Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

16 grudnia 2020

NR 6 (Grudzień 2020)

Wzmacnianie odporności dzieci w obecnych czasach

136

Układ odpornościowy to interaktywna sieć narządów, komórek i białek, które chronią organizm przed wirusami i bakteriami lub wszelkimi substancjami obcymi. Jego głównym zadaniem jest neutralizacja i usuwanie patogenów, tj. bakterii, wirusów, pasożytów czy grzybów, które dostają się do organizmu, rozpoznawanie i neutralizacja szkodliwych substancji ze środowiska, ewentualnie walka z własnymi komórkami w przypadku chorób z autoagresji.

POLECAMY

Korelacja układu immunologicznego i diety u dzieci

Obniżenie odporności u dziecka sprawia, że jego organizm jest bardziej podatny na infekcje. Najczęściej są to nawracające infekcje dolnych i górnych dróg oddechowych. Infekcje mogą być wynikiem alergii, wrodzonych zaburzeń odporności lub innych schorzeń ogólnoustrojowych. O niedoborach odpornościowych u dziecka mogą świadczyć: przewlekłe biegunki, nadmierna reakcja organizmu po szczepieniu, przewlekłe lub nawracające ciężkie infekcje, bezgorączkowy przebieg zakażeń, afty lub pleśniawki oporne na leczenie, brak dolegliwości bólowych przy procesach zapalnych, duża częstotliwość infekcji, robaczyce przewodu pokarmowego, brak reakcji węzłów chłonnych na infekcję oraz ciężkie powikłania chorób zakaźnych.
Odporność dziecka rozwija się stopniowo, a proces ten można skutecznie wspomagać. Zdecydowana większość komórek układu immunologicznego występuje w przewodzie pokarmowym. Prawidłowe żywienie i właściwie skomponowana dieta dziecka mogą wzmocnić organizm, zmniejszyć zapadalność na choroby, a w razie ich wystąpienia skrócić czas ich trwania i ułatwić powrót do zdrowia.

Racjonalna dieta – piramida żywienia i reguły postępowania 

Kompleksowa idea żywienia dzieci i młodzieży została opracowana przez IŻŻ w postaci piramidy żywienia i reguł postępowania, których realizacja daje szansę na zdrowe długie życie oraz zachowanie sprawności intelektualnej i fizycznej. 
Najważniejsze przesłanie – warzywa i owoce powinny być najważniejszym składnikiem codziennej diety u dzieci. Regularne ich jedzenie zmniejsza ryzyko rozwoju wielu chorób i działa prozdrowotnie. Warto przy tym pamiętać, że należy spożywać więcej warzyw niż owoców.
Soki, które nie zawierają dodatku cukru, mogą być korzystnym elementem codziennej diety dzieci i młodzieży pod warunkiem właściwego zbilansowania tej diety. Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami, dzieci w 4.–6. r.ż. mogą spożywać dziennie do 170 ml, a od 7. r.ż. – szklankę soku owocowego dziennie (do 230 ml).
Drugą grupą produktów zaliczanych do najwartościowszych powinny być produkty zbożowe. Wybierać należy pełnoziarniste, takie jak mąka, pieczywo razowe, graham, grube kasze (gryczana, jęczmienna), ryż brązowy, makarony pełnoziarniste, płatki zbożowe owsiane, jęczmienne i żytnie. Produkty zbożowe są doskonałym źródłem energii tak potrzebnej rosnącemu i rozwijającemu się organizmowi. Wybierając produkty zbożowe, warto zwracać uwagę na ich skład – ciemne pieczywo nie zawsze jest pieczywem razowym, a część z tych produktów (tj. płatki śniadaniowe) często zawiera dodatek cukru/karmelu, który w codziennej diecie powinien być ograniczany.
Kolejna grupa to produkty mleczne, które są najlepszym źródłem dobrze przyswajalnego wapnia - składnika niezbędnego do budowy zdrowych kości i zębów. Zalecana do spożycia ilość produktów mlecznych to przynajmniej 3–4 szklanki mleka, które można częściowo zastąpić innymi wartościowymi produktami, takimi jak jogurt naturalny, kefir, maślanka, ser.

Zasady zdrowej diety: 

  1. Jedz regularnie 5 posiłków, pamiętaj o częstym piciu wody.
  2. Jedz warzywa i owoce jak najczęściej i w jak największej ilości.
  3. Jedz produkty zbożowe, zwłaszcza pełnoziarniste.
  4. Pij co najmniej 3–4 szklanki mleka dziennie.
  5. Jedz chude mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych, tłuszcze roślinne.
  6. Nie spożywaj słodkich napojów i słodyczy.
  7. Nie dosalaj potraw, nie jedz produktów typu fast food.
  8. Bądź codziennie aktywny fizycznie.
  9. Wysypiaj się.
  10. Sprawdzaj regularnie wysokość i masę ciała [1]. 


W okresie wzrostu i rozwoju młodego organizmu szczególnie ważne jest spożywanie pełnowartościowego białka, którego cennymi źródłami są: mięso, ryby i jaja. Warto pamiętać, że mięso jest źródłem najlepiej przyswajalnego żelaza, które pełni ważną funkcję m.in. w tworzeniu składników krwi. Dobrym źródłem białka w diecie są nasiona roślin strączkowych, m.in. fasoli, zielonego groszku, grochu, soczewicy i bobu. 
Tłuszcz znajdujący się w wyrobach cukierniczych (wafelki, batoniki, ciasta) czy produktach typu fast food często zawiera niekorzystne dla zdrowia tzw. tłuszcze trans, sprzyjające chorobom układu krążenia i osłabiające układ odpornościowy.  Cukier natomiast sprzyja powstawaniu nadmiernej masy ciała, która obniża odporność, ponadto przyczynia się do rozwoju próchnicy i stanów zapalnych w jamie ustnej.
U podstawy tych wszystkich zaleceń, IŻŻ rekomenduje aktywność ruchową jako filar i aktywizator wszelkich właściwych postaw żywieniowych, zmierzających do utrzymania jak najlepszego zdrowia, kondycji i odporności u dzieci. 
 

Tabela 1. Lista top składników wzmacniających odporność
Dzika róża Zawiera wit. C, związki fenolowe i karotenoidy, co czyni ją skuteczną bronią w walce z wolnymi rodnikami.
Natka pietruszki To bardzo bogate źródło witaminy C. Działa moczopędnie, co pomaga pozbyć się drobnoustrojów.
Aronia Zawiera magnez, żelazo, potas, fosfor, sód i cynk, wit. E i K. Przypisuje się jej działanie hepatoprotekcyjne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i antybakteryjne [2].
Kiszonki Zawarty w nich kwas mlekowy stwarza korzystne warunki dla bakterii jelitowych, jednocześnie hamując rozwój bakterii gnilnych.
Czosnek Zawiera fitoncydy – naturalne substancje pozwalające pozbyć się bakterii i grzybów. Ma szerokie spektrum działania: przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, przeciwmiażdżycowe, przeciwzakrzepowe, regulujące ciśnienie tętnicze krwi i obniżające poziom glukozy we krwi, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe oraz immunomodulujące [3].
Imbir Ma właściwości rozgrzewające, ekstrakty imbirowe mogą wywierać korzystny wpływ w leczeniu przewlekłych zapaleń oraz chorób autoimmunologicznych [4].
Cebula Zawiera fitoncydy zwalczające bakterie i grzyby, stanowi źródło wit. C, E, a także składników mineralnych, takich jak siarka, selen, magnez i żelazo. 
Aloes To „cichy uzdrowiciel”. Ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwwrzodowe oraz immunomodulujące [5].
Czarny bez Kwiaty i owoce mają właściwości przeciwwirusowe i immunomodulacyjne [6]. Ekstrat to środek napotny, przeciwgorączkowy i uszczelniający naczynia.
Maliny Syrop – środek napotny i przeciwgorączkowy. Zawiera bogactwo wit. (C, E oraz B1, B2, B6) oraz składników 
mineralnych (K, Ca, Cu, Fe, Mn) [7].
Cytrusy Cytryny, limonki, pomelo, pomarańcze, mandarynki, grejpfruty odgrywają istotną rolę w prewencji chorób, takich jak otyłość, cukrzyca, chorób układu krążenia, nowotworów [8].
Miód, pierzga i propolis Leczenie miodem stosuje się w przewlekłych i ostrych stanach zapalnych gardła, migdałków oraz nosogardzieli [9]. Wyciągi z propolisu wykazują silne działanie przeciwutleniające, uspokajające, hepatoprotekcyjne, przeciwpróchnicze, przeciwzapalne oraz przeciwdrobnoustrojowe i stymulujące układ odpornościowy. Stosowanie miodu u dzieci: dzieci od 3. r.ż. – 20–50 g dziennie (1 łyżeczka = 7 g), dzieciom od 1 do 3 lat – 7 g miodu, niemowlętom i dzieciom do 1. r.ż. miodu nie podaje się. Propolis stosuje się w dawkach o połowę mniejszych.
Tran Zawiera wit. A, D i E oraz nienasycone kwasy tłuszczowe, wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne.


Produkty szczególnie podnoszące odporność

W sezonie jesienno-zimowym, w okresie wzmożonych przeziębień czy epidemii należy zwrócić uwagę na produkty podnoszące odporność organizmu. Nie należy ich traktować jako panaceum na różnego rodzaju infekcje, bowiem ich zadaniem jest jedynie wspomaganie systemu immunologicznego. Ich listę prezentuje tab. 1.

„Zastrzyk witaminowy” drogą do zdrowia

Odporność u dziecka można wzmacniać za pomocą preparatów witaminowych, składników mineralnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych, probiotyków i prebiotyków. Listę najważniejszych z nich zawiera tab. 2.
 

Tabela 2. Witaminy i mikroelementy mające wpływ na odporność u dzieci
Witamina A Zwiększając odporność na infekcje, korzystnie wpływa na błony śluzowe, czyniąc je opornymi na patogeny. Bardzo dużą zdolność do ochrony układu immunologicznego przed wolnymi rodnikami wykazują karotenoidy, zwłaszcza β-karoten. 
Witaminy z grupy B Wzmacniają ochronę przed infekcjami bakteryjnymi, mają wpływ na pracę układu odpornościowego.
Witamina C Przyczynia się do zwiększenia liczby białych krwinek, jest antyoksydantem – zwalcza wolne rodniki. 
Ma wpływ na odporność swoistą (nabytą) i nieswoistą (wrodzoną).
Witamina D Odgrywa ważną rolę w aktywizacji mechanizmów obronnych organizmu, ma udział w rozwoju naturalnej odporności u dzieci. Źródła: pełne mleko, żółtko jaj, oleje roślinne, tłuszcze zwierzęce, wątroba, grzyby, drożdże.
Witamina E Silny przeciwutleniacz zwalczający wolne rodniki. Występuje w produktach roślinnych oraz w niewielkich ilościach w rybach, drobiu i mleku. Najbogatszym źródłem tokoferoli są oleje: z zarodków pszenicy, słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, kukurydziany, a także ziarna słonecznika, kiełki oraz zielone warzywa liściaste [10].
Selen Występuje w podrobach, owocach morza i rybach. Dobrym jego źródłem jest mleko i jego przetwory, a także orzechy i produkty zbożowe.
Cynk Jego źródła to: kasza gryczana, ciemne pieczywo, sery podpuszczkowe, mięso, wątroba, ryż, jaja, jasne pieczywo, ryby oraz owoce.
Żelazo  Występuje w mięsie i jego przetwo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy