pochodzące z pokarmu, głównie z mleka i z glutenu. Niedobory enzymów trzustkowych trawiących kazeinę i gliadynę (dipeptydylopeptydaza VI -DPPVI) mogą prowadzić do nadmiaru tych związków w jelicie. W stanach zapalnych jelit i przy zwiększonej przepuszczalności bariery krew–mózg gliado- i kazomorfiny mogą przedostawać się do ośrodkowego układu nerwowego (OUN), powodując objawy podobne do narkotycznych. 
Inna teoria zaprezentowana została przez profesora Theoharidesa. Według skupionej wokół niego grupy badaczy autyzm jest spowodowany nadmierną aktywacją komórek tucznych i komórek mikrogleju mózgowego, prowadzącą do reakcji autoimmunologicznych. Według tej teorii autyzm jest stanem zapalnym mózgu, który może być nasilony przez alergeny pokarmowe i wziewne [11].
Znane są także związki bakterii jelitowych z autyzmem. Dał im początek profesor Finegold [12], który zaobserwował, że w jelitach dzieci autystycznych zwiększona jest liczba bakterii z rodzaju Clostridium bolteae, zdolnych do produkcji silnych neurotoksyn i neuroprzekaźników, które mogą zaburzać procesy poznawcze [13]. 
Amerykańscy badacze stwierdzili, iż osoby autystyczne cierpiące na dolegliwości przewodu pokarmowego mają duże nasilenie objawów, takich jak bezsenność, pobudzenie, agresja, zachowania trudne [14]. Stwierdzono także znaczące zmiany mikrobioty jelitowej związanej z autyzmem [15]. 
W 2018 r. grupa chińskich badaczy potwierdziła podejrzewaną od dawna przez innych naukowców hipotezę, że u dzieci autystycznych częstym problemem jest zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego [1].
W 2011 r. Amerykańska Akademia Pediatrii wydała wytyczne diagnostyki i leczenia zaburzeń pokarmowych u pacjentów autystycznych, kładąc w nich nacisk, iż zaburzenia komunikacji mogą utrudniać identyfikację potrzeby leczenia. Według tych wytycznych w przypadku każdego pacjenta z autyzmem należy zebrać dokładny wywiad i na jego podstawie przeprowadzić poszerzoną diagnostykę alergii, nietolerancji pokarmowych oraz dysbiozy i stanów zapalnych jelit [16]. 
Właściwie dobrana dieta i wdrożone leczenie mogą przynieść poprawę nie tylko w zakresie dolegliwości jelitowych, ale także wspomnianych wyżej objawów psychicznych [12, 17]. 
W autyzmie proponuje się stosowanie kilku typów diet. Dieta bezglutenowa i bezmleczna jest najszerzej stosowaną w autyzmie interwencją, jednak jej wprowadzenie powinno być zawsze poprzedzone badaniem w kierunku celiakii. Zastosowanie diety bezglutenowej może utrudniać lub uniemożliwiać rozpoznanie tej choroby. Należy także wykonać badania alergii i nietolerancji pokarmowych. Eliminacja glutenu i mleka u osób, które nie mają nietolerancji, może być uzasadniona ograniczeniem tworzenia opioidalnych peptydów – należy jednak pamiętać, że jeśli dieta nie przynosi rezultatów, nie powinno się jej kontynuować. Profesor Buie [18] zwraca uwagę, że w przypadku zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego współtowarzyszącego zaburzeniom autystycznym skuteczność interwencji dietetycznej związana jest nie z eliminacją glutenu, lecz raczej z ograniczeniem węglowodanów złożonych, podobnie jak w SIBO oparta na ograniczeniu produktów zawierających FODMAP (Fermentable Oligo-Di -Mono-saccharides And Polyols – fermentujące oligo-dwu-monocukry i poliole) [18]. 
Z badań wynika, że interwencje korygujące mikrobiotę jelitową już we wczesnym etapie życia mogą mieć korzystny wpływ na redukcję występowania zaburzeń ze spektrum autyzmu (Autism Spectrum Disorders – ASD). Badania prospektywne nad probiotykiem Lactobacillus rhamnosus, podawanym noworodkom od momentu urodzenia, wskazują, że w grupie dzieci suplementowanych żadne nie rozwinęło objawów ASD, choć pojawiły się one w grupie otrzymującej placebo [19]. 
Badania wykazały, iż u dzieci z autyzmem zmieniona jest nie tylko flora jelitowa, także bakterie jamy ustnej różnią się znacząco od grupy kontrolnej [20]. 
U tych pacjentów celowe wydaje się zatem suplementowanie diety Lactobacillus rhamnosus, który zdolny jest do formowania korzystnego biofilmu, w połączeniu z niewielkimi ilościami ksylitolu, który wykazuje działanie zwalczające chorobotwórczy biofilm w jamie nosowo-gardłowej [21]. Szczególnie połączenie Lactobacillus rhamonosus z Bifidobacterium lactis ma działanie stymulujące naturalną odporność [22] i wykazuje właściwości zwalczające biofilm formowany przez szczepy chorobotwórcze [23].
Diagnostyka i leczenie SIBO u dzieci z autyzmem w połączeniu z indywidualnie dobraną dietą może odgrywać ważną rolę w łagodzeniu objawów, takich jak agresja, bezsenność, niepokój. Szczególnie leczenie dysbiozy jelitowej wydaje się ważnym elementem interwencji [24]. 
U dzieci z autyzmem stwierdzono znacząco częstsze występowanie zaparć i biegunek [25], zatem w razie dodatniego wywiadu należy wdrożyć odpowiednie leczenie tych dolegliwości. Naturalnym preparatem, który wspomaga leczenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych, zmniejsza ilość niekorzystnych bakterii w SIBO [26], a także redukuje ból trzewny [27], jest wyciąg z owocu Carica papaya, znany pod nazwą Caricol. Preparat ten można bezpiecznie stosować u dzieci. 
Prawidłowy wywiad w kierunku dolegliwości żołądkowo-jelitowych oraz w uzasadnionych przypadkach pogłębiona diagnostyka w kierunku nietolerancji (w tym celiakii), alergii, SIBO i zapaleń jelit może odgrywać ważną rolę w grupie dzieci autystycznych. Interwencja lecznicza i dietetyczna powinna obejmować leczenie przyczynowe chorób jelit i obejmować indywidualne potrzeby.

Bibliografia:

  1. Baune B.T., editor. Oxidative stress in autism. J Autism Dev Disord [Internet]. A.W.Zimmer. 2010 Jan 1 [cited 2012 Mar 3]; 9(3):1–8. Available from: //onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cbdv.200490137/abstract.
  2. Trevarthen C. Autis...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy